Denetim ve Denetim Süreci

Denetimin amacı (md. 34)

Sayıştay denetimi dört amaçla yapılır:

• Bütçe hakkının gereği olarak kamu idarelerinin faaliyet sonuçları hakkında TBMM'ye ve kamuoyuna güvenilir ve yeterli bilgi sunulması,
• kamu mali yönetiminin hukuka uygun yürütülmesi ve kamu kaynaklarının korunması,
• kamu idarelerinin performansının değerlendirilmesi,
• hesap verme sorumluluğu ve mali saydamlığın yerleştirilmesi ve yaygınlaştırılması.

Denetimin genel esasları (md. 35/1)

• Denetim; hesap, mali işlem ve faaliyetler ile iç kontrol sistemlerinin incelenmesi ve kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun kullanımının değerlendirilmesidir.
• Sayıştay tarafından yerindelik denetimi yapılamaz; idarenin takdir yetkisini sınırlayacak veya ortadan kaldıracak karar alınamaz.
• Denetim genel kabul görmüş uluslararası denetim standartlarına uygun yürütülür.
• Sayıştay ve denetçiler bağımsız ve tarafsız çalışır; denetimin planlanması, programlanması ve yürütülmesinde Sayıştaya talimat verilemez.
• Güncel denetim metodolojileri özenle uygulanır; mensupların teknik ve mesleki yeterlikleri geliştirilir.
• Kalite güvencesi için denetimin her aşaması standartlar, stratejik planlar, denetim programları ve mesleki etik kurallarına uygunluk yönünden sürekli gözden geçirilir.

Denetimin yürütülmesi (md. 35/2)

• Düzenlilik denetimi, gelir, gider ve mallar ile bunlara ilişkin mali nitelikteki tüm hesap ve işlemlerin kanunlara ve hukuki düzenlemelere uygunluğunun tespitini kapsar.
• Mevzuata ve hedeflere uygun karar ve işlemler hakkında yönetsel gereklilik veya ölçülülük yönünden görüş içeren, yerindelik denetimi sayılabilecek rapor düzenlenemez; idarenin yerine geçerek belirli bir işlemi veya politikayı zorunlu kılan rapor da düzenlenemez.
• Taslak denetim raporları, Başkanlığa sunulmadan önce üç uzman denetçiden oluşan rapor değerlendirme komisyonlarınca mevzuata ve yetkili idarelerin düzenleme ve görüşlerine uygunluk yönünden değerlendirilir.

Sayıştay denetimi (md. 36)

• Sayıştay denetimi düzenlilik ve performans denetimini kapsar.
• Düzenlilik denetimi: mevzuata uygunluğun tespiti, mali rapor ve tabloların güvenilirliği ve doğruluğu hakkında görüş bildirilmesi, mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin değerlendirilmesi.
• Performans denetimi: hedef ve göstergelerle ilgili faaliyet sonuçlarının ölçülmesi.
• Denetimle ilgili ya da denetimden kaynaklanan, açıklanması gerekli görülen diğer hususlar da rapor edilebilir.

Denetim süreci (md. 37)

Planlama → programın hazırlanması ve uygulanması → sonuç ve tavsiyelerin raporlanması → raporların TBMM'ye sunulması ve idareye gönderilmesi → raporların izlenmesi. Ayrıntılar yönetmelik, standart ve rehberlerde belirtilir.

Sınavda dikkat

• Yerindelik denetimi yasaktır.
• Rapor değerlendirme komisyonu üç uzman denetçiden oluşur; Rapor Değerlendirme Kurulu ile karıştırılmamalıdır.
• Sürecin son aşaması raporların izlenmesidir.