2024/12: 48/A tecili: haczedilen malın satışına muvafakat

48/A kapsamında borcunu tecil ettiren borçlunun malları çoğu zaman tecilden önce haczedilmiştir. Genelgenin 18.9 bölümü, borçlunun bu hacizli malı kendisinin satarak borcunu azaltmasına Kurumun hangi şartlarla muvafakat (izin, onay) vereceğini düzenler. Mahcuz mal, haczedilmiş mal demektir.

Muvafakat işlemleri (18.9.1)

Temel şartlar

• Tecil edilen Kurum alacağı 2.000.000 TL'yi (dâhil) aşmamalıdır.
• Mahcuz mal menkul ve/veya gayrimenkul olabilir.
• Satış bedelinin %50'si Kuruma ödenmelidir; bu tutar, malın 6183 sayılı Kanuna göre belirlenmiş değerinin %50'sinden aşağı olamaz.
• Tecil talebi üzerine hesaplanan zorunlu teminat tutarını karşılayacak mahcuz mal ve/veya teminat bulunmalı ve Kuruma ödenmesi gereken bedel ödenmelidir; bu şartlar gerçekleşince satılan mal üzerindeki haciz kaldırılır.

Hesap kuralı: Kuruma ödenecek asgari tutar = en yüksek (satış bedeli × %50 ; takdir edilen değer × %50).

Örnek: Takdir edilen değeri 1.000.000 TL olan gayrimenkul 1.100.000 TL'ye satılırsa en az 550.000 TL; 800.000 TL'ye satılırsa satış bedelinin yarısı 400.000 TL olsa da takdir edilen değerin yarısı olan 500.000 TL'den az ödenemez.

Tuzak: Malın düşük bedelle satılması Kuruma ödenecek tutarı düşürmez; taban, takdir edilen değerin %50'sidir.

Tecilli alacak 2.000.000 TL'yi aşarsa

Bu durumda muvafakat yalnızca değeri 2.000.000 TL'ye kadar olan mahcuz mallar için verilebilir; satışına izin verilecek hacizli malların her birinin değeri 2.000.000 TL'yi aşmamalıdır (toplam değil, tek tek mal değeri esas alınır).

Örnek (Genelge Örnek-3): 10.000.000 TL asıl borç için 500.000, 750.000, 1.000.000, 2.500.000 ve 3.000.000 TL değerinde beş taşınmaz haczedilmiş. Satışına izin verilebilecek olanlar yalnızca ilk üçüdür (her biri 2.000.000 TL'nin altında). Satış bedelleri 700.000, 650.000 ve 1.200.000 TL olursa ödenecek asgari tutarlar sırasıyla 350.000 (satış bedelinin yarısı), 375.000 (650.000'in yarısı 325.000, takdir değerinin yarısı 375.000 olduğundan) ve 600.000 TL; toplam 1.325.000 TL'dir.

Sınavda çok sorulur: 2.000.000 TL sınırı iki yerde çalışır: tecil edilen alacağın tutarı ve (alacak bu tutarı aşarsa) satışına izin verilecek her bir malın değeri.

Kurumun diğer ünitelerine olan borçlar

1. Borçlunun alacaklı tüm ünitelere olan borçlarının tamamı 48/A'ya göre tecil edilmişse, haciz uygulayan ünitelerin her biri ayrı ayrı satış izni vermelidir.
2. Tüm ünitelerdeki borçların tamamı tecil edilmemişse, tecil edilmeyen alacaklar için konan hacizler, borcu karşılayacak değerde başka mal bulunmadığı sürece kaldırılmaz; bu nedenle satış izni verilemez.

Muvafakat yazısı ve sicil kaydı

Alacaklı ünite borçluya “söz konusu malın satışına hacizler baki kalmak şartıyla muvafakat edildiğine” dair bir yazı (Ek-3/b) verir. Mal resmî sicile kayıtlıysa (tapu, araç sicili vb.) bu şerhi içeren yazı sicil kaydını tutan idareye de gönderilir. Yazıda satış bedeli, satış tarihi ve alıcı bilgilerinin satışı takip eden üç iş günü içinde Kuruma bildirilmesi istenir.

Malın asıl borçluya ait olması

Muvafakat için mal asıl borçluya ait olmalıdır. Mal; şirket ortağı, şirket müdürü, kanuni temsilci, yetkili, üst düzey yönetici, yönetim kurulu başkanı/üyesi ya da üçüncü kişi gibi müşterek ve müteselsil sorumlulara aitse muvafakat verilemez; çünkü bu kişilerin sorumlu oldukları borçlar için 48/A tecil hakları yoktur.

Can alıcı nokta: Şirket borcu tecil edilmiş olsa bile limited şirket ortağının hacizli taşınmazının satışına muvafakat verilmez.

Rayiç bedelin tespiti (18.9.2)

Satışına muvafakat verilecek malın rayiç bedeli (piyasa değeri) Genelgenin 17.6.1 bölümüne göre tespit edilir. Muvafakatten itibaren değerin yeniden tespitini gerektirecek kadar uzun süre geçerse değer tespiti tekrarlanır. 2.000.000 TL'yi aşan borçlarda yeni değerleme sonucunda malın değeri 2.000.000 TL'yi aşıyorsa muvafakat iptal edilir ve ilgililer derhâl bilgilendirilir.

