2018/38: Malullük sigortası

Malullük sigortasından sağlanan yardım (2/2/0)

Malullük sigortası Kanunun 25–27. maddelerinde düzenlenir. Bu sigorta kolundan sağlanan tek yardım malullük aylığıdır; ödenek veya toptan ödeme bu kolun yardımı değildir.

Malul sayılma (2/2/2)

Sigortalının veya işverenin talebiyle, yetkili sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurulu raporları ve tıbbi belgeleri Kurum sağlık kurulunca incelenir. Malul sayılmanın ölçüsü statüye göre değişir:

• 4/1-(a) ve 4/1-(b): çalışma gücünün veya iş kazası/meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az %60'ını kaybetmek,
• 4/1-(c): çalışma gücünün en az %60'ını veya vazifesini yapamayacak şekilde meslekte kazanma gücünü kaybetmek.

4/1-(c)'ye özgü kurallar:

• Malul sayılan memur yazılı talep ederse, malullüğünün engel olmadığı başka vazife veya sınıfa nakil için istifa etmiş sayılır; sonradan da Kanun hükümlerinin uygulanmasını isteme hakkı saklıdır. Özel kanunlarına göre yükümlülük süresi olanlar bu süreyi tamamlamadan veya maluliyetin yeni görevlerine de engel olduğuna dair rapor almadan bu hakkı kullanamaz.
• Vazifesini yapamayacak derecede hastalanıp hastalığı kanunlarındaki sürelerden (genellikle 657 ve 926 sayılı kanunlar) uzun sürenler, hastalığın niteliği ve doğuş sebebine göre malul veya 47. maddeye göre vazife malulü sayılır.
• Tedavisi imkânsız hastalıklarda sıhhi izin süresinin bitmesi beklenmeden malul veya vazife malulü sayılır.
• Sıhhi izin süresini dolduranlar başka sınıf ve vazifeye nakledilerek göreve devam edemez.

657 sayılı Kanun md. 105: Kanser, verem, akıl hastalığı gibi uzun tedavi gerektiren hallerde 18 aya, diğer hastalıklarda 12 aya kadar izin verilir; gerektiğinde bu süreler bir katına kadar uzatılabilir. Yataklı tedavi kurumlarında yatılan süreler hastalık izni hesabına dahil edilir. Görev sırasında veya görevden dolayı kazaya, saldırıya uğrayan ya da meslek hastalığına tutulan memur iyileşinceye kadar izinli sayılır.

926 sayılı Kanun md. 128 (subay ve astsubaylar): Geçici veya sekel bırakan hastalıklarda her hastalık için toplam ve fiilen iki yılı, kanser, kötü huylu tümör, verem, kronik böbrek yetmezliği, akıl ve ruh hastalıklarında toplam ve fiilen üç yılı geçmemek üzere tedavi, istirahat ve hava değişimi verilir. Görevden dolayı kaza, saldırı veya meslek hastalığında süre sınırı yoktur. Hastanede geçen teşhis ve tedavi süreleri izin hesabına dahil edilmez.

Sık karıştırılır: Hastanede yatılan süre 657'ye tabi memurda hastalık izni süresine sayılır; 926'ya tabi subay ve astsubayda sayılmaz.

Sıhhi izin süresinin hesabı:

• İlk hastalık izninden itibaren bir yıldan fazla ara vermeden aynı hastalık için alınan raporlar toplanır.
• Farklı hastalıkların raporları birleştirilmez; aynı hastalıkta son raporun bitiminden bir yıl geçtikten sonra alınan raporlar toplama katılmaz.
• Kadınların doğum öncesi ve sonrası izinleri sıhhi izin sayılmaz.
• Örnek: 6+4+6+6+3 = 25 ay rapor (aralar bir yılı aşmamış, uzun tedavi gerektirmeyen aynı hastalık) → 24 aylık sınır dolmuştur. Başka örnekte 8 ay raporun ardından 13 ay çalışılmış, sonra 9 + 7 ay rapor alınmıştır: bir yıl aşıldığı için yalnız 16 ay değerlendirilir, 8 ay daha rapor hakkı vardır.

Personel kanununa tabi olmayanlar için özel kanunları çıkana kadar 657'nin hastalık izni hükümleri uygulanır. Hastalık, sürelerden önce geçip en çok bir yıl içinde nüksederse eski ve yeni süreler birleştirilir. Yedek subay, er ya da talim, manevra, seferberlik veya harp nedeniyle görevle ilişiği kesilmeden silah altındayken malul olup bu durumu asıl işine engel olmayanlara malullük hükümleri uygulanmaz.

