2016/21: İş kazası ve meslek hastalığı

İş kazasının tanımı ve unsurları (Genelge 1, 1.1)

5510 sayılı Kanunun 13 üncü maddesine göre iş kazası; (a) sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, (b) işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle (4/1-(b) sigortalısı için kendi yürüttüğü iş nedeniyle), (c) işverence görevli olarak başka yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, (d) 4/1-(a) kapsamındaki emziren kadın sigortalının süt izni zamanlarında, (e) işverence sağlanan taşıtla işe gidiş-gelişte meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hale getiren olaydır. Kişinin sigortalı olması, engellilik sonucu ve uygun illiyet bağı birlikte aranır.

• İşyerinde bulunurken olan her olay, işle ilgisine bakılmaksızın iş kazasıdır (dinlenirken top oynarken burkulma, yemekte el kesme, işyerinde intihar, işyerinde kalp krizi gibi).
• Maden, karayolu gibi işletmelerde çalışanın aynı işverenin başka işyerinde işle ilgisiz bulunurken geçirdiği kaza, salt işyeri sınırında olduğu için iş kazası sayılmaz. Meslekî ortaöğretimde alan eğitimi gören öğrenci için işyeri atölye ve laboratuvardır.
• Görevli gönderilen sigortalının görevi dışında eğlenmeye gittiği yerde geçirdiği kaza iş kazası değildir.
• Servisten indikten sonra yolun karşısına geçerken uğranan kaza, taşınma hali bittiğinden iş kazası sayılmaz.

Bildirim (1.1.3, 1.1.4)

4/1-(a) ve 5 inci madde sigortalıları ile ek 9 ev hizmeti çalışanları ve intörn öğrenciler için işveren; kolluğa derhal, Kuruma kazadan sonraki 3 iş günü içinde bildirir. İşverenin kontrolü dışındaki yerlerdeki kazalarda süre öğrenme tarihinden başlar. Uluslararası sefer yapan araçlarda süre, aracın Türkiye'ye döndüğü günü izleyen ilk iş gününden başlar. 4/1-(b) sigortalısı kendisi, kaza tarihinden itibaren bir ayı geçmemek üzere engelin kalktığı günü izleyen günden itibaren 3 iş günü içinde bildirir. Cumartesi, pazar ve resmi tatiller sayılmaz; idari izin ve mali tatil süreleri uzatmaz. Bildirim e-Bildirim ile, mümkün değilse form veya dilekçeyle yapılır; sağlık hizmet sunucusunun bildirimi işverenin yükümlülüğünü kaldırmaz.

4/1-(a) için süresinde bildirim yapılmazsa bildirim tarihine kadar ödenen geçici iş göremezlik ödeneği işverenden tahsil edilir; 4/1-(b) sigortalısına bildirim tarihinden önceki süre için ödenek ödenmez.

Meslek hastalığı (1.2)

Sigortalının çalıştığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engelliliktir. İş kazası ani, meslek hastalığı zamanla oluşur (pnömokonyoz, silikozis, tabakozis, şarbon). Tespit, yetkili sağlık hizmet sunucusu sağlık kurulu raporu ve gerekirse denetim raporlarının incelenmesiyle Kurum Sağlık Kurulunca yapılır. Yükümlülük süresi aşılmış olsa bile etken işyerinde tespit edilirse Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun onayıyla meslek hastalığı sayılabilir; uyuşmazlıkları da bu Kurul karara bağlar. Bildirim, öğrenildiği günden itibaren 3 iş günü içinde yapılır; geç bildirimde ödenen ödenekler işverene rücu edilir.

6331 sayılı Kanuna göre bildirim ve ceza (1.3)

• Sağlık hizmet sunucuları iş kazalarını intikalden (poliklinik tarihi), yetkili sağlık hizmet sunucuları meslek hastalığı tanısını koymalarından itibaren en geç on gün içinde bildirir. 23/4/2015'ten itibaren cezaları Kurum verir.
• İş kazası provizyonu seçilmesi, iş kazası vaka türünde istirahat raporu veya tanıda iş kazası ifadesi bildirim yerine geçer.
• İlk başvurulan sağlık hizmet sunucusu bildirir; sevk edilen hastaneden bildirim aranmaz.
• Aynı vakada birden çok sigortalı varsa işverene vaka bazında tek ceza verilir; aynı gün ayrı kazalar için ayrı ceza. Meslek hastalığında ise her sigortalı için ayrı ceza uygulanır.
• Ceza tutarı işverende çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre artırılır; sağlık hizmet sunucularında bu ölçütler dikkate alınmaz.
• 6331 kapsamı dışında: ev hizmetleri, kendi nam ve hesabına çalışan istihdamı olmayanlar, afet-acil müdahale faaliyetleri vb. Stajyer öğrencinin kazasını staj yaptığı işletme bildirir.