2018/38: KHK düzenlemeleri, 15 Temmuz gazileri ve ek 15. madde

Bu bölüm, 15 Temmuz 2016 darbe teşebbüsü sonrasında çıkarılan 667, 670, 675, 684 ve 690 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamelerin (çoğu sonradan kanunlaşmıştır; ör. 667 sayılı KHK 6749 sayılı Kanunla) emeklilik mevzuatına yansımalarını ve güvenlik korucularına ilişkin 5510 ek 15 inci maddeyi anlatır. Can alıcı noktalar: aylığı hangi birimin bağlayacağı, hisselerin nasıl hesaplanacağı, gazilere tanınan haklar ve korucuların yaşlılık aylığı şartlarıdır.

667 sayılı KHK’da vazife malullüğü aylığı ve diğer haklar (4/13/0)

• 15/7/2016 darbe teşebbüsü ve devamı eylemler nedeniyle ölen veya malul olan sivillere 3713 sayılı Kanunun 21/1-(j) kapsamında bağlanan aylıklar, aynı fıkranın (h) bendi esas alınarak hesaplanır ve (h) bendindekilere tanınan diğer haklardan aynen yararlanılır.
• Dul ve yetimlere bağlanan aylık toplamı, malulün ya da ölenin kendisine bağlanacak aylıktan az olamaz. Ayrıca 2330 sayılı Kanunun nakdi tazminat hükümleri uygulanır.
• Aylık başlangıcına kadarki GSS primi dahil tüm prim ve prime ilişkin borçlar terkin edilir.
• 5434’e göre emeklilik ikramiyesine müstahak olanların ikramiyesi en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) 115 katından az olmamak üzere 3713/21-(a)’ya göre ödenir. İkramiyeye müstahak olmayan sivillerden başkasının yardımına muhtaç malullere ve ölenlerin kanuni mirasçılarına 170 kat, diğer malullere 115 kat ek tazminat ödenir.
• Ödenen gelir, aylık, emekli ikramiyesi, nakdi tazminat ve ek tazminatlar haczedilemez.

Gelir/aylık bağlayacak yetkili birimler (4/13/1.1)

• 667 KHK kapsamındaki işlemler Genel Müdürlükçe sonuçlandırılır; il müdürlükleri ölüm tarihinin nüfusa işlenmesi, hizmetlerin hazırlanması (iptal-ihya, borçlanma, terkin, hizmet birleştirme) ve talep belgesinin alınmasını takip eder.
• Doğrudan başvuranlar kapsamın tespiti için valiliklere yönlendirilir; karar ibraz edemeyenlerin dosyası Genel Müdürlüğe gönderilmez.
• Malullük tespiti: önce 1800 gün kontrol edilir. 1800 günü olan ve son statüsü 4/1-(a)/(b) olanlar Bağımsız ve Hizmet Akdiyle Çalışanlar Emeklilik Daire Başkanlığına; 1800 günden az olanlar (borçlanmayla tamamlanıyor olsa bile) ve 4/1-(c)’liler (gün bakılmaksızın) Kamu Görevlileri Emeklilik Daire Başkanlığına gönderilir.
• Son statüsü 4/1-(c) olanlar ile 2330/4-(d) kapsamındakilerin aylıklarını Kamu Görevlileri EDB, son statüsü 4/1-(a)/(b) olanlarınkini Bağımsız ve Hizmet Akdiyle Çalışanlar EDB bağlar.

Sigortalılık statüsünün tespiti (4/13/1.2)

Statüsünde şartları oluşanlara tabi olduğu mevzuata göre 2330 uyarınca aylık bağlanır; hiçbir statüde şart oluşmazsa 2330/4-(d) uygulanır.

Hizmetlerin değerlendirilmesi (4/13/1.3)

Prim borcu olmaması şartı aranmaz. Farklı statülerdeki hizmetler, GSS dahil prim borcu olup olmadığına bakılmaksızın birleştirme, hak kazanma ve hesapta (gün ve kazanç) dikkate alınır. Örnek: 930 gün 4/1-(a) + 600 günü borçlu 1600 gün 4/1-(b) = 2530 gün; aylık ölümü takip eden ay başından başlar.