Birden fazla statü (SSİY 49/5, 5/12/2017 değişikliği): Malullük talepleri son sigortalılık haline göre sonuçlandırılır. 4/1-(c)'de malul sayılıp bu karara dayanarak ilişiği kesilen, ancak sigortalılık süresi veya prim günü eksik olduğu için aylık alamayan kişi, şartları sonradan tamamlayıp talep ederse yeniden sevk yapılmadan son statüsüne göre malullük aylığı alır. Talepten önce kontrol muayenesi tarihi gelmiş olanlar ise kontrol muayenesine tabi tutulur ve ilk maluliyetin sürdüğü anlaşılırsa aylık bağlanır.

• Örnek: 2009'da 4/1-(c)'de başlayıp malul sayılan ama 1800 günü olmayan kişi sonra 4/1-(b)'de şartları tamamlarsa sevk yapılmadan 4/1-(b)'den aylık alır.
• Örnek: 1/9/2010'da okula başlayıp astsubay olan, 11/4/2019'da malulen emekliye sevk edilen kişinin prim günü (FHSZ dahil) 10 yılı aşsa da sigortalılık süresi 10 yıldan az olduğundan aylık bağlanmaz; 4/1-(a)'da çalışıp süreyi tamamlayınca sevk yapılmadan aylık bağlanır.

Tuzak: Malul sayıldığı halde başka sınıf veya vazifeye nakledilerek göreve devam eden, sonra malulen emekliye sevk dışında bir nedenle (örneğin görevine son verilmesi) ayrılan 4/1-(c)'li bu kolaylıktan yararlanamaz. Eski malullük kararına dayanarak aylık bağlanmaz; yeni raporla en az %60 kayıp tespit edilmelidir.

Malullük aylığına hak kazanma koşulları (2/2/3)

Kanunun 26. maddesine göre:

• 25. maddeye göre malul sayılmak,
• En az 10 yıldan beri sigortalı olup toplam 1800 gün MYÖ primi bildirilmiş olmak; başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malul olanlarda sigortalılık süresi aranmaz, 1800 gün yeterlidir,
• İşten ayrıldıktan veya işyerini kapattıktan ya da devrettikten sonra yazılı istekte bulunmak,
• 4/1-(c)'de 48. maddeye göre malulen emekliye sevk onayı alınmış ve ilişiğin kesilmiş olması,
• 4/1-(b)'de GSS primi dahil tüm prim borçlarının ödenmiş olması.

Sevk talebi için sigortalılığın sona ermesi gerekmez; sigortalılık sürerken sevk istenebilir. İşten ayrılma, işyerini kapatma veya devretme şartı tahsis talebi aşamasında aranır. Muhtarlar muhtarlık görevinden ayrılmalı; tarım sigortalıları ziraat odası kaydını kapatmalı veya muafiyet belgesi almalıdır.

Geçiş hükümleri:

• Geçici 10/5: 2008 öncesi sevk talebinde bulunup 2008 sonrası malul sayılan 4/1-(a)'lılara 506 veya 2925'teki şartlarla aylık bağlanır: toplam 1800 gün veya 5 yıldan beri sigortalı olup her yıl için ortalama 180 gün.
• 4/1-(b)'lilerde 1/10/2008 öncesi sevk işlemi aylık talebini de kapsadığından, 2008 öncesi sevk talep edenlere malul sayılma tarihi ne olursa olsun 1479 ve 2926'nın mülga hükümleri uygulanır.
• Hangi yönetmeliğe göre değerlendirme yapılacağının belirlenmesi için sevk talep tarihini gösteren belgeler mutlaka Kurum sağlık kuruluna gönderilir.

Sevk sonrası statü değişirse aylık tahsis talep tarihindeki son statüye göre bağlanır; (a) ile (b) arasında malullük ölçüsü aynı olduğundan yeni değerlendirme istenmez. Tahsis talebinden sonra yeniden uzun vadeli sigortaya tabi olunursa talep geçersiz sayılır; sigortalılık bitince yeni talep alınır.

Malullük aylığının başlangıcı (2/2/4)

• Malul sayılmaya esas rapor tarihi yazılı istekten önceyse: istek tarihini takip eden ay başı,
• Rapor tarihi istekten sonraysa: rapor tarihini takip eden ay başı,
• 4/1-(c)'de çalışırken malul olanlar: görevden ayrıldıkları tarihi takip eden ay başı.

Başlangıçta geçici iş göremezlik ödeneği alınıyorsa aylık, ödeneğin bittiği tarihten sonraki ay başından başlar; aylık ödenekten fazlaysa aradaki fark normal başlangıç tarihinden itibaren verilir. Prim borcu olanların başlangıcı (SSİY ek 8 ve ek 9) yaşlılık bölümündeki esaslara göre belirlenir.

