2020/8: Zamanaşımı, mali tatil ve cezaların şahsiliği

Tahakkuk zamanaşımı (Genelge 5.1)

İdari para cezasına konu fiil, yükümlülüğün yerine getirilmesi gereken sürenin son günü işlenmiş sayılır; belgenin sonradan verilmesi, mahkeme kararı veya denetim tespitinin tarihi fiil tarihini değiştirmez. 1/10/2008 ve sonrasında işlenen fiillerde 5510 md. 102'ye göre ceza on yıllık zamanaşımına tabidir ve süre fiilin işlendiği tarihten başlar; ceza bu süre içinde tebliğ edilmelidir. 30/9/2008 ve öncesindeki fiillerde (1987–1993 beş yıl, 3910 sayılı Kanunla 1993–2003 on yıl, 4958 sayılı Kanunla 2003–2008 beş yıl) süreler dolduğundan ceza uygulanmaz. Zamanaşımına girmiş cezalar tebliğe çıkarılmaz; tebliğ anında girmişse itiraz komisyonu kararıyla iptal edilir. Tahakkuk zamanaşımını önlemek için 7201 sayılı Kanunun 28 inci maddesine göre ilanen tebliğ yapılabilir.

Tahsil zamanaşımı (5.2)

Tahsil zamanaşımı, cezanın yasal ödeme süresinin son günündeki kanuna göre belirlenir. Ödeme süresi 1/10/2008 veya sonrasında bitenlerde 5510 md. 93'e göre süre, 15 günlük ödeme süresinin dolduğu tarihi izleyen takvim yılı başından itibaren on yıldır. Önceki dönemlerde Borçlar Kanunu (on yıl, vadeyi izleyen günden) veya 6183 sayılı Kanun (beş yıl, izleyen takvim yılı başından) uygulanır. Tahsil zamanaşımında lehe hüküm uygulanmaz.

Kesilme ve durma (5.3)

6183 sayılı Kanunun 103 üncü maddesine göre ödeme, haciz, cebren tahsil, ödeme emri tebliği, mal bildirimi, alacağın teminata bağlanması, yürütmeyi durdurma kararı, bozma kararı, ödeme planına bağlanma gibi işlemler zamanaşımını keser; kesilmede geçen süre silinir ve süre yeniden başlar (5510 döneminde kesilmeyi izleyen takvim yılı başından itibaren on yıl). Borçlunun yurt dışında bulunması, hileli iflas, terekenin tasfiyesi gibi takip yapılamayan hallerde ve 5510 md. 91'e göre afet ve mücbir sebeple erteleme süresinde zamanaşımı durur; engel kalkınca kaldığı yerden devam eder. Zamanaşımı Kurumca re'sen dikkate alınmaz; belirli tutarı aşan borçlar kesinleşmiş mahkeme kararı olmadan terkin edilmez.

Mali tatil (6)

5604 sayılı Kanuna göre her yıl 1–20 Temmuz mali tatildir. Son günü tatile rastlayan beyan, bildirim ve ödeme süreleri tatilin son gününü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzar (27 Temmuz). Tatilin bitimini izleyen beş gün içinde biten süreler tatilin son gününü izleyen beşinci gün (25 Temmuz) sona erer. İş kazası ve meslek hastalığı bildirimleri kapsam dışıdır. Cezaya itiraz ve ödeme süreleri ile kayıt ibraz süreleri de uzar. Kamu idarelerinin işverenlik sıfatı dışındaki bildirimleri (ör. ihale konusu iş) mali tatilden yararlanmaz. Mali tatilde denetim yapılabilir ve tebligat gönderilebilir. 102/2 indirimindeki 30 günlük süre de tatil nedeniyle uzar.

Cezaların şahsiliği (7)

• Gerçek kişi işverenin ölümünde tahakkuk etmiş cezalar komisyon kararıyla iptal edilir, edilmemişse kesilmez; varislere ceza tahakkuk ettirilmez.
• Devirde, devirden önceki fiiller için devralana ceza tahakkuk ettirilmez; ancak devirden önce tahakkuk etmiş ceza devralandan takip edilir.
• Denetime işveren dışındaki kişiler engel olursa ceza engel olana uygulanır.
• Tüzel kişide ortak veya temsilcinin ölümü cezayı düşürmez; ceza tüzel kişiye uygulanır.
• Alt işverene tebliğ edilemeyen ceza asıl işverene tahakkuk ettirilmez; tebliğ edilmiş ancak tahsil edilememişse asıl işverenden tahsil edilir.