2024/12: 48. madde tecili: teminat ve hacizlerin kaldırılması

Teminat: teminatsız tecil tutarı ve zorunlu teminat (17.6)

6183 sayılı Kanunun 48 inci maddesinin ikinci fıkrasına göre amme borçlusunun alacaklı tahsil daireleri itibarıyla tecil edilen borçlarının toplamı kanunda yazılı tutarı (bu tutar dâhil) aşmıyorsa teminat şartı aranmaz. Bu tutarın üzerindeki alacakların tecilinde gösterilmesi zorunlu teminat, teminatsız tecil tutarını aşan kısmın yarısıdır. Cumhurbaşkanı bu tutarı on katına kadar artırmaya, yarısına kadar indirmeye, yeniden kanuni tutarına getirmeye ve alacaklı idareler itibarıyla farklı tutar belirlemeye yetkilidir.

• Güncel durum: 04/06/2026 tarihli 7582 sayılı Kanunla kanuni tutar bir milyon TL'ye çıkarılmış, 13/06/2026 tarihli 11414 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile on milyon TL olarak uygulanmaya başlanmıştır. Genelgedeki "bir milyon (on milyon)" ifadesi bunu anlatır; aynı değişiklikle 48 inci madde tecilinde azami süre de 36 aydan 72 aya çıkmıştır (2026/15 sayılı Genelge). Tutarlar Kurumca/Cumhurbaşkanınca güncellenebilir.
• Teminatsız tecil tutarı, tecilde teminat gösterilmesine gerek olmayan borç tutarıdır; bu tutarı aşmayan borçların tecilinde teminat istenmez.
• Tutar, işyeri ve borç türüne bakılmaksızın, borçlunun alacaklı Kurum ünitesine olan borç toplamı esas alınarak belirlenir. Kurumun bütününe olan borç toplanmaz; her ünite ayrı değerlendirilir.
• Tutarı aşan borçlarda aşan kısmın yarısı kadar teminat zorunludur: Zorunlu teminat = (Ünitedeki tecilli borç toplamı − teminatsız tecil tutarı) ÷ 2.
• Daha önce tecil edilip şartlara uygun ödenen borçlar için bu tutar kullanılmışsa, yeni tecil talebinde önceki tecilli borç ile yeni talep edilen borç toplanır.
• Tecilden önce haczedilmiş mallar, değerleri tutarınca teminat yerine geçer; bu durumda borcun teminatsız tecil tutarını aşıp aşmadığına bakılmaz.
• Hacizli malların değeri hem tecil edilen borçtan hem de zorunlu teminattan azsa, mal değeri ile zorunlu teminat arasındaki fark kadar ek teminat istenir; zorunlu teminat hesaplanırken teminatsız tecil tutarı düşülür.

Genelgedeki örneklerin mantığı (10 milyon TL esasıyla)

• Örnek-1: Aynı ünitede iki işyerinden 5.000.000 TL sigorta primi + 4.000.000 TL işsizlik sigortası primi = 9.000.000 TL. Borç türü ve işyeri ayrımı yapılmadan toplam alınır; 10 milyonu aşmadığı için teminatsız tecil edilir.
• Örnek-2: Eskişehir 8 milyon, Bursa 7 milyon, Bilecik 5 milyon; Kuruma toplam 20 milyon TL borç olsa da her il müdürlüğüne olan borç ayrı ayrı 10 milyonu aşmadığından hiçbirinde teminat aranmaz.
• Örnek-3: İstanbul'da Bağcılar SGM 9,8 milyon, Fatih SGM 9 milyon, Pendik SGM 80 milyon. Bağcılar ve Fatih teminatsız; Pendik için (80.000.000 − 10.000.000) ÷ 2 = 35.000.000 TL teminat. Değerlendirme ünite (icra takibini yürüten SGM) bazındadır.
• Örnek-4: 120 milyon TL borç 55 milyon teminatla 60 ay tecilli; sonradan 1 milyon TL idari para cezası da tecil edilmek isteniyor. Toplam 121 milyon: (121.000.000 − 10.000.000) ÷ 2 = 55.500.000 TL; daha önce 55 milyon alındığından 500.000 TL ek teminat.
• Örnek-5: 10 milyon TL borç teminatsız 10 ay tecilli; 8 milyon TL cari ay primi de tecile eklenmek isteniyor. Toplam 18 milyon: (18.000.000 − 10.000.000) ÷ 2 = 4.000.000 TL teminat.

