2016/21: Ödeneğin hesaplanması ve kısa vadeli kollarda diğer ortak konular

Ödeneğe esas günlük kazanç (Genelge 6.6)

5510 sayılı Kanunun 17 nci maddesi 7537 sayılı Kanunla 21/12/2024'ten geçerli olarak değiştirilmiştir. Buna göre iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analıkta ödeneğe esas günlük kazanç; iş kazası veya doğum tarihinden, meslek hastalığı veya hastalıkta iş göremezliğin başladığı tarihten önceki on iki aydaki prime esas kazançlar toplamının prim gün sayısına bölünmesiyle bulunur. İş kazası ve meslek hastalığında bağlanacak gelire esas kazanç ise önceki on iki aydaki son üç ay üzerinden hesaplanır. Önceki on iki ayda 180 günden az kısa vadeli prim bildirilenlerin ödeneğe esas kazancı, iş göremezliğin başladığı tarihteki günlük kazanç alt sınırının iki katını geçemez. (22/4/2021 öncesi tüm vakalarda son üç ay esas alınıyordu; 22/4/2021–21/12/2024 arasında hastalık ve analıkta on iki ay, iş kazasında son üç ay uygulanıyordu.)

• On iki ayda çalışmamış sigortalı çalışmaya başladığı ay iş kazası geçirirse, başlangıç ile iş göremezlik arası kazanç esas alınır; ilk gün kaza olursa emsal işçinin kazancı esas alınır.
• Prim, ikramiye gibi arızi ödemeler dahil edilmişse günlük kazanç, ücretten bulunan günlük kazancın %50 fazlasını aşamaz.
• İdari/yargısal kararla yapılan ve hesap döneminden önceki aylara ait ödemeler dikkate alınmaz.
• Birden çok işyerinde çalışmada kazançlar toplanır; üst sınır ve her ay için 30 gün sınırı uygulanır.
• Hesaplanan kazanç, hak kazanılan tarihteki alt sınırın altındaysa alt sınıra çekilir.

Ödenek yatarak tedavide günlük kazancın yarısı, ayaktan tedavide üçte ikisi üzerinden verilir. Sürekli iş göremezlik geliri alan sigortalı aynı nedenle istirahat alırsa, ödenek ile gelirin otuzda biri arasındaki fark ödenir (md. 19). İşten ayrıldıktan sonra nüks halinde sigortalı olmadığından ödenek ödenmez. “Kontrollü” kodlu işyerlerinden bildirilen hizmetler hesaba katılmaz; “şüpheli” kodlu işyerlerininki katılır. Emzirme ödeneği başvurusu herhangi bir SGM'ye dilekçesiz yapılabilir; Bakanlığın doğum yardımı emzirme ödeneğine engel değildir. Organ bağışçısı sigortalıya istirahatin üçüncü gününden itibaren hastalık kolundan ödenek ödenir.

Çalışılmadığına dair bildirim (6.7)

4/1-(a) sigortalısına ödenek ödenmesi için işveren, istirahat süresinin bittiği ayın aylık prim ve hizmet belgesinin son verilme günü sonuna kadar elektronik ortamda “çalışmadı/çalıştı” bildirimi yapar. APHB'de 01-İstirahat eksik gün nedeni veya “istirahatli olduğu sürelerde işyerinde çalışmamıştır” kutucuğu da bildirim yerine geçer; yalnız “12-Birden fazla” işaretlemek yetmez. Bildirim yapılmazsa asgari ücretin yarısı, geç yapılırsa onda biri tutarında ceza uygulanır (102/1-(i)). Yatarak tedavide, işten ayrılış sonrası sürelerde, ilk sıradaki 2 gün ve daha kısa hastalık raporlarında, İŞKUR kursiyerleri ve 10 günden az ev hizmeti çalıştıranlar için bildirim aranmaz. “Çalıştı” bildirilen sigortalıya ödenek ödenmez.

Sigortalılığın sona ermesi (6.10)

Hastalık ve analık için sigortalılık, sona ermeyi izleyen onuncu günden itibaren yitirilir: rapor işten ayrılmadan önce veya ayrılıştan sonraki ilk 9 gün içinde başlamışsa ayrılışı izleyen 9 uncu güne kadar ödenir. İş kazası ve meslek hastalığında ise ödenek işten ayrılış tarihine kadar ödenir (yeni statüde iş kazası sigortası varsa devam eder).

Dikkate alınmayan süreler (6.11)

Kanunun 24 üncü maddesine göre askerlik, hükümlülükle sonuçlanmayan tutukluluk, ödenek alınan iş göremezlik süreleri ve grev/lokavt süreleri bir yıllık ve 15 aylık sürelerin hesabında dikkate alınmaz; bu süreler kadar geriye gidilir.