Kurumca reddedilip mahkeme kararıyla malul sayılan kişinin talep tarihinde veya sonrasında çalışmaya devam ettiği anlaşılırsa aylık talep tarihini/mahkemece belirlenen tarihi takip eden ay başından başlatılır; ancak çalıştığı dönemler için ödeme yapılmaz, çalışmanın bittiği tarihi takip eden ödeme döneminden itibaren talep ve kontrol muayenesi aranmadan aylık bağlanır, yeni aylık 27. maddeye göre hesaplanır. Bu kişi çalışmayı sürdürüp sonra yaşlılık aylığı isterse birikmiş malullük aylıkları hesaplanır, hak tarihinde iki aylık karşılaştırılır ve yüksek olan, eşitse yaşlılık aylığı ödenir.

Başvuru ve belgeler (2/2/5)

• 4/1-(a): işten ayrıldıktan, 4/1-(b): işyerini kapattıktan veya devrettikten sonra Gelir/Aylık/Ödenek Talep Belgesi (Ek-2) ile ilgili üniteye başvurulur. Aylık prim ve hizmet belgesi verilmemişse işten ayrılış bildirgesinin e-sigortayla gönderilmesi beklenir.
• 4/1-(c)'de çalışanlar kendileri veya kamu idaresi aracılığıyla; sigortalılığı bitmiş ve başka statüde çalışmamış olanlar kendisi, vekili veya vasisi aracılığıyla Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü Kamu Görevlileri Emeklilik Daire Başkanlığına başvurur.
• Adi posta, kargo veya elden başvuruda Kurum kayıtlarına intikal tarihi; taahhütlü, iadeli taahhütlü, APS, PTT Alo Post veya PTT kargoda postaya veriliş tarihi talep tarihidir.
• Hak kazanılan ayın son günü resmi tatil veya hafta sonuna denk gelirse, ilk iş günü mesai bitimine kadar verilen ya da taahhütlü vb. yolla gönderilen talep önceki ayın son günü verilmiş sayılır.

Aylığın kesilmesi, yeniden başlaması ve durum değişiklikleri (2/2/6)

Malullük aylığı çalışmaya başlama veya kontrol muayenesinde malul olmadığının tespiti hallerinde kesilir. Kanunun 27. maddesine göre 5510'a veya yabancı ülke mevzuatına göre çalışmaya başlayanın aylığı, çalışmaya başladığı tarihi takip eden ödeme dönemi başında kesilir (506'ya göre ise çalışmaya başlanan tarihte kesiliyordu). İşten ayrılıp yeniden aylık isteyenler kontrol muayenesine tabi tutulur; ilk malul olduğu statü ve görev dikkate alınarak maluliyet sürüyorsa, 4/1-(c)'de görevden ayrılış, diğerlerinde istek tarihini takip eden ödeme döneminden aylık yeniden hesaplanır. Yeni aylık, kesildikten sonraki çalışmanın statüsüne bakılmaksızın ilk aylığın bağlandığı statüye göre ve 27/4 dikkate alınarak hesaplanır.

Geçici 1/2 gereği mülga kanunlara göre bağlanan aylıkların artırılması, azaltılması, kesilmesi ve yeniden bağlanmasında mülga kanun hükümleri uygulanır. Geçici 14 (6663 değişik) gereği 2008 öncesi sigortalılar için SGDP bakımından eski hükümler sürer (4/1-(b)'de çalışmaya başlayanlar hariç).

2008 sonrası ilk defa sigortalı olup malullük aylığı alanlar SGDP ödeyerek çalışamaz; çalışırsa aylık kesilir ve tüm sigorta kollarına prim alınır. İstisna: malullük aylığı alırken köy veya mahalle muhtarı seçilenlerin aylığı kesilmez.

2008 öncesi sigortalı, malullük aylığı 4/1-(a)'dan bağlanmış olanlar:

• 4/1-(a)'da çalışırsa aylık kesilir.
• 4/1-(b)'de çalışırsa: önceden aylıktan SGDP kesiliyordu; 6663 ile 29/2/2016 itibarıyla bu uygulama bitti; aylık kesilmez, SGDP de kesilmez. 1/3/2016'dan sonra yazılı isterse istek tarihini takip eden ödeme döneminden aylık kesilir.
• 4/1-(c)'de çalışırsa: aylık 506'ya göre bağlanmışsa kesilmez, 26. maddeye göre bağlanmışsa kesilir.

