Amaç, Kapsam ve Tanımlar

Kanunun amacı (md. 1)

5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanununun amacı; kişinin doğumundan ölümüne kadar kişisel ve medenî durumuna, uyrukluğuna ve bunlardaki değişikliklere ait doğal ve hukukî olayların belirlenip saptanması, bu amaçla düzenlenmiş kütüklere yazılması, elektronik ortamda ulusal adres veri tabanının oluşturulması ve nüfus kayıtları ile adres bilgilerinin ilişkilendirilmesini sağlamaktır.

Kapsam (md. 2)

Kanun aşağıdakilerin nüfus hizmetlerinin düzenlenmesine, yürütülmesine ve geliştirilmesine ilişkin esas ve usûl hükümlerini kapsar:

• Türk vatandaşları,
• doğumla Türk vatandaşı olup da çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenler ve bunların altsoyları,
• Türkiye'de bulunan yabancılar.

Kurumlarla ilgili tanımlar (md. 3)

• Bakanlık: İçişleri Bakanlığı.
• Genel Müdürlük: Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü.
• İl müdürlüğü: İl nüfus ve vatandaşlık müdürlüğü; nüfus müdürlüğü: ilçe nüfus müdürlüğü; nüfus müdürü: ilçe nüfus müdürü.
• Kurum: Genel Müdürlük dışındaki diğer kamu kurum ve kuruluşları.
• MERNİS: Merkezî Nüfus İdaresi Sistemi; merkezî veri tabanı: Genel Müdürlükçe elektronik ortamda tutulan veriler.
• Kimlik Paylaşımı Sistemi: Merkezî veri tabanındaki kayıtların kurumlar ve kamu hizmeti sunan tüzel kişilerle paylaşıldığı sistem.
• Veri Paylaşımı Kurulu: Merkezî veri tabanındaki bilgilerin paylaşımına ilişkin talepleri değerlendiren kurul.

Kütük ve kayıt tanımları

• Aile: Aynı soydan olup bir aile sıra numarası altında kayıtlı kişiler ile onların eş ve çocukları.
• Aile kütüğü: Nüfus olaylarına ilişkin kayıtların kâğıt veya elektronik ortamda tutulduğu kütük.
• Özel kütük: Doğum, evlenme, boşanma, ölüm, kayıt düzeltme ve diğer olaylar şeklinde ayrı ayrı tasnif edilen dayanak belgelerinin konulduğu dosya.
• Nüfus kütüğü: Aile kütüğü, özel kütük ve yedeklerinden oluşan kayıtların tümü.
• Nüfus kaydı: Aile kütüğüne işlenmiş kişisel bilgiler; nüfus kayıt örneği: bu bilgilerin özetlerini gösteren belge.
• Dayanak belgesi: Form, tutanak, mahkeme kararı, noter senedi, doğum veya ölüm raporu gibi resmî belgeler ile yedekleri.
• Nüfus olayı: Doğum, ölüm, evlenme, boşanma, evlât edinme, tanıma, kayıt düzeltme, soybağının düzeltilmesi, gaiplik gibi kişisel durumu değiştiren olay.
• Yabancılar kütüğü: Kimlik numarası verilen yabancıların kayıtlarının elektronik ortamda tutulduğu kütük; Mavi Kartlılar Kütüğü ise çıkma izniyle vatandaşlığı kaybedenler ve altsoylarının kayıtlarının tutulduğu kütük.

Belge ve adres tanımları

• Değerli kâğıtlar: Kimlik kartı, uluslararası aile cüzdanı ve mavi kart.
• Uluslararası aile cüzdanı: Eş ve çocukların kimlik bilgilerini kapsayan, uyruğu kanıtlayan çok dilli resmî belge.
• Biyometrik veri: Kimlik tespit ve doğrulama için alınan parmak izi, damar izi ve el ayasından elde edilen veriler.
• Vekâletname: Temsil yetkisini kapsayan noterden onaylı belge.
• Yerleşim yeri adresi: Sürekli kalma niyetiyle oturulan yer; diğer adres: yerleşim yeri adresi dışında kalan yerler.
• Adres bileşenleri: İl, ilçe, köy ve köy bağlıları, mahalle, bulvar, cadde, sokak, bina, dış ve iç kapı numarası, posta kodu gibi veriler.
• Numaralama: Adres bileşenlerine isim veya numara verilmesi; yetkili idare: adres numaralama veya yapı belgesi düzenleme yetkisi verilen idare.
• Yapı belgeleri: Yapı Ruhsat Formu, Yapı Kullanma İzin Belgesi, yanan ve yıkılan yapılar formu ve binalar cetveli.

Sınavda dikkat

• Nüfus kütüğü en geniş kavramdır: aile kütüğü + özel kütük + yedekler.
• Özel kütük bir kayıt defteri değil, dayanak belgelerinin konulduğu dosyadır.
• Değerli kâğıtlar üçtür: kimlik kartı, uluslararası aile cüzdanı, mavi kart (pasaport ve sürücü belgesi bu tanımda yoktur).
• Biyometrik veri tanımında yüz/fotoğraf yoktur; parmak izi, damar izi ve el ayası sayılmıştır.
• Nüfus müdürlüğü ilçe düzeyini, il müdürlüğü il düzeyini ifade eder.