Amaç, tanımlar, OSB'lerin yer seçimi, kuruluşu ve nitelikleri

Amaç ve kapsam (md. 1-2)

4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanununun amacı, OSB'lerin kuruluş, yapım ve işletilmesi esaslarını düzenlemektir. Kanun, OSB'lerin ve OSB Üst Kuruluşunun (OSBÜK) oluşumunu, organlarını, işleyişini, yönetim ve denetimini kapsar.

Temel tanımlar (md. 3)

• OSB: Sanayinin uygun alanlarda yapılanmasını sağlamak, çarpık sanayileşme ve çevre sorunlarını önlemek, kentleşmeyi yönlendirmek amacıyla sınırları tasdik edilmiş arazinin ortak kullanım alanları, hizmet ve destek alanları ve teknoloji geliştirme bölgeleriyle donatılarak sanayiye tahsisiyle oluşan mal ve hizmet üretim bölgesi.
• İhtisas OSB: Aynı sektör grubunda ve alt sektörlerinde faaliyet gösteren tesislerin yer aldığı OSB.
• Katılımcı: Parsel tahsisi veya satışı yapılan, maliki olduğu parselde üretimde bulunan veya bulunmayı taahhüt eden gerçek veya tüzel kişi ile finansal kiracı.
• Hizmet ve destek alanları: Küçük imalat ve tamirat, ticaret, eğitim ve sağlık sektörlerinde faaliyet gösterilen alanlar.
• Ortak kullanım alanları: Yollar, altyapı ve enerji hatları ile sağlık koruma bandı hariç; OSB'nin mülkiyetindeki sosyal, idari ve teknik altyapı alanları ile park alanları.
• Onaylı sınır: Teknik altyapı tesis ve bağlantı hatlarının yer aldığı, yer seçimiyle tasdik edilmiş alan dışındaki OSB alanları.
• Yeşil OSB: Kaynak ve enerji verimliliği, yalın üretim ve çevreye duyarlı uygulamalarıyla öne çıkan, Bakanlıkça belirlenen kriterler çerçevesinde Türk Standardları Enstitüsü tarafından sertifikalandırılan OSB.

Not: Kanun metnindeki “Bakanlık” tanımı eski adla (Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı) kalmıştır; bugün görev Sanayi ve Teknoloji Bakanlığındadır. Metindeki Maliye Bakanlığı ifadesi de bugünkü Hazine ve Maliye Bakanlığına karşılık gelir.

Yer seçimi ve kuruluş (md. 4)

• OSB, yer seçimi yönetmeliğine göre uygun görülen yerlerde Bakanlığın onayı ile kurulur.
• Yer seçimi, Bakanlık koordinatörlüğündeki yer seçimi komisyonunun yerinde incelemesiyle yapılır; kararlar oybirliği ile alınır, sağlanamazsa nihai kararı Bakanlık verir. Korunması gereken alanlar incelemeye alınmaz.
• Yürürlükteki imar planlarında sanayi alanı olan yerlerde, plan onaylayan idarenin görüşü alınıp jeolojik-jeoteknik etüt yapılarak yer seçimi yapılmadan OSB alanı kesinleştirilir.
• OSB alanındaki Hazine ve kamu arazileri, 5084 sayılı Kanunun 2/1-b kapsamındaki illerde bedelsiz devredilir; diğer illerde harca esas değer üzerinden peşin veya taksitle satılır. Özel mülkiyetteki araziler rızaen satın alma veya kamulaştırma ile edinilir; yatırım taahhüt eden parsel maliklerine kamulaştırmasız yer verilebilir.
• Yer seçimi kesinleştikten sonra OSB sınırları dışındaki alanların planlaması en geç bir yıl içinde yapılır.
• Belediyeler, sanayi odası (yoksa ticaret ve sanayi odası, o da yoksa ticaret odası), il özel idaresi veya yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı OSB kuruluşunda yer alabilir; odanın yer alması zorunludur.
• Temsilciler ve vali tarafından imzalanan kuruluş protokolünün Bakanlıkça onaylanması ve sicile kaydı ile OSB tüzel kişilik kazanır.
• Kuruluştan itibaren altı ay içinde kamulaştırmaya başlamayan, iki yıl içinde uzlaşılamayan parseller için dava açmayan OSB'lerin tüzel kişiliği Bakanlıkça resen terkin edilebilir.
• Ortak kullanım alanları OSB büyüklüğünün %5'inden az, hizmet ve destek alanları %15'inden fazla olamaz; Sağlık Bakanlığınca öngörülen sağlık koruma bandı bırakılır.

İmar planları, ruhsat ve yıkım (md. 4)

• İmar ve parselasyon planlarını OSB hazırlar, Bakanlık onaylar; planlar bir hafta ilan edilir, itirazlar Bakanlığa veya valiliğe yapılır, Bakanlık on beş gün içinde kesin karara bağlar.
• Katılımcının başvurusu üç ay içinde OSB'ce karara bağlanmazsa Bakanlık değerlendirir; OSB görüşünü on beş gün içinde bildirir.
• Yapı ruhsatı, izinler ve işyeri açma ve çalışma ruhsatları OSB tarafından verilir; harçlar OSB'ce tahsil edilip belediye veya il özel idaresine yatırılır.
• Ruhsatsız yapılarda yıkım Bakanlığın talimatı üzerine valilik veya kaymakamlıkça yapılır; bedeli yapı sahibi öder.

Nitelikleri (md. 5)

OSB, Bakanlıkça verilen kamu yararı kararı çerçevesinde kamulaştırma yaptırabilen bir özel hukuk tüzel kişiliğidir. Kamulaştırmayı valilik, il özel idaresi, belediye veya yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığına yaptırabilir. Kıymet takdir ve uzlaşma komisyonlarında OSB'den en az bir üye istenir. Arazi edinme masrafları ve bedel ödeme yükümlülüğü OSB'ye aittir.

Sınavda dikkat

• OSB kamu tüzel kişisi değil, özel hukuk tüzel kişisidir.
• Yer seçimi komisyonunda oybirliği aranır; çoğunluk değil.
• Ortak kullanım alanı için alt sınır (%5), hizmet ve destek alanı için üst sınır (%15) vardır.
• Yeşil OSB sertifikasını TSE verir; kriterleri Bakanlık belirler.