Yabancı ülkede çalışma (2021/32 sayılı Genelge değişikliği): 2008 öncesi bağlanan veya 2008 öncesi sigortalı olup geçici 2'ye göre bağlanan malullük aylıkları, sözleşmeli/sözleşmesiz ülke ayrımı yapılmadan yabancı ülkede çalışılsa da kesilmez. Ancak sözleşmeyle akit ülke süreleri birleştirilerek kısmi aylık bağlananlar o akit ülkede çalışırsa aylık kesilmeye devam eder.

2008 öncesi sigortalı, 26. maddeye göre 4/1-(b)'den aylık bağlananlar: 4/1-(a)'da çalışırsa aylık kesilmez, kazancından SGDP kesilir; 4/1-(b) veya (c)'de çalışırsa aylık kesilir. 2008 sonrası sigortalı olup 26. maddeye göre aylık alanların hangi statüde çalışırlarsa çalışsınlar aylıkları kesilir.

Dikkat: Kontrol muayenesi nedeniyle aylığı kesilen sigortalı, yazılı bildirimden itibaren 3 ay içinde muayeneyi yaptırıp sonuç çıkmadan ölürse hak sahiplerine pasif ölüm aylığı bağlanır ve ölüme kadarki aylıklar mirasçılara ödenir. 3 ay içinde yaptırmadan ölürse aktif ölüm aylığı bağlanır, ölüme kadarki aylıklar ödenmez.

506'ya göre bağlanıp çalışma nedeniyle kesilen aylıklarda kontrol muayenesi raporu önce ilk aylığın bağlandığı tarihteki mevzuata göre değerlendirilir; malul sayılmazsa bir kez de talep tarihindeki mevzuata göre bakılır. Sigortalılık süresi ve prim günü bakımından hak kazanılmış olduğundan sonradan değişen şartlar aylığın kesilmesini gerektirmez. 1479 ve 2926'ya göre aylık alanlarda da aynı yöntem uygulanır. Kontrol muayenesinde malul sayılmayıp aylığı kesilen 4/1-(a) ve (b)'liler sonra yeniden malul sayılırsa şartlar ve aylık yeni talebe göre belirlenir.

Çalışma nedeniyle kesilmesi gerektiği sonradan anlaşılanlar (2/2/7)

SSİY ek 10 uyarınca yersiz ödemeler yalnız çalışılan süreler esas alınarak Kanunun 96/1-(b) bendine göre geri alınır. Çalışmalar yasal süresinde bildirilmemişse 96/1-(a) uygulanır.

• İşten ayrılmış olanlarda sigortalılığın sona erdiği tarih yazılı istek tarihi kabul edilir; kontrol muayenesinde ilk maluliyetin sürdüğü anlaşılırsa takip eden ödeme döneminden aylık 27. maddeye göre yeniden bağlanır.
• Rapor önce ilk maluliyetin tespit edildiği tarihteki mevzuata, malul sayılmazsa işten ayrılış tarihindeki mevzuata göre değerlendirilir.
• Maluliyet sürmüyorsa çalışmaya başladığı tarihi takip eden ödeme döneminden itibaren ödenen tüm aylıklar 96. maddeye göre geri alınır.

Çalışması devam edenlerde:

• Kesintisiz çalışma: aylık, çalışmaya başlanan tarihi takip eden ödeme döneminden kesilir; yersiz ödenen aylıkların tamamı geri alınır, kontrol muayenesine gönderilmez.
• Kesintili çalışma: aylık kesilir, kontrol muayenesi yapılır; maluliyet sürüyorsa yalnız çalışılan sürelere ait aylıklar, sürmüyorsa çalışmaya başlamadan sonraki tüm aylıklar geri alınır.

Bunlar sonradan işten ayrılıp talep ederse her işten ayrılış tarihi dikkate alınarak 27. maddeye göre işlem yapılır.

Sınavda dikkat

• Malullük sigortasının tek yardımı malullük aylığıdır.
• Ölçü %60; 4/1-(c)'de ayrıca vazifesini yapamama.
• Şart: 10 yıl + 1800 gün; bakıma muhtaçta süre aranmaz, 1800 gün yeter. 2008 öncesi sevkte 1800 gün veya 5 yıl + yılda ortalama 180 gün.
• 657'de 18/12 ay (bir katına kadar uzatma), hastane süresi sayılır; 926'da 3/2 yıl, hastane süresi sayılmaz.
• Başlangıç: istek ve rapor tarihinden hangisi sonraysa onu takip eden ay başı; 4/1-(c)'de görevden ayrılışı takip eden ay başı.
• Kontrol muayenesi: 3 ay içinde yaptıran ölürse pasif aylık ve birikmiş aylıklar, yaptırmayan ölürse aktif aylık.
• Yasal süresinde bildirilen çalışma 96/1-(b), bildirilmeyen 96/1-(a).