2018/38: Sarfınazar, gelir ve aylıkların ödenmesi, düzeltilmesi ve artırılması

Bu bölüm, aylık bağlanmadan önce emeklilik talebinden vazgeçme (sarfınazar), bağlanan gelir ve aylıkların nasıl ödendiği (konutta ödeme, hareketsiz hesaplar, ödeme günleri, peşin ödeme), ölenlerin alamadığı tutarların varislere ödenmesi (verese), sağlık kesintileri, icra kesintileri ve aylık artışlarını anlatır.

Tahsis talebinden sarfınazar edilmesi (4/15/0)

• Sigortalı veya hak sahibi, gelir/aylık bağlama işlemi tamamlanmadan talebinden vazgeçtiğini yazılı bildirirse “tahsis talebinde bulunma” şartı gerçekleşmemiş sayılır ve aylık bağlanmaz.
• Kesin an: 4/1-(a)’lılar için Emektar 4A, 4/1-(b)’liler için Emektar 4B programında ikinci onay işlem tarihi; sigortalılığı herhangi bir nedenle sona eren 4/1-(c)’liler için Karar İnceleme Uzmanının onay tarihi. Bu tarihten sonra vazgeçme kabul edilmez.
• 4/1-(c)’de çalışırken kurumunca emekliye sevk onayı alınıp görevle ilişiği kesilen ve belgeleri Kuruma gönderilenlerin sonradan kendi iradeleriyle yaptıkları vazgeçme talepleri, Kurum Yönetim Kurulunun 31/12/2009 tarihli 2009/409 sayılı kararı gereği kabul edilmez; işlem sonuçlandırılır.
• Toptan ödeme, evlenme ve cenaze ödeneği gibi talebe bağlı ödemelerde de aynı esaslar uygulanır.

Tuzak: 4/1-(c)’de kurum emekliye sevk edip ilişiği kesmişse, aylık henüz bağlanmamış olsa bile vazgeçme kabul edilmez.

Gelir ve aylık ödemeleri (4/15/2)

Bu başlık konutta ödeme, hareketsiz hesaplar, ödeme günleri ve peşin ödemenin geri alınmaması alt başlıklarını kapsar.

Konutta ödeme (4/15/2.1)

• Esaslar PTT ile Kurum arasındaki 1/3/2014 tarihli “Prim Tahsilatı ve Gelir/Aylık Ödemeleri Protokolü”ndedir.
• Talep belgesinde PTT şubesiyle birlikte “Konutta” yazılarak, Ek-36 dilekçesiyle veya e-Devlet “Adres ve Banka/PTT Değişikliği” menüsüyle istenir; hiçbir şarta bağlı olmadan ve ücretsiz.
• İlk gelir/aylıklar konutta ödenmez; ilk ödemeler bankaya gider, sonrakiler konutta ödenir. Ölüm aylığını konutta isteyen hak sahibi önce banka bilgisini PTT olarak değiştirir.
• PTT ödeme günlerinde, geçerli kimlik ve imza karşılığı teslim eder. Adreste bulunamazsa ödeme PTT işyerine bırakılır; telefonla istenirse ikinci kez ücretsiz götürülür. İkinci kez de ödenemezse 12 ay bekletilir ve 12 ayı takip eden 6. iş günü MOSİP OBT’den kişi bazlı Kuruma iade edilir.

Ödemeler ve hareket görmeyen hesaplar (4/15/2.2)

