2018/38: Diğer hususlar ve yürürlükten kaldırılan düzenlemeler

Genelgenin son bölümü iki kısa hükümden ve çok hacimli eklerden oluşur. Hükümler, sosyal güvenlik merkezlerinin emeklilik işlemlerine başlatılmasını ve genelgeyle yürürlükten kaldırılan eski düzenlemeleri anlatır. Eklerin büyük kısmı form ve sayısal tablodur; ancak notlarında sınavlık kurallar (itiraz ve ödeme süreleri, 3201 yoklaması, sağlık kurulları, konut kredisi geri ödemesi, emeklilik sonrası çalışma tablosu) yer alır. Tablolardaki TL tutarları geçmiş yıllara aittir; ezberlenmez.

Sosyal güvenlik merkezlerinin emeklilik işlemlerine başlatılması (4/18/0)

• Bir sosyal güvenlik merkezinin (SGM) kendi bölgesindeki sigortalı ve hak sahiplerinin gelir/aylık bağlama ve ödeme işlemlerini yürütebilmesi için önce işveren ve sigortalı tescil işlemlerini yapmaya başlamış olması gerekir.
• Bundan sonra emeklilik işlemlerine başlayacak SGM’ler durumu yazılı olarak Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğüne bildirir ve tahsis numarası aralığı alır.
• Emeklilik işlemi yapan merkezlerin listesi Kurum içi ağda “Tahsis Yapan Sosyal Güvenlik İl/Merkez Müdürlükleri” bağlantısındadır.

Yürürlükten kaldırılan düzenlemeler (4/18/2)

Kanun ve yönetmeliğin uygulamasına ilişkin olup Ek-43’te sayılan genelge ve genel yazılar, bu Genelgenin yayımı tarihinden geçerli olmak üzere yürürlükten kaldırılmıştır; ancak yürürlük dönemlerindeki iş ve işlemlerde kullanılabilir. Genelge Kurum Başkanı imzasıyla yayımlanmış; dağıtımda bilgi için o dönemki adıyla Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı yer almıştır (bakanlık 2021’den bu yana yeniden Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı adını taşır).

Ek-43/a – Kaldırılan genelgeler:

• 4/7/2002 tarihli 12-118.EK (yaşlılık aylığı alırken yeniden çalışmaya başlayanlar),
• 2011/58 (4/1-(a) ve 4/1-(b) sigortalılarının tahsis işlemleri) ile bunu değiştiren 2011/64 ve 2012/32; ayrıca 2012/24 (2011/48’de değişiklik),
• 2013/26 (4/1-(a) ve (b) tahsis uygulamaları), 2013/40 (vazife malullüğü),
• 2014/29 (6552 sayılı Kanunla 4/1-(a) tahsis değişiklikleri),
• 2017/4 (684 sayılı KHK uygulamaları), 2017/25 (yersiz ödemelerin tahsili),
• 2018/9 (Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği değişiklikleri).

Ek-43/b – Kaldırılan genel yazılar (2015-2019): öğrenci çocuklara sağlık yardımı ve ölüm geliri/aylığı; 5510 geçici 63 ile emeklilikteki değişiklikler; öğrenci çocukların öğrenim bilgilerinin MEB ve YÖK’ten alınması; 18 yaşını dolduran çocuklardan tahsis talep belgesi alınmaması; 667 KHK’da vazife malullüğü ve diğer haklar; 15 Temmuz gazilerine ilişkin işlemler; tahsiste tereddüt edilen hususlar; muhtar sigortalılara aylık bağlanması; hak sahibi çocukların öğrenim durumları; engelliliği nedeniyle vergi indiriminden yararlananlar; 7103 sayılı Kanunla yapılan düzenlemeler; Kurum hatasından kaynaklanan yersiz ödeme borçlarının terkini (25/12/2019). Ek-43, 2020/15 sayılı Genelgeyle eklenmiştir.

Tuzak: Kaldırılan genelgeler “geçmiş dönem işlemlerinde kullanılabilir”. 2013/11 gibi sigortalılık (tescil) genelgeleri bu listede yer almaz.

