2024/12: 48. madde tecili: başvuru ve çok zor durum

Tecil, amme alacağının vadesinin ertelenip taksitlendirilmesidir. 6183 sayılı Kanunun 48 inci maddesine dayanan bu tecil, borçlunun çok zor durumda olmasına bağlıdır. Bu bölüm Genelgenin şu başlıklarını kapsar: 48 inci madde kapsamında tecil işlemi (17), başvuru (17.1: niyabeten takipte tecil, alt işvereni bulunan borçlular, geriye doğru ortaya çıkan borçlar) ve çok zor durum incelemesi ile tecil süresi (17.2.1–17.2.7). Genelgenin bu kısmı 2025/5, 2026/7 ve 19/06/2026 tarihli 2026/15 sayılı Genelgelerle güncellenmiştir.

6183 sayılı Kanunun 48 inci maddesi kapsamında tecil işlemi (17)

Kanunun güncel hükmü

• Şartlar: Borcun vadesinde ödenmesi, haczin uygulanması veya haczedilmiş malların paraya çevrilmesi borçluyu çok zor duruma düşürecekse, borçlu yazıyla istemiş ve teminat göstermişse, alacaklı idare veya yetkili kılacağı makamlarca tecil yapılabilir.
• Süre: En fazla 72 ay ve faiz alınarak. (Haziran 2026'daki kanun değişikliğiyle 36 aydan 72 aya çıkarılmıştır.)
• Teminatsız tecil: Borçlunun alacaklı tahsil daireleri itibarıyla tecil edilen borçları toplamı Kanunda bir milyon TL (bu tutar dâhil) olarak belirlenen tutarı aşmıyorsa teminat aranmaz. Bu tutar Cumhurbaşkanı Kararıyla on milyon TL'ye yükseltilmiştir (Genelgede “bir milyon (on milyon)” şeklinde gösterilir).
• Zorunlu teminat: Tutarı aşan borçlarda gösterilmesi zorunlu teminat, sınırı aşan kısmın yarısıdır.
• Cumhurbaşkanının yetkisi: Bu tutarı on katına kadar artırmak, yarısına kadar indirmek, yeniden kanuni tutarına getirmek ve alacaklı idareler itibarıyla bu hadler arasında farklı tutar belirlemek.
• Reddedilen talep: Talebi reddedilen borçlu, borcunu reddin tebliğinden itibaren idarece 30 güne kadar verilebilecek süre içinde öderse alacak, ödendiği tarihe kadar faiz alınarak tecil edilmiş olur.
• Tecil yetkisini kullanacak ve devredecek olanlar: Devlet alacaklarında ilgili bakanlar, il özel idaresi alacaklarında valiler, belediye alacaklarında belediye başkanları.

Teminat örneği: Teminatsız sınır 10.000.000 TL kabul edilirse, tecil edilen borcu 16.000.000 TL olan borçludan istenecek zorunlu teminat (16.000.000 – 10.000.000) ÷ 2 = 3.000.000 TL olur. (Tutarlar Kurumca/Cumhurbaşkanınca güncellenebilir; mantık önemlidir.)

Haciz ve teminatın kaldırılması

• Haciz yapılmışsa mahcuz mal, değeri tutarınca teminat yerine geçer.
• Daha önce uygulanmış ve borcun tamamını karşılayan hacizler, yapılan ödemeler nispetinde kaldırılır, isabet eden teminat iade edilir.
• Mahcuz malların değeri tecil edilen borçtan az, zorunlu teminattan fazla ise hacizler, kalan tecilli borç mahcuz mal değerinin altına inmedikçe kaldırılmaz.
• Tecilli borç için alınan teminat, kalan tecilli borç zorunlu teminat tutarının altına indiğinde ödemeler nispetinde kaldırılır.

Yetkili makamların takdir alanı ve muacceliyet

Tecil yetkisini kullanacak makamlar; tecil edilecek alacakları tür ve tutar olarak belirlemeye, borçlunun faaliyetine devam edip etmediğini esas alarak tecil edilecek alacakları tespit etmeye, taksit zamanlarını ve diğer şartları belirlemeye; ayrıca 213 sayılı Kanuna göre ilan edilen mücbir sebep kapsamındaki borçluların ilgili borçlarını faizsiz veya daha düşük faizle tecil etmeye yetkilidir.

Tecil şartlarına uyulmaması, değeri düşen teminatın veya mahcuz malın tamamlanmaması ya da yenisinin gösterilmemesi hâllerinde alacak muaccel olur (vadesi gelmiş sayılır). Gecikme zammı uygulanmayan bir alacak tecil edilmişse ödenen tecil faizleri iade veya mahsup edilmez.

Kurum alacaklarının tecil usul ve esasları Yönetim Kurulunun 18/02/2016 tarihli ve 2016/61 sayılı kararıyla belirlenmiştir.