Vazife malullüğü aylıklarına ilişkin usul ve esaslar (4/13/1.4)

• 4/1-(a), (b) ve 2008/Ekim sonrası 4/1-(c)’lilerin hak sahiplerine 34 üncü madde; 2008/Ekim öncesi 4/1-(c)’liler ve hiçbir kuruma tabi olmayanların hak sahiplerine 5434 esas alınır.
• Eş ve çocuğa bağlanan toplam aylık, malulün/ölenin aylığından az olamaz. Ana-babaya şart aranmaksızın aylık bağlanır ve diğerlerinin aylığını azaltmaz: ana-babanın hissesi tüm hak sahipleri üzerinden, eş/çocuğunki ana-baba yokmuş gibi belirlenir. Örnek: eş, iki çocuk ve anne → eş 2/4, çocuklar 1/4, anne 1/5.
• Statüye göre hesaplanan aylık %25 artırılır; 667 KHK taban aylığıyla karşılaştırılıp yüksek olan ödenir. Hazineden tahsil: ana-babaya ödenen aylığın tamamı, eş/çocuklarda ödemeye esas tutar ile hisse tutarı arasındaki fark.
• Evlenme ödeneği/ikramiyesinde 667’ye göre ödenen aylık esas alınır.
• Aynı sigortalıdan birden fazla gelir/aylıkta 54 üncü madde (ikinci fıkra hariç) uygulanır; 54, geçici 7/5 ve 5434 mülga 94 yalnız KHK dışı aylıklar için uygulanır.
• 4/1-(a)/(b)’lilerde aylık başlangıcı 31/12/2016’ya kadar olanlar 0,093259 katsayılı tabloyla, sonrakiler başlangıç tarihindeki tutarla karşılaştırılır; ölümde ölüm tarihi esas alınır. Kamu Görevlileri EDB, 3713/21-(h)’deki erbaş-er başlangıç derece-kademeleriyle sivil vazife malulü yöntemiyle hesaplar.
• 667 KHK aylıkları ilgili sigortalılık halindeki aylık artışlarıyla artırılır.

Sevk ve tespit işlemleri (4/13/1.5)

• 4/1-(a)/(b)’lilerden işten ayrılma koşulu aranmaksızın yazılı istek alınır; sevk gün sayısı ve sigortalılık süresine bakılmaksızın başvurulan ünitece yapılır.
• Yönetim Kurulunun 22/9/2016 tarihli 2016/326 sayılı kararıyla bu olaylarla sınırlı olarak Kurumca yetkilendirilmemiş hastanelerin raporları da değerlendirilir.
• Ara kararlar SGİM/SGM’lerce her iletişim yoluyla geciktirmeden bildirilir. 4/1-(c)’lilerin raporları çalıştıkları kurum aracılığıyla Kamu Görevlileri EDB’ye gönderilir.
• Değerlendirmeyi Maluliyet ve Sağlık Kurulları Daire Başkanlığı bünyesindeki Kurum Sağlık Kurulu yapar: md. 25’e göre malul olup olmadığı, bakıma muhtaçlık ve 1053 sayılı Nizamnameye göre derece.

4/1-(c)’lilerin emeklilik ikramiyesi (4/13/1.6)

İkramiye en yüksek Devlet memuru aylığının 115 katından az olamaz. Bakıma muhtaç malullere ve ölenlerin dul ve yetimlerine en yüksek Devlet memuru aylığı üzerinden, diğerlerine mevcut aylıkları üzerinden otuz yıl hizmet yapmış gibi ikramiye ödenir. Bu şekilde ikramiye alanlara ayrıca ek tazminat ödenmez.

Nakdi tazminat ve ek tazminat (4/13/1.7)

Ölenlerin mirasçılarına, malul ve yaralılara 2330’a göre ilgili kurumlarca nakdi tazminat ödenir. İkramiyeye müstahak olmayan sivillerden bakıma muhtaç malullere ve ölenlerin mirasçılarına 170 kat, diğer malullere 115 kat ek tazminat ödenir.

Tuzak: 115 kat hem ikramiyenin alt sınırı hem “diğer malullere” ek tazminattır; 170 kat yalnız bakıma muhtaç malul ve ölenlerin mirasçılarına ek tazminattır. İkramiye alan 4/1-(c)’liye ek tazminat yoktur.

