Sağlık hizmetlerinin temel esasları ve teşkilatlanma

Amaç ve kapsam (md. 1-2)

3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanununun amacı, sağlık hizmetleriyle ilgili temel esasları düzenlemektir. Kanun; Millî Savunma Bakanlığı hariç bütün kamu kurum ve kuruluşlarını, özel hukuk tüzel kişilerini ve gerçek kişileri kapsar.

Kanun metninde geçen "Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı" ifadesi, bugün Sağlık Bakanlığı olarak okunur; "Maliye ve Gümrük" Bakanlığına verilen görevler de günümüzde Hazine ve Maliye Bakanlığına aittir.

Temel esaslar (md. 3)

• Planlama (a): Sağlık kurum ve kuruluşları yurt sathında eşit, kaliteli ve verimli hizmet sunacak şekilde Bakanlıkça, diğer ilgili bakanlıkların görüşü alınarak planlanır, koordine edilir, malî yönden desteklenir ve geliştirilir.
• Koruyucu hizmete öncelik (b): Kaynak israfı ve atıl kapasiteye yol açılmadan, gerektiğinde hizmet satın alınarak kaliteli hizmet arzı ve verimlilik esastır. Bakanlık, ilgili Bakanlığın muvafakatini alarak kamu ve özel bütün sağlık kuruluşlarına koruyucu sağlık hizmeti görevi verir ve bunların bütün sağlık hizmetlerini denetler.
• Dengeli dağılım (c): Sağlık kuruluşları ve personelinin ülke sathında dengeli dağılımı esastır. Gerek görüldüğünde özel sağlık kuruluşlarının ücret tarifeleri Bakanlıkça onaylanır; kamu sağlık kuruluşlarında verilen hizmetlerin fiyatları Bakanlıkça tespit ve ilan edilir.
• Standart (e): Eğitim, denetim, değerlendirme ve oto kontrol sistemiyle kuruluşların standartlar içinde hizmet vermesi sağlanır.
• Kayıt ve bildirim sistemi (f): Herkesin sağlık durumunun takibi için Bakanlık ve bağlı kuruluşlarınca kayıt ve bildirim sistemi kurulur; sistem e-Devlet uygulamalarına uygun olarak elektronik ortamda da oluşturulabilir.
• Personel planlaması ve eğitim (g): Bakanlık istihdam planlaması yapar; hizmet öncesi eğitim programları için Yükseköğretim Kurulu ile koordinasyonu sağlar; serbest veya kamuda çalışan sağlık personeline hizmet içi eğitim yaptırır. Hizmet içi eğitimin şekli ve süreleri Bakanlık yönetmeliğiyle belirlenir.
• Koordinasyon (i): Bakanlıklar seviyesinden en uçtaki hizmet birimine kadar kamu ve özel sağlık kuruluşları ile meslek kuruluşları arasında işbirliği yapılır.
• Halkın eğitimi (j): Hastalıktan korunma, sağlıklı çevre, beslenme, ana çocuk sağlığı ve aile planlaması eğitimi bütün kamu kuruluşlarının sorumluluğudur.
• İlaç ve biyolojik maddeler (k): İlaç, aşı, serum, kozmetik vb. ürünlerin ithal, ihraç, üretim ve dağıtımının kontrolü; ruhsatlandırma, izin ve fiyat verme işleri Bakanlığın yetkisindedir. İzin veya ruhsat alınmamış ilaçların üretimi, ithali ve satışı ile ruhsatlı olsa dahi ilaçların bilimsel araştırma amacıyla Bakanlığın ve ilgili kişinin rızası olmadan insan üzerinde kullanımı yasaktır.
• Engelli doğumların önlenmesi (l): Gebelik öncesi ve gebelikte tıbbi ve eğitsel çalışmalar yapılır; yeni doğanlar metabolizma hastalıkları testlerinden geçirilir.
• Yardımcı araç-gereç (m): Rehabilite edici yardımcı araç ve gereç üreten kuruluşlara açılış iznini Sağlık Bakanlığı verir.

Teşkilatlanma ve yönetmelikler (md. 4, 9)

Bakanlık, 3. maddedeki hizmet ve esasları gerçekleştirmek üzere ülke çapında teşkilat kurar veya kurdurabilir. Hizmet ve ilaç alımı, kiralama ve teknik şartname kıstasları Maliye, ilgili bakanlıklar ve Sağlık Bakanlığınca müştereken; sağlık kuruluşlarının sınıflandırılması, hizmet zinciri, hizmet içi eğitim ve hizmet standartları ise Sağlık Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.

Sınavda dikkat

• Kapsam dışında kalan tek kurum Millî Savunma Bakanlığıdır.
• Koruyucu sağlık hizmeti görevi verilirken ilgili Bakanlığın muvafakati alınır.
• Özel kuruluş ücret tarifeleri "gerek görüldüğünde" onaylanır; kamu kuruluşlarındaki fiyatlar ise tespit ve ilan edilir.
• Bilimsel araştırma amaçlı kullanımda iki rıza aranır: Bakanlık ve ilgili kişi.
• Sağlık işletmesi, sözleşmeli personel ve tedavi masraflarına ilişkin 5-8. maddeler mülgadır.