Tuzak: 48 inci madde tecilinin azami süresi artık 72 aydır; “36 ay” eski kanuni süredir. Ancak 36 ay, Genelgede likidite oranı 0,51–1,00 aralığındaki borçlular için azami süre olarak yaşamaya devam eder.

Başvuru (17.1)

• Borçlu, tecil talep formu (Ek-1) ile dosyasının işlem gördüğü üniteye (sosyal güvenlik il müdürlüğü veya sosyal güvenlik merkezi) başvurur.
• Formla birlikte durumuna göre mali durum bildirim formu (Ek-1/b) veya çok zor durum raporu (Ek-1/a) verilir.
• Bilgi ve belgeler eksiksiz olmalıdır; eksikler istenir, giderilmezse talep reddedilir.
• Tecil talepleri, menkul ve gayrimenkul malların satış ilanına kadar değerlendirilir; ilandan sonraki talepler değerlendirilmez.

17.1.1 Niyabeten takipte tecil

Borçlu veya malları başka yerdeyse alacaklı ünite takibi o yerdeki ünite aracılığıyla yaptırabilir (niyabeten = vekâleten takip). Borçlu talep ederse tecil, dosyanın işlem gördüğü ünite yerine niyabeten takibi yapan ünite tarafından yapılabilir.

17.1.2 Alt işvereni bulunan borçlular

Asıl işveren, Kanunun işverene yüklediği yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur. Bu nedenle:

• Asıl işveren tecil için başvurursa alt işverenin borçları da dâhil edilerek tecil yapılır.
• Asıl işveren başvurmamışsa, alt işverenin kendi borcu için yaptığı başvuruda bu borç asıl işverenden bağımsız olarak tecil edilebilir.

17.1.3 Tecilden sonra geriye doğru ortaya çıkan borçlar

Tecil yapıldıktan sonra tecil başlangıcından önceki bir döneme ait borç ortaya çıkarsa bu borç mevcut tecilden ayrı olarak tecil edilebilir.

Çok zor durum incelemesi ve tecil süresi (17.2)

Likidite oranı

Çok zor durum, likidite oranına göre tespit edilir. Oranın virgülden sonraki ilk iki rakamı dikkate alınır, yuvarlama yapılmaz.

• Bilanço esası: (Dönen Varlıklar – Stoklar) ÷ Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar ≤ 1
• İşletme hesabı esası / mali durum bildirim formu: (Kasa + Banka + Kısa Vadeli Alacaklar) ÷ Kısa Vadeli Borçlar ≤ 1

Bu süreler azamidir; yetkili makam daha kısa süreli tecil yapabilir.

Örnek 1: Dönen varlıklar 9.000.000 TL, stoklar 4.200.000 TL, kısa vadeli yabancı kaynaklar 8.000.000 TL: (9.000.000 – 4.200.000) ÷ 8.000.000 = 0,60 → çok zor durum var, azami 36 ay.

Örnek 2: Oran 0,14180429 bulunursa 0,14 dikkate alınır → çok zor durum var. Oran 1,09546325 ise 1,09 dikkate alınır → talep reddedilir. Oran 1,00862 ise 1,00 dikkate alınır → çok zor durum var.

Sınavda çok sorulur: Yuvarlama yok. 1,009 bir oranı 1,01'e yuvarlayıp reddetmek hatadır; 1,00 kabul edilir.

Geçici uygulama notu: 31/07/2026 tarihli Genel Yazı ile 31/08/2026 tarihine kadar yapılan başvurular için 1,00 üst sınırı uygulanmamış, 36 aydan uzun taksit isteyenlerden rapor/form istenmişti. Bu süre dolduğundan Genelgedeki likidite sınırları yeniden geçerlidir.

17.2.1 Borç türü bazında rapor sınırının üzerinde borcu olanlar

Çok zor durum raporu gerektiren borç haddi her yıl güncellenir; 2026 yılı için 900.000 TLdir (19/12/2025 tarihli Genel Yazı; tutarlar Kurumca güncellenir). Borç türü bazında bu haddin üzerinde borcu olanlarda:

• Bilanço esasına göre defter tutanlar için (a) formülü, işletme hesabı esasına göre defter tutanlar için (b) formülü kullanılır.
• Tespit, 3568 sayılı Kanuna göre ruhsatlı ve faaliyet belgeli serbest muhasebeci mali müşavir (SMMM) veya yeminli mali müşavir (YMM) tarafından yapılır ve çok zor durum raporu (Ek-1/a) ile belgelenir.
• Rapor, talep tarihinden en çok üç ay öncesine ait olmalı; meslek odasından alınmış faaliyet belgesi ve hesaplamaya esas belgelerin fotokopileri eklenir.
• Halka açık ve borsada işlem gören şirketler: Üçer aylık mali tablo yayımlamak zorunda olduklarından, SPK'ya verdikleri en son mali tablodaki verilerle (a) formülüne göre hesaplamayı Kurum yapar. Borcu haddi aşmayan halka açık şirketlerde ise mali durum bildirim formuna göre (b) formülüyle Kurum yapar.