• Bankalar/PTT ödemeyi T.C. kimlik numarasını sorgulayarak yapar; özel kimlik belgesi uygulamasına son verildiğinden bu belge düzenlenmez.
• Gişede nüfus cüzdanı, sürücü belgesi, pasaport gibi soğuk damgalı belgelerle kimlik tespiti zorunludur; özen gösterilmeyip yanlış kişiye ödeme yapılırsa zarardan banka/PTT sorumludur. Veli, vasi, kayyım veya vekile de ödenebilir.
• 6552 ile değişik 97/4: gelir ve aylığını tahakkuk tarihinden itibaren aralıksız 12 ay tahsil etmeyenlerin gelir/aylıkları, bağlanma şartlarının devam edip etmediğini tespit amacıyla durdurulur. Bankalar her ay sonu kişi bazında kontrol eder; tüm tutarları faiz/komisyonla birlikte Kurumun “Gelir/Aylık Ödemeleri ve İadeleri Hesabı”na aktarır. Kişi banka/PTT ya da e-Devlet üzerinden başvurursa talep MOSİP’e düşer.
• Dosyası EHGM’de olanların iadelerini EHGM, yetki devriyle ünitede olanlarınkini ilgili SGM öder.
• Her ayın 8-14’ü arasında Ziraat Bankası aracılığıyla ödenen hareketsiz iadeler, bloke aylıklar ve verese ödemeleri 20/7/2017’den itibaren PTT işyerlerinden T.C. kimlik numarasıyla, ödeme gününden itibaren 2 ay içinde ödenir; alınmazsa Kuruma iade edilir.

Ödeme günlerinde değişiklik (4/15/2.3)

Genelgeye göre 4/1-(a) gelir/aylıkları ayın 17-26’sında, 4/1-(b) gelir/aylıkları 25-28’inde, 4/1-(c) aylıkları ayın 1’inde (Ziraat Bankasından alanlara 1-5’inde) ödenir. Ödeme günleri değişirse Kurum önceden duyurur ve bankalara/PTT’ye bildirir. (Ödeme takvimi idari düzenlemedir; Kurumca değiştirilebileceğinden güncel takvim SGK duyurularından izlenmelidir.)

Peşin ödenen gelir/aylıkların geri alınmaması (4/15/2.4)

• Gelir/aylıklar her ay peşin ödenir; ödeme günü öne alınanlar ile durum değişikliği veya ölüm halinde, o ödeme döneminde peşin ödenen tutarlar geri alınmaz.
• SSİY md. 69/4’teki değişiklikle 1/1/2022’den itibaren ödeme döneminde peşin ödenen bayram ikramiyeleri de geri alınmaz.
• Örnek: ayın 17’sinde Mart aylığını (17/3-16/4) alıp 23/3’te ölen emeklinin hak sahiplerine 1/4’ten ölüm aylığı bağlanır; 1/4-16/4 çakışması geri alınmaz. Aylığını almadan 15/3’te ölmüşse son hak edilen Şubat dönemidir; Mart aylığından 17/3-1/4 için hiç ödeme yapılmaz.

Dikkat: “Geri alınmaz” kuralı yalnız fiilen peşin ödenmiş dönemi korur; ölüm ödeme gününden önceyse o döneme ait ödeme hiç yapılmaz.

Verese işlemleri (4/15/3)

• Ölenin hak edip alamadığı tutarlar Kurum hesabına iade edildikten sonra varislere ödenir. Gerekenler: mahkemeden veraset ilamı veya noter mirasçılık belgesi (aslı ya da onaylı örneği), 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanununa göre vergiden muafiyet veya ödendiğine dair vergi dairesi belgesi, varislerden birinin imzalı dilekçesi.
• Dosya Genel Müdürlükteyse verese miktarı belirtilerek belgelerle Gider Muhasebe Daire Başkanlığına; tahsis dosyası il müdürlüğü/SGM’de iken ölen ve ölüm dosyası Genel Müdürlükte olanlar için ilgili müdürlük/merkezce bağlı muhasebe birimine gönderilir.
• 4/1-(c)’lilerin verese işlemleri Genel Müdürlükle birlikte yetkilendirilmiş il müdürlüklerince de yapılır.

1479 ve 2926’ya göre aylık alanların sağlık kesintisi (4/15/4)

• 6111 ile değişik geçici 19: 1479 ve 2926’ya göre aylık alanlar ile 4/1-(b) çalışmaları nedeniyle geçici 2’ye göre aylık bağlanacaklardan, tüm hizmetleri dikkate alındığında on yıl hastalık/sağlık/GSS primi ödememiş olanların aylığından, ödenmiş süreler düşülerek %10 oranında ve 10 yılı tamamlayacak süreyle GSS primi kesilir.
• Birden fazla dosyadan aylık alınıyorsa yalnız aylığı yüksek olan dosyadan kesilir.
• Kendi sigortalılığından gelir/aylık da alan ölüm aylıklılardan ve 4/1-(b) dışındaki statülerden aylık aldığı için GSS’li sayılanlardan ayrıca kesilmez; hem gelir hem aylık alıp geliri nedeniyle GSS’li sayılanlardan da kesilmez. 25/2/2011’den önce yapılan kesintiler iade edilmez.