15 Temmuz gazilerine ilişkin işlemler (4/13/2)

• Haklar 667, 670 ve 675 sayılı KHK’larla düzenlenmiştir.
• Son statüsü 4/1-(a)/(b) olan malul gazilerde işten ayrılma, işyeri kapatma/devir ve tahsis talebi şartları aranmaz; aylık maluliyete esas rapor tarihini takip eden ay başından başlar. Çalışması devam edenlerin tahsis talep tarihi aylık başlangıcından bir gün önce kabul edilir; aylık başlangıcından sonraki dönem için geçici iş göremezlik ödeneği ödenmez.
• Oracle sisteminde “DG” (Demokrasi Gazisi) kodu malul olmayan veya tespiti süren gaziler, “DŞ” (Demokrasi Şehidi/Malulü) kodu şehit hak sahipleri ve primsiz aylık bağlanan malullerdir. DG’lilere vazife malullüğü aylığı bağlanmaz.
• Hak sahipliği belgeleri Oracle’dan alınır, 4/1-(c) ve primsizlerde manuel belge düzenlenmez. İmza yetkisi: il müdürlüğünde il müdürü veya yardımcısı, SGM’de merkez müdürü, Genel Müdürlükte en az şube müdürü.
• DG’lilerin ek ödeme, eğitim yardımı gibi tüm işlemleri Kamu Görevlileri EDB’ce yürütülür; nakdi tazminatı İçişleri Bakanlığı öder (gaziler İller İdaresi GM’ye bildirilir). Sonradan 667/684’e göre 4/1-(a)/(b)’den aylık bağlanırsa DG dosyası iptal edilir; derece değişince dosya ödemeyi yapacak başkanlığa gönderilir.

Aylık bağlananlara sağlanan haklar (4/13/2.1)

• Ek tazminat: 170 kat / 115 kat (İçişleri koordinesinde valiliklerce).
• Haciz yasağı: gelir, aylık, ikramiye, nakdi ve ek tazminat haczedilemez.
• Bakım ücreti: başkasının yardımı olmadan yaşayamayacak derecede malul olanlara otuz günlük asgari ücretin (AGİ hariç) net tutarının iki katı her ay; ölümde hak sahiplerine geçmez.
• Sağlık yardımı: gazi ve bakmakla yükümlü olduğu kişiler; ilaç, ortez/protez, yardımcı üreme tedavilerinde katılım payı ve ilave ücret alınmaz.
• Eğitim-öğretim yardımı: kız/erkek ayrımı yok; 18/20/25 yaş; özel eğitim okulları dahil; talep şartı yok, 1 Eylül-31 Aralık arası toptan.
• Ek ödeme: maluliyet derecesine göre, her yılın ilk üç ayında, müracaat şartı yok.
• İstihdam: gazinin kendisi veya eş ya da çocuklarından biri, eş/çocuk yoksa kendisi veya kardeşlerinden biri; toplam bir kişi kamuda istihdam edilir (genelgede başvuru yeri Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı olarak geçer; bakanlık 2021’de bölündüğünden bu iş bugün Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığınca yürütülür).
• Faizsiz konut kredisi (bir konutla sınırlı, Kurumdan alınan hak sahipliği belgesiyle bankaya başvuru), ücretsiz seyahat (kendisi, eşi, evli olmayan ve 25 yaşını doldurmamış çocukları, anne-babası), su ve elektrik indirimi (suda %50’den az olmamak, elektrikte %40’ı geçmemek üzere).

Aylık bağlama şartları oluşmayanlara sağlanan haklar (4/13/2.2)

• Malul sayılmayan gaziler sağlık, eğitim-öğretim yardımı, faizsiz konut, ücretsiz seyahat, su-elektrik indiriminden malullerle aynı şekilde yararlanır.
• Nakdi tazminat: yaralanma derecesine göre belirlenen tazminatın beş katı (İçişleri koordinesinde valiliklerce).
• Sağlık müstahaklığı: sigortalılık, prim borcu, aylık durumuna bakılmaksızın 60/c-8 kapsamında, DG rumuzuyla.
• Ek ödeme: her yıl bir defa, altıncı derece vazife malulü tutarında, başvurusuz.
• İstihdam: kendisi veya eş ya da çocuklarından biri; yoksa kendisi veya anne, baba ya da kardeşlerinden biri.
• Gazilik unvanı verilir; ancak malul olmadıklarından aylık bağlanmaz, ek tazminat/ikramiye ödenmez.

684 sayılı KHK kapsamındaki aylıklar (4/13/3)

3713/21-(a), (h), (i), (j) kapsamında terörle yaralanıp malul sayılmadığı için aylık alamayanlardan 1053 sayılı Nizamnameye göre derece tespiti yapılanlara aylık bağlanması amaçlanır. Derece tespit edilemeyenlere ve 5233 kapsamında yaralananlara bağlanmaz. KHK yalnız aylığı düzenler, 3713’teki diğer haklara imkân tanımaz. Aylık: derece göstergesi (1. derece 22.382 … 6. derece 14.616) × memur aylık katsayısı; nakdi tazminat karar tarihini takip eden ay başından başlar.