Örnek: E Limited Şirketinin sigorta primi, işsizlik sigortası primi ve idari para cezası borçları var. Toplama bakılmaz; gecikme cezası ve zammı dâhil herhangi bir borç türü haddi aşıyorsa (ör. sigorta primi) meslek mensubu raporu istenir.

17.2.2 Borç türü bazında rapor sınırı ve altında borcu olanlar

Tespit, başvuru tarihi itibarıyla düzenlenen mali durum bildirim formundaki (Ek-1/b) bilgilere göre Kurum tarafından (Kasa + Banka + Kısa Vadeli Alacaklar) ÷ Kısa Vadeli Borçlar formülüyle yapılır. Kısa vadeli alacaklar, ticari ve diğer alacakları kapsar.

Örnek: C Limited Şirketinin her bir borç türü (gecikme cezası ve zammı dâhil) ayrı ayrı haddi aşmıyorsa, toplamları haddi aşsa bile tespit mali durum bildirim formuna göre Kurumca yapılır.

Can alıcı nokta: Rapor gerekip gerekmediğine borç türlerinin toplamıyla değil, her borç türüne ayrı ayrı (gecikme cezası ve zammı dâhil) bakılarak karar verilir.

17.2.3 Kamu kurum ve kuruluşları

Kapsam: 5018 sayılı Kanunun 3/1'inde belirtilen kamu idareleri, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı idare, ortaklık, müessese ve işletmeleri, bunların ödenmiş sermayesinin %50'sinden fazlasına sahip olduğu ve TTK'ya tabi olmayan ortaklık ve işletmeler, özel kanunlarına göre personel çalıştıran diğer kamu kurumları, il özel idaresi, belediyeler ve bağlı kuruluşları ile sermayesinin yarısından fazlasına sahip oldukları şirketler. Bunlarda çok zor durum beyana göre değerlendirilir; likidite oranı hesaplanmaz (belediyelerin doğrudan veya dolaylı olarak sermayesinin yarısından fazlasına sahip olduğu şirketler dâhil).

17.2.4 Üst düzey yöneticiler ve limited şirket ortakları

Sorumlu oldukları borçlar için tecil isteyen tüzel kişi üst düzey yöneticileri ve limited şirket ortaklarında, görevden ayrılıp ayrılmadıklarına veya hisselerini devredip etmediklerine ve borç miktarına bakılmaksızın, mali durum bildirim formundaki kendi mali bilgileri esas alınarak Kurumca (b) formülüyle tespit yapılır.

17.2.5 4/b sigortalıları

4/b sigortalılığından kaynaklanan borçlarda, borç miktarına bakılmaksızın mali durum bildirim formuna göre Kurumca (b) formülüyle tespit yapılır.

17.2.6 Tutarların güncellenmesi

17.2.1 ve 17.2.2'deki tutar her yıl yeniden değerleme oranı kadar artırılır ve Sigorta Primleri Genel Müdürlüğünce duyurulur.

17.2.7 Kurumun denetim yetkisi ve sorumluluk

İhbar, şikâyet veya bariz şüphe hâlinde Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca form veya rapordaki bilgilerin doğruluğu incelenir. Bilgilerin doğru olmadığı anlaşılırsa:

• Tecil bozulur,
• Yanıltıcı rapor düzenleyen meslek mensubunun raporları 5 yıl boyunca işleme konulmaz,
• İlgili meslek odasına ihbarda bulunulur.

Sınavda dikkat

• 48 inci madde: azami 72 ay, faizli, yazılı talep + teminat; teminatsız sınır kanunda 1 milyon, CB Kararıyla 10 milyon TL; zorunlu teminat aşan kısmın yarısı.
• CB: sınırı 10 katına kadar artırır, yarısına kadar indirir, idareler itibarıyla farklılaştırır.
• Talep reddinde borç 30 güne kadar verilen sürede ödenirse faizle tecil edilmiş sayılır.
• Talepler satış ilanına kadar değerlendirilir; asıl işveren başvurursa alt işveren borcu dâhil edilir.
• Likidite: ilk iki ondalık, yuvarlama yok; 0,51–1,00 → 36 ay; 0,50 ve altı → 72 ay; 1,01 ve üstü → ret.
• Rapor ihtiyacı borç türü bazında; rapor SMMM/YMM'den, en çok üç ay önceki; halka açık şirkette hesaplamayı Kurum SPK tablosuyla yapar.
• Kamu kurumlarında likidite hesaplanmaz; yönetici/ortak ve 4/b'de borç tutarına bakılmaksızın mali durum bildirim formu.
• Yanıltıcı rapor: tecil bozulur, raporlar 5 yıl işleme konulmaz, meslek odasına ihbar.