2018/38: Belediye başkanları

5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesinin on birinci fıkrası, Kanunun yürürlüğünden (2008/Ekim) önce seçimle belediye başkanlığı yapmış olanlara, emsali belediye başkanının aldığı makam tazminatı ile buna bağlı temsil veya görev tazminatının emeklilik/yaşlılık aylıklarına eklenerek ödenmesini öngörür. Şartlar 5434 sayılı Kanunun mülga 39 ve mülga 68 inci maddelerinden gelir. Büyükşehir belediye başkanlarına makam tazminatı yanında temsil tazminatı, il, ilçe, ilk kademe ve belde belediye başkanlarına ise makam tazminatı yanında görev tazminatı ödenir (Ek-22, Ek-25).

Tazminat ödenebilmesi için aranan şartlar (4/11/0)

Şartlar, aylığın türüne göre farklılaşır: yaşlılık aylığında yaş ve hizmet şartı vardır; malullükte yoktur; ölümde ise yaş/hizmet şartı hak sahiplerinden aranmaz.

Yaşlılık aylığı bağlanan veya bağlanacak olanlar (4/11/1.1)

• 2008/Ekim’den önce belediye başkanı olarak görev yapmış olmak veya halen yapıyor olmak,
• Göreve seçimle gelmiş olmak ve görevi en az iki yıl sürdürmek,
• Kadın 58, erkek 60 yaş ve 9000 gün veya kadın ve erkek için 61 yaş ve 5400 gün.

Tuzak: 9000 gün = 25 hizmet yılı, 5400 gün = 15 hizmet yılı. “61 yaş ve 5400 gün” kadın-erkek ortak seçenektir; yaşlılık aylığı almak yetmez, tazminat için ayrıca bu yaş/gün şartı aranır.

Malullük aylığı bağlanan veya bağlanacak olanlar (4/11/1.2)

Yalnızca 2008/Ekim’den önce belediye başkanı seçilmiş olmak ve görevi en az iki yıl sürdürmek gerekir; yaş ve gün şartı aranmaz.

Ölüm aylığı bağlanan veya bağlanacak hak sahipleri (4/11/1.3)

• Ölen kişinin Kanunun yürürlüğünden önce seçimle belediye başkanlığı yapmış ve bu görevde en az iki yıl bulunmuş olması; belediye başkanı iken ölümde iki yıl şartı aranmaz (ölümün makam tazminatına müstahak görevi sürdürürken gerçekleşmesi yeterlidir).
• Hak sahiplerinin 5510 md. 32’deki aylık bağlama şartlarını taşıması.
• Ödemelerde 34, geçici 1, geçici 2 ve geçici 4 üncü maddeler uygulanır.

Hayattayken aranan yaş/hizmet şartının (58/60 yaş + 25 yıl veya 61 yaş + 15 yıl) ölüm halinde hak sahiplerinden aranacağına dair hüküm yoktur. Bu yüzden iki yıl başkanlık yapmış, yaşlılık aylığı alan ama yaş/gün şartını tamamlamadığı için tazminatı reddedilmiş kişi ölünce hak sahiplerine ölümünü takip eden ay başından itibaren tazminat ödenir.

Sınavda çok sorulur: Örnekte 6100 günle aylık alan, 61 yaşını doldurmadığı için talebi reddedilen kişi 56 yaşında ölünce hak sahiplerine tazminat ödenmiştir. Yaş şartı hak sahiplerine “taşınmaz”.

506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesine tabi sandıklardan aylık alanlar (4/11/1.4)

Geçici 20 sandıklarından emeklilik/yaşlılık aylığı alan eski belediye başkanlarına da şartları taşırlarsa makam ve temsil/görev tazminatı aylıklarına eklenerek ödenir. Tutar, fiilen görev yaptıkları dönemdeki belediye yapılanma çeşidi esas alınarak belirlenir.

Seçimle iş başına gelme koşulu ve istisnaları (4/11/2)

• Tazminat için başkanın seçimle göreve gelmiş olması şarttır.
• Belediye başkanları ilk kez 17/11/1963 mahalli idareler seçimleriyle doğrudan halk tarafından seçilmeye başlanmıştır. Bu tarihten önce başkanları belediye meclis üyeleri kendi aralarından seçerdi; o dönemde meclis üyelerince seçilmeyenler atanmış kabul edilir.
• 5393 sayılı Belediye Kanununa göre ölüm, hastalık, istifa gibi nedenlerle boşalan başkanlığa meclis üyeleri arasından gizli oyla seçilen ve yerine seçildiği başkanın süresini tamamlayan kişi de seçimle göreve gelmiş sayılır.

Başvurular ve istenecek belgeler (4/11/3)

Başvuruları, emeklilik dosyasının bulunduğu Genel Müdürlük veya sosyal güvenlik il müdürlüğü/merkezi sonuçlandırır. Dilekçeye eklenen belgede başkanlık süreleri, seçimle gelindiği ve belediye türü (büyükşehir, il, ilçe, belde) yer alır; belge kaymakamlık veya valilikçe onaylanır.