Başvuru şekli ve belgeler (4/13/3.1)

Nakdi Tazminat Komisyon Kararı ve sağlık kurulu raporu dilekçeye eklenip SGİM/SGM’ye veya Genel Müdürlüğe başvurulur. Kapsam tespit edilemezse ilk müdahale raporu, tahkikat raporu, olay tutanağı, mahkeme kararı vb. Genel Müdürlükçe istenir. Eksik belge istenecek yerler: Jandarma ve Sahil Güvenlik personeli için görev yapılan komutanlık, TSK muvazzafları için kuvvet komutanlığı, emniyet için EGM, erbaş-erler için askerlik şubesi, kamu personeli için kurumları; muhtarlar, kamu dışı sigortalılar, sigortasızlar ve güvenlik korucuları için İçişleri Bakanlığı İller İdaresi GM. Kurum Sağlık Kurulu görevin sebep ve tesirini ve 1053’e göre dereceyi tespit eder; aylıkları Genel Müdürlük ilgili daire başkanlığı bağlar.

Aylık bağlayacak statü ve birim (4/13/3.2)

Hak kazanma tarihine kadarki hizmetlere göre: mülga 2829 uyarınca son yedi yılda fiili hizmeti fazla olan statü ya da 53 üncü maddeye göre en fazla hizmetin geçtiği statü; eşitlikte son statü. 3713 geçici 17 kapsamındakiler için 31/1/2017 tarihi esas alınır.

Aylık bağlama usul ve esasları (4/13/3.3)

• Hizmeti olanlarda mevcut hizmetle %25 artırımlı aylık ile KHK aylığı kıyaslanır, yüksek olan ödenir. KHK aylığı memur maaş katsayısıyla, statü aylığı kendi artış oranlarıyla yükselir. Bu kapsamda 2330 hükümleri uygulanmaz.
• Kesilmiş aylıklar 27 ve 30 uncu maddelere göre KHK başlangıç tarihine taşınır. Makam, yüksek hâkimlik, temsil, görev, kadrosuzluk tazminatları ve 5434 ek 81 ödemeleri %25 artırıma katılmaz; artırımlı aylığa sonradan eklenerek kıyaslanır.
• Aynı olay nedeniyle sonradan malul olunursa 3713/21’e göre vazife malullüğü aylığı Kurum Sağlık Kurulu karar tarihini takip eden ay başından ödenir, KHK aylığı kesilir. Kontrol muayenesinde maluliyeti sona erenlerin KHK kapsamı da aynı kararda değerlendirilir.
• 4/1-(c) veya geçici 4 kapsamındakilere ilgisine göre komisyon kararı ya da KHK yürürlük tarihi itibarıyla emeklilik ikramiyesi ödenir.
• İşlemler görevden/işten ayrılma veya işyeri kapatma şartı aranmadan sonuçlandırılır; sonradan çalışmada aylık kesilmez, 5 inci maddenin (c) bendi uygulanır. KHK öncesi hizmetler sonrakilerle birleştirilmez; sonraki çalışmalara geçici 4 uygulanmaz.
• Ölümde, sigortalılık başlangıcına bakılmaksızın 34 üncü madde; ana-babaya 34’teki şartlar aranmaz, ancak paylaştırmada 34 uygulanır. Diğer aylıklarla birleşmede 54 ve geçici 7 uygulanır.

Ek 15 inci maddeye tabi güvenlik korucuları (4/13/4)