Sınavda çok sorulur: Teminatsız tecil tutarı Kurumun tamamına değil, alacaklı ünite bazında uygulanır ve işyeri/borç türü ayrımı yapılmaz. 48 inci maddede zorunlu teminat aşan kısmın yarısı; 48/A'da ise aşan kısmın %25'idir.

Taşınır ve taşınmazların teminat olarak alınması (17.6.1)

Teminat olarak öncelikle 6183 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde sayılan, paraya çevrilmesi kolay kıymetler istenir: nakit niteliğindeki kıymetler, banka teminat mektubu, kefalet senedi, hazine bonosu ve devlet tahvili. Borçlu bunları çoğu zaman gösteremediğinden, Kurumca haczedilerek teminat alınabilecek menkul ve gayrimenkuller de kabul edilir. Bu durumda değer tespit raporları da dikkate alınarak:

• satış kabiliyeti yüksek, Kurumca muhafazası kolay, zamanla değer yitirmeyen ve tahsili kolaylaştıran mallar tercih edilir;
• öncelikle üzerinde başka idarelerin veya kişilerin haciz, ipotek, rehin gibi kısıtlayıcı takyidatı (takyidat = mal üzerindeki sınırlayıcı kayıt) bulunmayan, satılabilir mallar alınır.

Takyidatlı mahcuz malın teminat sayılması: Borçlu nakit teminatın veya takyidatsız menkul/gayrimenkulün bulunmadığını bildirirse ve tecil talep tarihine kadarki icra takibi ile mal varlığı araştırması da bunu doğrularsa, teminat olarak gösterilen mahcuz mal; Kurum haczinden önce tesis edilen takyidatın güncel değerleri + tecil için gösterilmesi gereken zorunlu teminat tutarı toplamı, malın tespit edilen değerini aşmıyorsa teminat olarak kabul edilebilir.

Örnek: N A.Ş.'nin 200 milyon TL borcu var; tek malı bilirkişice 600 milyon TL değer biçilen fabrika. Kurum haczinden önceki ipotek ve hacizlerin güncel değeri 500 milyon TL. Zorunlu teminat (200 − 10) ÷ 2 = 95 milyon TL. 500 + 95 = 595 milyon TL < 600 milyon TL olduğundan fabrika teminat olarak alınabilir.

Takyidatlı malın yanında takyidatsız mal da gösterilmişse önce takyidatsız mallar teminat alınır; takyidatlı malın Kurum alacağını karşıladığı gerekçesiyle takyidatsız mallar üzerindeki Kurum hacizleri kaldırılmaz.

Değer tespiti (17.6.1.1)

Taşınırlarda değer tespitini öncelikle icra memuru yapar. Malın niteliğine göre servis veya ünite amiri gerek görürse bilirkişiye değer biçtirilir, meslek ve esnaf odalarından görüş alınır ya da emsal mallar için piyasa araştırması yaptırılır.

Taşınmazlarda şu raporlar esas alınır:

1. Sermaye piyasası mevzuatına göre yetkilendirilmiş değerleme uzmanı veya şirketlerinin raporları,
2. Ticaret, Sanayi ve Deniz Ticaret Odaları ile TMMOB veya bağlı oldukları birliklerce bilirkişilik/eksperlik/hakemlik yetkisi verilenlerin raporları,
3. Bankalar ve sigorta şirketlerince yaptırılan değer tespit raporları,
4. Mahkemeler veya icra dairelerince yaptırılan raporlar,
5. Kurum teknik personelinin raporları.

• 1, 2 ve 3 numaralı raporlarda düzenleyenin yetki veya ruhsat belgesi, 4 numaralı raporlarda ise görevlendirme yazısı rapora eklenmek zorundadır.
• Raporun tecil başvurusunun yapıldığı yıl veya bir önceki takvim yılı içinde düzenlenmiş olması gerekir.
• Raporda malın niteliği, satış kabiliyeti, birim değeri; gayrimenkulse konumu, kullanım alanı, tapu bilgisi, işgal veya tapuya şerh edilmemiş yapı olup olmadığı gibi imar durumu, piyasa analizi ve inşaat özellikleri aranır. Yalnızca değer yazan, ayrıntısız ya da bilirkişinin uzmanlık alanı dışındaki raporlara itibar edilmez.
• Tereddüt hâlinde başka bilirkişi raporu istenebilir veya Kurum teknik personeline değer tespiti yaptırılabilir.