Satış sonrası işlemler (18.9.3)

Satış bedelinin tespiti

• Resmî sicile kayıtlı mallar: sicil kaydını tutan idareden alınan bilgi ve belge (tapu için tapu müdürlüğü).
• Araçlar: noter devir sözleşmesinde yazılı bedel.
• Fiilen haczedilen mallar: icra memurunun belirlediği bedel.

Ödeme süresi ve haczin kaldırılması

• Satış bedelinden üniteye yapılacak ödeme, satışı takip eden 10 gün içinde yapılmalıdır.
• Haczin kaldırılması için ayrıca tecil talebi üzerine hesaplanan zorunlu teminat tutarını karşılayacak mahcuz mal ve/veya teminat bulunmalıdır.
• Satıştan tahsil edilen tutar taksitlere mahsup edilir.
• Kurumun bu mal için yaptığı takip masrafları (haciz tebligatı, değer tespit ücreti, satış masrafları vb.) borçlu tarafından ayrıca ödenir.

Dikkat: Ödenecek bedel 10 gün içinde ödenmezse borçlu hüsnüniyet şartını ihlal etmiş sayılır; tecil geçerli sayılma imkânı olmaksızın bozulur ve tecil talep tarihinden itibaren 5 yıl o üniteye 48/A tecil talebi kabul edilmez (18.10.4).

Zorunlu teminat şartı kalan borca göre küçülmez

Örnek (Genelge Örnek-2): 1.200.000 TL asıl, Yİ-ÜFE 100.000 TL → tecilli borç 1.300.000 TL, zorunlu teminat (1.300.000 − 500.000) × 0,25 = 200.000 TL. 1.000.000 TL değerindeki hacizli gayrimenkul (zorunlu teminattan fazla olduğu için ek teminat istenmemişti) 1.100.000 TL'ye satılır, 550.000 TL ödenir; daha önce 537.500 TL taksit ödenmiştir. Kalan borç 1.300.000 − 1.087.500 = 212.500 TL'dir. Buna rağmen haczin kalkması için 200.000 TL tutarında teminat gösterilmelidir; çünkü ölçü, tecil talebi üzerine hesaplanan zorunlu teminattır.

Birden fazla ünitenin muvafakati ve garameten taksim

Birden çok ünite satışa muvafakat vermişse ve satış bedelinden ödenen tutar bu ünitelerin alacaklarına yetmiyorsa, ödeme ilk haczi uygulayan ünite tarafından tahsil edilir ve haczi bulunan tüm üniteler arasında ödenmesi gereken tecilli alacak tutarları oranında garameten (alacakla orantılı olarak) paylaştırılır.

Formül: Ünitenin payı = Ünitenin kalan alacağı (tecil faizi dâhil kalan taksitler) × Tahsil edilen tutar / Ünitelerin kalan alacakları toplamı.

Örnek (Genelge Örnek-1): A Ltd. Şti.'nin taşınmazlarına önce Salihli SGM (24/01/2025), sonra Burdur İl Müdürlüğü (21/02/2025) haciz koymuş; iki ünitedeki borçlar ayrı ayrı tecil edilmiştir. Zorunlu teminatlar (650.000 − 500.000) × 0,25 = 37.500 TL ve (760.000 − 500.000) × 0,25 = 65.000 TL, toplam 102.500 TL'dir. 2.000.000 TL değerindeki bağımsız bölüm 2.100.000 TL'ye satılınca Kuruma ödenecek asgari tutar 1.050.000 TL'dir. Teminat olarak kalan arsa (500.000 TL) toplam zorunlu teminatı karşıladığından, 1.050.000 TL ödenince iki ünitenin haczi fek edilir (kaldırılır). Kalan alacaklar 595.833,33 TL ve 696.666,67 TL (toplam 1.292.500 TL) olduğundan Salihli payı 595.833,33 × 1.050.000 / 1.292.500 = 484.042,55 TL, Burdur payı 1.050.000 − 484.042,55 = 565.957,45 TL'dir. Talep ilk haczi koyan Salihli SGM'ye yapılmış, değer tespit raporu ikinci sıradaki Burdur'a gönderilmiş, iki ünite de tapu müdürlüğüne muvafakat bilgisini vermiştir.

Sık karıştırılır: Tahsilatı ilk haczi uygulayan ünite yapar ama tutarı haciz sırasına göre değil, kalan tecilli alacaklar oranında paylaştırır.

Sınavda dikkat

• Muvafakat için tecil edilen alacak en fazla 2.000.000 TL (dâhil); aşarsa her biri 2.000.000 TL'yi aşmayan mallar için izin verilir.
• Kuruma ödenecek tutar satış bedelinin %50'si, ancak takdir değerinin %50'sinden az olamaz.
• Satış bilgileri üç iş günü içinde bildirilir; ödeme satışı takip eden 10 gün içinde yapılır.
• Muvafakat yazısı Ek-3/b, “hacizler baki kalmak şartıyla” kaydını taşır.
• Müteselsil sorumluların (ortak, müdür, yönetici, kefil) mallarına muvafakat verilmez.
• Haczin kalkması için zorunlu teminatı karşılayacak mahcuz mal/teminat kalmalıdır.
• Tecil edilmemiş başka ünite alacağı varsa satış izni verilemez; tüm borçlar tecilliyse her ünite ayrı izin verir.
• Uzun süre geçince değer yeniden tespit edilir; 2.000.000 TL'yi aşan borçta yeni değer bu tutarı aşarsa muvafakat iptal edilir.