• 442 sayılı Kanunun 74/2’ye göre görevlendirilen güvenlik korucuları 4/1-(a) kapsamında sigortalı sayılır; uzun vadeli sigorta kolları ve GSS uygulanır.
• Malullük: 26 ncı madde şartlarıyla; korucunun veya valiliğin talebiyle yetkili sağlık kurullarının raporu üzerine Kurum Sağlık Kurulunca çalışma gücünün en az %60’ını veya (göreve başlarken bulunmayan) vazifesini yapamayacak şekilde meslekte kazanma gücünü kaybettiği tespit edilenler malul sayılır. Sevk için 1800 gün aranır; ek 15 ve diğer statülerdeki hizmetlerin toplamı esas alınır. Görev sona erdikten sonra başvuranlarda “vazifesini yapamama” kriteri uygulanmaz, cari usul işler.
• Yaşlılık: 29/4/2017’de görevde olanlar ve sonradan başlayanlardan görevdeyken 55 yaşını dolduran ve bu görevde fiilen 15 yıl (5400 gün) bulunanlara, görevden ayrılıp talep ederlerse bağlanır. Aylık, valilik onayıyla ilişik kesildikten sonraki talebi takip eden ay başından başlar; prim borcu varsa başlangıç cari usule göre belirlenir. Mükteza “5510/Ek 15”tir. 15 yıl sigortalılık süresi aranmaz. 5400 gün başka görev/işyerinde (4/1-a, b, c) doldurulmuşsa ek 15’ten bağlanmaz.
• Terör suçlarından hüküm giymemiş olmak şarttır; sonradan hüküm giyilirse aylık kesilir ve yersiz ödemeler 96 ncı maddeye göre borç kaydedilir. Tespit valiliklerden alınan adli sicil kaydıyla yapılır; davası sürenlerin aylığı bağlanmaz, karar beklenir.
• 29/4/2017’den önce görevi sona erenler veya o tarihte 5510, 442 mülga ek 16 ya da 2330’a göre aylık alanlar hakkında ek 15 uygulanmaz.
• Ölüm: hak sahipleri 4/1-(a)’lılarla aynı şartlarla yararlanır; 442’de yalnız eşe bağlanırken artık çocuk ve ana-babaya da bağlanabilir. Hangi kapsamda bağlanacağı son statüye göre belirlenir. Aylık hesabı Kanunun ilgili maddelerine göre; birden fazla aylıkta 54 ve geçici 7.
• 690 KHK ile 5335/30-4-(k) eklendi: korucuların yaşlılık/emekli aylıkları kesilmeden koruculuk yapmalarına imkân verildi; 30/3-(a) uygulanmaz ve bu süre için kısa-uzun vade ve GSS primi alınmaz.
• Aylık bağlama işlemlerini son sigortalılığın geçtiği SGİM/SGM yapar.
• 442 mülga ek 16 (55 yaş/15 yıl aylık) ve ek 17 (tazminat, ölüm yardımı) 29/4/2017’de kaldırıldı; geçici 4 ile o tarihte görevi sona ermiş olanlar için mülga hükümler uygulanmaya devam eder. Ek 16’ya göre aylık alanın ölümünde hak sahiplerine müracaat tarihini takip eden ay başından bağlanır, geçmişe ödeme yapılmaz; eş dışındaki çocuk ve ana-babaya da bu imkân tanındı (34. madde şartları ve terör suçundan hüküm giymemiş olma).
• Ek 16’ya göre %50 azaltılarak ödenen dul eş aylıkları 34 üncü maddeye göre resen yükseltilir; evlenmeyle kesilip sonra boşananlara müracaatı takip eden ay başından bağlanır. Hisse örnekleri: eş kendi yaşlılık aylığı alıyorsa %50, İŞKUR kursunda olup yalnız İKMH ve GSS primi ödeniyorsa %75, çalışmıyorsa %75; eş ve ana-baba birlikteyse eş 6/8, anne 1/8, baba 1/8.

Sınavda çok sorulur: Korucunun yaşlılık aylığında “görevdeyken 55 yaş + koruculukta fiilen 5400 gün”; 15 yıl sigortalılık süresi aranmaz ve günler başka işte doldurulmuşsa ek 15 işlemez.

Sınavda dikkat

• 667 KHK: prim borcu terkin, borçlu süreler de hizmete sayılır; %25 artırımlı aylık ile taban aylık kıyaslanır.
• 1800 günü olmayan veya 4/1-(c)’li dosyalar Kamu Görevlileri EDB’ye gider.
• İkramiye alt sınırı 115 kat; ek tazminat 170/115 kat; ikramiye alan 4/1-(c)’liye ek tazminat yok.
• Gazi aylığı rapor tarihini takip eden ay başından; sonrası için geçici iş göremezlik yok.
• Malul olmayan gaziye nakdi tazminat beş kat, ek ödeme 6. derece tutarında; aylık ve bakım ücreti yok.
• 684 KHK aylığı nakdi tazminat karar tarihini takip eden ay başından; 2330 uygulanmaz.
• Korucu: %60 veya vazifeyi yapamama; 55 yaş + 5400 gün koruculuk; terör suçu engeli.