Tuzak: Rapor için "son altı ay" ya da "son üç ay" gibi bir süre yoktur; ölçüt başvuru yılı veya bir önceki takvim yılıdır. "Üç ay" sınırı 48/A'daki çok zor durum raporuna aittir.

Tecilde şahsi kefalet (17.6.2)

Tecil talep tarihine kadar yapılan mal varlığı araştırmasında borçlunun haczi kabil malı bulunmadığı ya da haczedilen mallarının alacağın tamamını karşılamadığı tespit edilir ve borçlu 6183/10'daki teminatlardan hiçbirini sağlayamazsa, Genelgenin "4. Şahsî kefalet" bölümündeki esaslara göre şahsi kefalet gösterilerek tecil yapılabilir.

Hacizlerin kaldırılması, teminat değişikliği ve iadesi (17.7)

Hak ve alacak üzerindeki hacizler (17.7.1)

• Üçüncü kişilere 6183/79 uyarınca haciz bildirisi gönderilmiş ve borçlu bu süreçte tecil istemişse, üçüncü kişiler nezdinde haczedilen kira, maaş, istihkak gibi hak ve alacakların mutlaka Kurum hesaplarına aktarılması sağlanır.
• Tecil talebi kabul edildikten sonra hak ve alacaklar üzerindeki hacizler ilk taksit (peşinat) tarihi itibarıyla kaldırılır.
• Haczedilen veya üçüncü kişilerce ödenen tutar peşinat tarihinden sonra Kurum hesabına geçerse sonraki taksitlere mahsup edilir.

Teminat dışındaki hacizlerin kaldırılması (17.7.2)

• Haciz uygulandıktan sonra yapılan tecil taleplerinde borcun teminatsız tecil tutarını aşıp aşmadığına veya mal değerinin zorunlu teminatın üzerinde olup olmadığına bakılmaz; haczedilmiş mallar değeri tutarınca teminat kabul edilir.
• Tecil kesinleştikten sonra, borçlunun talebiyle ve tecile yetkili makamın yetkisiyle sınırlı olarak, tecil talep edilen toplam borca (borç aslı + gecikme cezası ve zammı) yetecek kadar teminat tutulmak kaydıyla fazlaya ilişkin hacizler kaldırılır.
• Borçlu tecil talebiyle birlikte mahcuz mallar dışında borcu karşılayacak yeni bir teminat gösterirse, bu teminat dışındaki hacizler de kaldırılır.
• Örnek-1: 50 milyon TL borç; 27,5 milyon TL araç ve 40 milyon TL gayrimenkul hacizli. "Biri zorunlu teminatı zaten karşılıyor" diyerek diğerinin haczinin kaldırılması istenemez; ikisi de değerleri tutarınca teminattır.
• Örnek-2: 10 milyon TL borç; 24 milyon TL'lik araç hacizli. "10 milyonu aşmayan borçta teminat gerekmez" denilerek haczin kaldırılması talebi kabul edilmez.

Can alıcı nokta: Teminatsız tecil tutarı yeni teminat istenip istenmeyeceğini belirler; mevcut haczi kaldırma gerekçesi olamaz. Hacizli mal varsa değeri tutarınca teminat sayılır.

Ödemeler nispetinde haciz kaldırma, teminat iadesi ve değişikliği (17.7.3)

• Borcun tamamını karşılayan hacizler yapılan ödemeler nispetinde kaldırılır ve buna isabet eden teminat iade edilir.
• Zorunlu teminat belirlenirken tecil faizi dikkate alınmaz; ancak haciz kaldırma ve teminat iadesinde ödenmesi gereken tecil faizi de hesaba katılır.
• Mahcuz malın değeri tecilli borçtan az, zorunlu teminattan fazlaysa: kalan tecilli borç (kalan taksitlere ait tecil faizi dâhil) mal değerinin altına inmedikçe haciz kaldırılmaz; altına inince, mal bölünebilir nitelikteyse ödemeler nispetinde kaldırılır.
• Alınan teminat ise kalan tecilli borç (faiz dâhil) zorunlu teminat tutarının altına inince, teminat bölünebilirse ödemeler nispetinde iade edilir.
• Tecil sürerken bu taleplerde, talep tarihine kadarki taksitlerin ve cari ay borçlarının ödenmiş ve teminatın bölünebilir olması şarttır; kalan tecilli borçtan fazlaya ilişkin haciz kaldırılır veya teminat iade edilir.