Gelir ve aylıklardan icra kesintileri (4/15/5)

• 5510 md. 93: gelir, aylık ve ödenekler devir ve temlik edilemez; 88 inci maddeye göre takip edilen Kurum alacakları ve nafaka borçları dışında haczedilemez.
• 5838 sayılı Kanunla eklenen hüküm (yürürlük 28/2/2009): bu nitelikteki haciz talepleri, borçlunun muvafakati yoksa icra müdürünce reddedilir.
• 28/2/2009’dan önce açılan veya sırada bekleyen hacizlerde, icra müdürlüğünden durdurma yazısı gelmedikçe kesinti sürer; önceki borçlar için de uygulanmasını isteyenler icra tetkik merciine yönlendirilir. Sonrasında muvafakatsiz gönderilen müzekkerelerde ilgiliye icra müdürlüğüne itiraz edebileceği bildirilir.

Gelir ve aylık artışları (4/15/6)

• 55/2: gelir ve aylıklar her yıl Ocak ve Temmuz ödeme dönemlerinden geçerli olmak üzere önceki altı aylık dönemin TÜFE değişimi kadar artırılır. Geçici 1/4 gereği 4/1-(a) ve (b)’lilere eski kanunlarla bağlanmış aylıklar da bu kurala göre artırılır (2008/Ekim’den itibaren; bazı dönemlerde kanunla ek artışlar yapılmıştır).
• İstisna: 2008/Ekim sonrası ilk defa 4/1-(c)’li olanlara 1/1/2012’den itibaren bağlanan yaşlılık, malullük ve ölüm aylıklarında 55/2 uygulanmaz; 6289 ile değişik 4688 md. 28 gereği toplu sözleşmeyle belirlenen aylık ve taban aylık katsayısı artışları esas alınır.
• Artış oranları Ek-42 tablosundadır.

Hesaba esas kazanç miktarları (4/15/7)

Prime esas günlük kazancın alt ve üst sınırları Asgari Ücret Tespit Komisyonu kararındaki asgari ücrete göre belirlenir; gelir/aylık ve alt sınır aylığı hesabına esas kazançlar Sigorta Primleri Genel Müdürlüğünün ikincil mevzuatından takip edilir. (Güncel not: 7566 sayılı Kanunla prime esas kazanç üst sınırı asgari ücretin 9 katına çıkarılmıştır.)

Sınavda dikkat

• Sarfınazar: 4A/4B’de ikinci onaydan önce yazılı vazgeçme; 4/1-(c)’de ilişik kesilmişse vazgeçme kabul edilmez (YK 2009/409).
• Konutta ödeme ücretsiz, ilk aylık hariç; ikinci kez de verilemezse 12 ay bekleyip 12 ayı takip eden 6. iş günü iade.
• Aralıksız 12 ay çekilmeyen aylık durdurulur (97/4).
• Ziraat aracılı hareketsiz/bloke/verese ödemeleri PTT’den 2 ay içinde.
• Peşin ödenen aylık ve 1/1/2022’den itibaren bayram ikramiyesi geri alınmaz.
• Verese: veraset ilamı/mirasçılık belgesi + 7338 vergi belgesi + bir varisin dilekçesi.
• Sağlık kesintisi %10, 10 yılı tamamlayana kadar, yüksek aylıklı dosyadan.
• Haciz yalnız Kurum alacağı ve nafaka için; muvafakatsiz talebi icra müdürü reddeder.
• 2012 sonrası bağlanan yeni 4/1-(c) aylıkları toplu sözleşme katsayılarıyla artar.