Eklerden sınavlık bilgiler

• Ek-1: Başkasının sürekli bakımına muhtaç sigortalılarda sürekli iş göremezlik gelirinin alt sınırı dönemlere göre günlük kazanç alt sınırı × 30 × 0,85 formülüyle gösterilir.
• Ek-2 Gelir/Aylık/Ödenek Talep Belgesi: sigortalı ile ölen sigortalının 18 yaşından büyük hak sahipleri (eş, çocuk, ana-baba) kullanır; malul çocuklar için sağlık kurulu raporu eklenir; 3201’e göre borçlananlar ayrıca beyan ve taahhüt belgesi verir. Banka tercihi yapılmaz veya “Diğer” işaretlenirse ilk gelir/aylıklar ve emekli ikramiyeleri T.C. Ziraat Bankasına gönderilir. Belgede “ölüm veya maluliyette üçüncü kişilerin kastı var mı” sorusu yer alır. e-Devlet’ten de verilebilir.
• Ek-3 Kıdem tazminatına esas yazı: 1475 sayılı İş Kanununun 14/1-(5) bendine göre sigortalılık süresi, prim günü ve borçlanma sürelerini gösterir.
• Ek-4 cenaze ödeneği tutarları; Ek-5 engellilik derecesine göre fark aylıkları (%70 ve üstü A kodu %300; %40-69 ile 18 yaş altı %40 ve üzeri B kodu %200 oranıyla).
• Ek-6 malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası gösterge tespit tabloları (özel/kamu, üst gösterge, “2000 öncesi yıl” sayısına göre); Ek-7 2008/Ekim sonrası malullük ve ölüm aylıklarının mukayesesinde esas alınan en düşük yaşlılık aylıkları (malullükte talep veya ölüm 2008/Ekim sonrası ise 2007/Aralık yaşlılık aylığı esas alınır).
• Ek-8 / Ek-9 ölüm aylığı alt sınırları (tek hak sahibi %80, eş %60, çocuk %30, ana-baba %45 oranlarıyla); Ek-9 notu: bir veya iki hak sahibinin alt sınır aylığı sigortalının aylığından fazlaysa sigortalının aylığı tamamı dağıtılacak şekilde hisselere göre ödenir.
• Ek-10 hem eşinden hem ana/babasından gelir/aylığa hak kazananların tercih yazısı (54. madde).
• Ek-11/12/13 sevk belgeleri: 5510 md. 65’e göre muayene için başka yere gönderilenlere ve gerekirse bir kişiyle sınırlı refakatçiye yol parası, zaruri masraf ve maluliyet tespitiyle sınırlı tetkik ücretleri Kurumca verilir; raporlar 95 inci maddeye göre düzenlenir.
• Ek-14 Kurum sağlık kurulları: 4/1-(a) ve (b) sigortalılarının ve GSS’lilerin çalışma gücü kaybını bölgesel kurullar (Adana, Ankara, Antalya, Bursa, Eskişehir, Gaziantep, Malatya, İstanbul, İzmir, Kayseri, Kocaeli, Konya, Samsun, Erzurum, Trabzon) değerlendirir; 4/1-(c)’liler, er-erbaşlar, 2330, 3713, 5233 kapsamındakiler ve amatör sporcuların maluliyetini ile 28/8’deki ağır engelli çocuk tespitini tüm iller için Maluliyet ve Sağlık Kurulları Daire Başkanlığı kurulları; İsviçre ve ikinci akit ülke ile meslek hastalığı tespitini Ankara; 19 uncu maddeye göre meslekte kazanma gücü kaybını belirlenen kurullar yapar.
• Ek-15 tespit yazısı (19, 25, 28/5, 28/7 erken yaşlanma, 28/8 ağır engelli çocuk, ölümün iş kazasına bağlılığı); Ek-16/17/18 iş kazası, maluliyet ve meslek hastalığı dosyası kontrol listeleri (işe giriş sağlık raporu, epikriz, sağlık kurulu raporu, varsa önceki kurul kararı); Ek-19 meslek hastalığı yapıcı işyerlerinde çalışma süreleri formu (sosyal güvenlik denetmenince de düzenlenebilir).
• Ek-20: Kurum Sağlık Kurulu kararına itiraz dilekçesiyle dosyanın Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunda görüşülmesi istenir.
• Ek-21 2008/Ekim sonrası aylıklardan yapılan SGDP kesintisinin üst sınırları (2015/7’den itibaren %10; 2016/Nisan’da kesinti kaldırıldı); Ek-22 belediye başkanları için temsil/makam beyanı: büyükşehir başkanlığına temsil, il, ilçe ve ilk kademe başkanlığına görev tazminatı; taahhütname bir ay içinde verilmezse görev tazminatı kesilir.
