Bu Kanunda Yazılı Suçlar ile Bazı Suçlardan Dolayı Soruşturma Usulü

Soruşturma ve 4483 sayılı Kanunun uygulanmaması (md. 17)

3628 sayılı Kanunda ve 4389 sayılı Bankalar Kanununda yazılı suçlar ile aşağıdaki suçlardan veya bunlara iştirakten sanık olanlar hakkında 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun hükümleri uygulanmaz; yani soruşturma izni aranmaz:

• İrtikâp, rüşvet, basit ve nitelikli zimmet,
• Görev sırasında veya görevinden dolayı kaçakçılık,
• Resmî ihale ve alım satımlara fesat karıştırma,
• Devlet sırlarının açıklanması veya açıklanmasına sebebiyet verme.

Bu istisna müsteşarlar, valiler ve kaymakamlar hakkında uygulanmaz; onlar için 4483 sayılı Kanunun izin sistemi işler. Görevleri veya sıfatları nedeniyle özel soruşturma ve kovuşturma usulüne tabi olanlara ilişkin kanun hükümleri saklıdır.

Suçun ihbarı (md. 18)

• Bu suçlara ilişkin ihbarlar doğrudan Cumhuriyet Başsavcılıklarına yapılır. Derhal ihbar tutanağı düzenlenir ve bir örneği muhbire verilir; acele hâllerde tutanak sonraya bırakılabilir.
• Muhbirlerin kimlikleri rızaları olmadıkça açıklanmaz. İhbar asılsız çıkarsa, aleyhine takibat yapılanın istemi üzerine muhbirin kimliği açıklanır.
• İhbar veya takipsizlik kararı ve iddianame ilgili kamu kurumlarına bildirilir. Kurumlar yazılı başvuruda bulunursa başvuru tarihinde müdahil sıfatını kazanır.
• Müfettiş ve muhakkikler delil veya emare elde ederse işi Cumhuriyet Başsavcılığına ihbar eder ve evrakı tevdi eder; Başsavcılık gerekçe göstererek evrakı isteyebilir.
• İhbar konusu suç hakkında dava açılıncaya kadar bilgi vermek ve yayın yapmak yasaktır.

Soruşturma usulü (md. 19)

• Cumhuriyet savcısı suçları öğrendiğinde doğrudan doğruya ve bizzat soruşturmaya başlar ve durumu sanığın atamaya yetkili amirine veya 8. maddedeki mercilere bildirir.
• İhbarı doğrulayan emare bulunursa sanıktan; haksız malın kaçırıldığına dair delil varsa sanığın ikinci dereceye kadar kan ve sıhri hısımları ile gelini ve damadından mal bildirimi istenir.
• İstemin ulaştığı tarihten itibaren yedi gün içinde mal bildirimi verilmesi zorunludur. Müfettiş veya muhakkik de aynı istemde bulunabilir.
• Savcı, kamu davası açılmadan önce haksız edinildiği yolunda delil bulunan para veya mal için görevli mahkemeden veya malın bulunduğu yer hukuk mahkemesinden tedbir isteyebilir.

Bilgi verme zorunluluğu (md. 20)

Özel kanunlarında aksine hüküm bulunsa bile gerçek veya tüzel kişiler ile kamu kurumları, istenen bilgileri gecikmeksizin makul sürede eksiksiz vermek zorundadır. Aksine davrananlara bir yıldan üç yıla kadar hapis verilir; bu ceza para cezasına veya tedbire çevrilemez ve ertelenemez. Asker kişilerin soruşturmasına ilişkin 21. madde mülgadır.

Sınavda dikkat

• Sayılan suçlarda 4483 uygulanmaz; ama müsteşar, vali, kaymakam için istisna yoktur.
• Mal bildirimi isteminde süre yedi gün.
• Kurum, yazılı başvuru tarihinde müdahil olur.
• Bilgi vermeme cezası 1–3 yıl, çevrilemez ve ertelenemez.