Örnek-1: 3 milyon TL borç; 750.000 TL araç ve 2,6 milyon TL gayrimenkul hacizli. Kalan borç tecil faizi dâhil 2,4 milyon TL'ye inince gayrimenkul tek başına yettiğinden talep üzerine araç haczi kaldırılabilir.

Örnek-2: 60 milyon TL borç; her biri 10 milyon TL beş araç (50 milyon) hacizli; 72 taksitle tecil. Araçlar borçtan az, zorunlu teminattan [(60 − 10) ÷ 2 = 25 milyon] fazla. 56 taksit sonra kalan borç faiz dâhil 39 milyon TL: dört araç (40 milyon) yettiğinden yalnızca bir aracın haczi kaldırılabilir.

Teminat değişikliği: Değişiklik tarihine kadarki taksitler ve cari ay primleri ödenmişse teminatın tamamı ya da (bölünebilirse) bir kısmı, en az aynı değerde, benzer nitelikte veya paraya çevrilmesi daha kolay teminatla değiştirilebilir:

• Haczi kaldırılacak malın değeri kalan tecilli borçtan (faiz dâhil) düşükse → yeni teminat en az o malın değeri kadar,
• Malın değeri kalan tecilli borçtan yüksekse → yeni teminat en az kalan tecilli borç kadar olmalıdır.

Ödemeler nispetinde haciz kaldırma, teminat iadesi ve teminat değişikliği talepleri tecil komisyonu tarafından değerlendirilir.

Küçük borçlarda kolaylık: Borcu teminat aranmayacak tutarın altında olan borçluların hacizden sonra yapılan tecillerinde, mahcuz gayrimenkulün teminat alınmasında ve sonraki teminat değişikliklerinde bilirkişi raporu aranmaksızın emlak vergisine esas rayiç bedel veya tapudaki alım-satıma esas değer belediye/tapu kayıtlarıyla belgelenerek işlem yapılabilir; gerekirse taşınmaz yerinde görülür.

Sık karıştırılır: Tecil yapılmadan fazlaya ilişkin haciz kaldırma taleplerini ünite satış komisyonu değerlendirir ve bu durumda borç tutarına bakılmaksızın 17.6.1'deki bilirkişi raporları esas alınır; rayiç bedel kolaylığı uygulanmaz.

Dikkat: Zorunlu teminat hesabında tecil faizi yoktur, haciz kaldırma/teminat iadesi hesabında vardır. Sınavda bu iki hesap sıklıkla yer değiştirilerek sorulur.

Sınavda dikkat

• Teminatsız tecil tutarı: ünite bazında, işyeri ve borç türü ayrımı yapılmadan toplam borç; güncel uygulama 10 milyon TL (kanuni tutar 1 milyon TL; 7582 s. K. ve 11414 s. CBK).
• Zorunlu teminat = aşan kısmın yarısı; yeni tecilde önceki tecilli borçla toplanır, daha önce alınan teminat düşülerek ek teminat istenir.
• Tecilden önce haczedilen mallar değeri tutarınca teminattır; teminatsız tutar kontrolü yapılmaz, haciz de bu gerekçeyle kaldırılmaz.
• Takyidatlı mal: önceki takyidatların güncel değeri + zorunlu teminat, mal değerini aşmamalı; takyidatsız mal varsa önce o alınır.
• Değerleme raporu: başvuru yılı veya önceki takvim yılı; 1–3. sıradaki raporlara yetki/ruhsat belgesi, mahkeme/icra raporuna görevlendirme yazısı.
• Hak ve alacak hacizleri ilk taksit (peşinat) tarihi itibarıyla kalkar; sonra gelen tutar sonraki taksitlere mahsup edilir.
• Teminat değişikliğinde yeni teminat: mal değeri ile kalan tecilli borçtan düşük olanı kadar olmalı; talepleri tecil komisyonu değerlendirir.