• Ek-23 emeklilik sonrası çalışma tablosu: sürekli iş göremezlik geliri her durumda ödenmeye devam eder ve tüm sigorta kolları uygulanır. 2008/Ekim öncesi sigortalılığı olan özel sektör yaşlılık aylıklısı 4/1-(a)’da çalışırsa tercihine göre aylığı kesilir ya da kesilmeyip SGDP öder; kamuda (5335) aylık kesilir. 4/1-(b)’de çalışanlar 1/3/2016’dan itibaren isterse aylığı kestirir, istemezse sigortalı sayılmaz. 2008/Ekim sonrası ilk defa sigortalı olanlarda 4/1-(a) ve (c)’de çalışma aylığı keser; 4/1-(b)’de tercihe bağlıdır. 5/c kapsamındaki vazife malullerinin aylığı kesilmez.
• Ek-24 ek ödeme matrahları (matrahın üstü %4, matrah ve altı %5); Ek-25 belediye başkanı tazminat göstergeleri (büyükşehir makam 7000/temsil 17000; il 6000/15000; ilçe ve ilk kademe 3000/9000; belde 1500/7500).
• Ek-26/27/28 peşin sermaye değeri tabloları: Ek-26 Fransız PMF (tablo 1 sigortalı, eş, ana-baba ile 22 yaş ve üstü kız, 25 yaş ve üstü erkek çocuklar için); Ek-27 CSO 1980 ve Ek-28 TRH 2010’da altışar tablo (iş kazasında ölen kadın sigortalının eşi, ana-baba, çocuklar, kadın sigortalı, ölen erkek sigortalının eşi, erkek sigortalı).
• Ek-29 1479’a göre 2008 ikinci dönem gelir basamakları; Ek-30-34 yersiz ödeme belgeleri (değerlendirme onayı, borç tablosu, alacak takip tablosu, borçlular tablosu, faiz oranları).
• Ek-35 Borç bildirim belgesi: itiraz süresi tebliğden itibaren 7 gün, ödeme süresi 1 ay; itirazlar on iş günü içinde sonuçlandırılır ve bir aylık ödeme süresini etkilemez; ödenmezse süre bitiminden itibaren beş iş günü içinde alacak takip dosyası hukuk birimine gönderilir; 101 inci madde uyarınca iş mahkemesine başvurulabilir.
• Ek-36 konutta ödeme talep belgesi; Ek-41 değişiklik talep formu (banka/adres değişikliği, göreve başlayınca aylığın kesilmesi, öğrenci belgesiyle ödemenin sürdürülmesi).
• Ek-37/38 3201 sayılı Kanun belgeleri: yurt dışı borçlanmasıyla aylık alanlar 6 aydan uzun yurt dışında kalırsa, 6 ayın dolduğu tarihten sonraki 3 ay içinde yoklama belgesini aylığı bağlayan üniteye verir; vermediği Emniyet Genel Müdürlüğü giriş-çıkış kayıtlarından anlaşılanların aylığı belgeler verilinceye kadar bildirimsiz ödenmez. Aylık için yurt dışında (kısa süreli işler hariç) çalışmanın sona ermesi, ikamete dayalı sosyal sigorta ödeneği alınmaması ve kendisinin ve eşinin sosyal yardım ödeneği almaması şarttır; yurt dışından başvuruda belgeler talepten önceki 3 ay içinde düzenlenmiş olmalıdır. Yeniden yurt dışında çalışma veya ödenek alma halinde aylık o tarihte kesilir; Türkiye’de çalışmada SGDP uygulanır. Gerçeğe aykırı beyanda TCK md. 204/1’e göre kovuşturma yapılır.
• Ek-39 3201 geçici 8’e göre davadan feragat dilekçesi (feragat edilmediği sonradan anlaşılırsa borçlanma ve aylık iptal edilir).
• Ek-40 faizsiz konut kredisi (TOKİ Yönetmeliği, RG 13/2/2014): öncelik malulde, sonra dul eşte, sonra en az biri yetim aylığı alan çocuklarda müştereken, sonra önce anada. Hakkın anadan babaya geçmesi için annenin noter onaylı feragatnamesi gerekir. Geri ödeme hak sahibinin tazminatlar dahil aylığının 1/4’ü kesilerek yapılır; aylığı olmayan müşterek çocuklar ve kurumunda çalışmaya devam eden malullerde taksit, esas aylığın 1/4’ünün %25 fazlasıdır.
• Ek-42 2008 sonrası gelir/aylık artış oranları (bazı dönemlerde sabit tutarlı ek artışlar yapılmıştır).

Sınavda dikkat

• SGM’nin emeklilik işlemine başlaması için önce tescil işlemleri, sonra EHGM’ye yazılı bildirim ve tahsis numarası aralığı.
• Ek-43’teki genelge ve genel yazılar yayım tarihinden itibaren kalkar, geçmiş dönem işlemlerinde kullanılabilir.
• Borç bildiriminde itiraz 7 gün, ödeme 1 ay, itiraz kararı 10 iş günü, hukuka sevk 5 iş günü.
• 3201 aylıklısı: 6 aydan uzun yurt dışı → 3 ay içinde yoklama belgesi.
• Sağlık kurulu kararına itiraz Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kuruluna; 4/1-(c) maluliyetleri Maluliyet ve Sağlık Kurulları Daire Başkanlığında.
• Banka tercihi yoksa ilk ödeme Ziraat Bankasına; muayenede refakatçi bir kişiyle sınırlı.
• Konut kredisi taksiti aylığın 1/4’ü; anne hakkı noter feragatnamesiyle babaya geçer.