Tazminatların başlangıcı (4/11/4)

• Şartları 2008/Ekim başı itibarıyla taşıyanlara 2008/Ekim başından (özel sektörden emekli olanlara 1/10/2008, kamu sektöründen emekli olanlara 15/10/2008),
• Şartları sonradan taşıyanlara hak kazandıkları tarihten itibaren ödenir.

Görev veya temsil tazminatı ödenmeyecek durumlar (4/11/5)

• Kamu kesiminde, yönetim ve denetim kurulu üyelikleri dahil, aylık/ücret alıp almadığına bakılmaksızın görev alanlara bu durum sürdükçe görev veya temsil tazminatı ödenmez; makam tazminatı ise ödenmeye devam eder. Örnek: 2009’da yönetim kurulu üyesi olan ama 4/1-(c) sigortalısı olmak istemeyen 4/1-(a) emeklisinin aylığı ödenir, görev/temsil tazminatı ödenmez.
• İstisna: eğitim veya bilimsel araştırma kurumlarında aylığı kesilmeden çalıştırılanlar, her derece eğitim kurumunda ders ücreti karşılığı ders verenler ve 2992 sayılı Kanunun 34 üncü maddesine göre görevlendirilen profesörler görev/temsil tazminatı almaya devam eder.
• Ödeme öncesi Ek-22 taahhütnamesi verilir; en geç bir ay içinde verilmezse tazminat ödemeleri kesilir. Sonradan kamu kesiminde görev alınırsa durum bir ay içinde Kuruma bildirilir.

Dikkat: Kamuda görev almak yalnız görev/temsil tazminatını durdurur; makam tazminatını durdurmaz.

İlk defa 2008/Ekim başından sonra seçilenler (4/11/6)

• 6.1. Tazminat için 2008/Ekim’den önce seçilmiş olmak şarttır; sonradan ilk kez seçilenlere tazminat ödenmez.
• 6.1.1. 506, 1479, 2925, 2926’ya göre aylık alırken (5434’e tabi birleştirilmiş hizmetle aylık bağlananlar hariç) yürürlükten sonra ilk kez başkan olanlar isterlerse aylıkları kesilerek dilekçenin Kurum kayıtlarına geçtiği tarihten itibaren 4/1-(c) sigortalısı olur; bu yolla 4/1-(c)’ye geçen yaşlılık aylıklılar geçici 4’teki makam, temsil ve görev tazminatından yararlanamaz.
• 6.1.2. Başkanlığı Kanundan önce başlayıp devam eden emekliler de isterse aylık kesilerek 4/1-(c)’li olabilir. İstemezlerse 5335 sayılı Kanun istisnası nedeniyle aylıkları ödenmeye devam eder; başkanlık sürdükçe makam tazminatı ödenir, görev veya temsil tazminatı ödenmez.

Diğer hususlar (4/11/7)

• 7.1. Tutarlar fiilen görev yapılan dönemdeki belediye yapılanma çeşidine göre belirlenir.
• 7.2. Ölüm aylıklarında tazminatlar hak sahiplerinin hisseleri oranında belirlenir; tamamının dağıtılması gerekmez.
• 7.3. Evlenme ödeneğine makam ve temsil/görev tazminatları dahil edilmez.
• 7.4. Tazminatlar aylık artışlarında dikkate alınmaz; 657 sayılı Kanunun 154 üncü maddesindeki memur maaş katsayısına göre artırılır. Yıllara göre tutarlar Ek-25’tedir (gösterge örneği: büyükşehir makam 7000 / temsil 17000; il makam 6000 / görev 15000; ilçe ve ilk kademe makam 3000 / görev 9000; belde makam 1500 / görev 7500).
• Ödenen tazminatlar, ödemeyi müteakip Hazineden tahsil edilir; yersiz ödemelerde tazminat tutarları ayrıca bildirilir ve tahsil edilince Hazineye iade edilir (4/14/6).

Sınavda dikkat

• Yaşlılık: 2008/Ekim öncesi seçim + en az 2 yıl + (K58/E60 ve 9000 gün veya 61 yaş ve 5400 gün).
• Malullük: yalnız 2008/Ekim öncesi seçim + en az 2 yıl.
• Ölüm: 2 yıl şartı (başkanken ölümde aranmaz); yaş/hizmet şartı hak sahiplerinden aranmaz.
• 17/11/1963 öncesi meclisçe seçilmeyen atanmış sayılır; 5393’e göre meclisçe seçilen başkan seçilmiş sayılır.
• Belge kaymakamlık/valilik onaylı; taahhütname en geç bir ay.
• Kamuda görev: makam devam, görev/temsil kesilir; ders ücretli ders ve 2992/34 profesörleri istisna.
• Tazminat memur maaş katsayısıyla artar, evlenme ödeneğine girmez, Hazineden tahsil edilir.