2024/12: 48/A tecili: kapsam ve başvurular

48/A tecilinin dayanağı (18)

6183 sayılı Kanunun 48/A maddesi ("Vergiye uyumlu mükelleflerin borçlarının tecili") başlangıçta Maliye Bakanlığına bağlı tahsil dairelerince takip edilen vergi, resim, harç ve cezalar için düzenlenmiştir. Ödeme veya haciz/paraya çevirme borçluyu çok zor duruma düşürecekse, borçlunun yazılı talebi ve aşağıdaki şartlar varsa vadesi bir yılı geçmemiş alacaklar 36 ayı geçmemek üzere faiz ve teminat alınarak tecil edilebilir.

Kanundaki uyumlu borçlu şartları

1. Başvuru tarihi itibarıyla en az 3 yıl ticari, zirai veya mesleki faaliyet nedeniyle yıllık gelir veya kurumlar vergisi mükellefi olmak,
2. Başvurudan geriye 3 yıla ait beyannameleri kanuni sürelerinde vermiş olmak (süresinde verilmiş beyannamenin süre sonrası düzeltme veya pişmanlıkla verilmesi ihlal sayılmaz),
3. Vadesi 1 yılı geçmemiş borcunu, ödemede hüsnüniyetli (iyi niyetli) olmasına rağmen ödeyememiş olmak.

48 inci maddeye göre tecil edilmiş veya özel kanunlarla ödeme planına bağlanmış borcun bulunması 48/A'dan yararlanmaya engel değildir. 48/A'da tecil edilen alacaklara 48 inci maddeye göre belirlenen oranda faiz uygulanır (çok zor durum derecesine göre indirimli).

Teminat

• Alacaklı tahsil daireleri itibarıyla tecil edilen borç toplamı 500.000 TL'yi (dâhil) aşmıyorsa teminat aranmaz.
• Aşan borçlarda zorunlu teminat, 500.000 TL'yi aşan kısmın %25'idir. (48 inci maddede aşan kısmın yarısıdır.)
• 48/A tutarları 7582 sayılı Kanunla değiştirilmemiştir; 2026'daki artış yalnızca 48 inci maddeyi kapsamaktadır. Tutarlar Cumhurbaşkanınca değiştirilebilir.

Cumhurbaşkanının yetkileri

1. Teminatsız tecil tutarını yarısına kadar indirmek, yeniden kanuni tutara getirmek; zorunlu teminat oranını %50'ye kadar artırmak, sıfıra kadar indirmek, yeniden kanuni orana getirmek,
2. Çok zor durum için varlık, yükümlülük ve nakit akımına dayalı mali göstergeleri belirlemek, dereceler oluşturmak ve bu derecelere göre tecil süresini 60 aya kadar uzatmak ve farklı faiz oranları belirlemek,
3. Tecil edilecek gecikme zammını TÜİK'in Yİ-ÜFE (Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi) aylık değişim oranlarıyla hesaplatmak,
4. Maddeyi diğer alacaklı idareler ve alacak türleri için uygulatmak ve uyumlu borçlu kriterlerini belirlemek. Bu yetki kullanılırsa Maliye Bakanına tanınan yetkileri 48 inci maddedeki alacaklı idarelerin tecile yetkili makamları kullanır.

Sık karıştırılır: 48 inci maddede Cumhurbaşkanı teminatsız tutarı on katına kadar artırabilir; 48/A'da ise teminatsız tutarı yalnızca yarısına kadar indirebilir, teminat oranını %50'ye kadar artırabilir veya sıfıra indirebilir.

Maliye Bakanının (uygulamada tecile yetkili makamın) yetkileri

• Tecil edilecek alacağı tür ve tutar olarak belirlemek,
• Taksit zamanlarını, ödemelerin başlayacağı ayı tecil talep tarihini izleyen aydan itibaren 12 ayı geçmeyecek şekilde belirlemek; ödeme dönemlerini en çok altı ayda bir olacak şekilde düzenlemek,
• Diğer şartları belirlemek; tecil yetkisini sınırları yazılı olarak belirtilen tecil komisyonlarına devretmek.

Kanundaki diğer can alıcı hükümler

• Tecil şartlarına uyulmadığı için muaccel olan alacağın tecili, talep edilirse en fazla iki defa geçerli sayılabilir.
• Tecil şartlarına uyulmazsa tecil talep tarihinden itibaren 5 yıl geçmedikçe (iki defa geçerli sayılma hükmü saklı) bu maddeden yararlanılamaz.
• Haciz yapılmışsa mahcuz mal değeri tutarınca teminat yerine geçer; hacizler ödemeler nispetinde kaldırılır, teminat iade edilir (48 inci maddedeki kurallara paralel).
• Tecil edilen alacak 2.000.000 TL'yi (dâhil) aşmıyorsa ve mahcuz mal 10/1-(5)'teki mallardansa, belirlenmiş değerinin %50'sinden aşağı olmamak üzere satış bedelinin %50'si tahsil dairesine ödenmek şartıyla mahcuz malın satışına izin verilir (ayrıntısı 18.9'da).
• 48 inci maddenin yedinci fıkrası uygulanır; Yİ-ÜFE ile hesaplanmış gecikme zammı, tecil bozulursa 51 inci maddeye göre düzeltilir.

SGK alacakları için uygulama

5510 sayılı Kanunun 88 inci maddesinin on altıncı fıkrası, Cumhurbaşkanına 48/A'yı Kurum alacaklarına uygulatma ve uyumlu prim borçlularını belirleme yetkisi verir: en az üç yıl prim yükümlüsü olan, son üç yıldaki bildirgeleri süresinde veren ve vadesi bir yılı geçmemiş borcunu hüsnüniyetine rağmen ödeyemeyenler. Uygulama esasları 2018/11500 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı (RG 31/03/2018) ve "SGK Alacaklarının 6183 Sayılı Kanunun 48/A Maddesine Göre Tecil ve Taksitlendirilmesine İlişkin Yönetmelik" (RG 31/05/2018) ile belirlenmiştir.

Kapsam (18.1)

Kapsama giren borç türleri (18.1.1)

Tecil talep tarihinden geriye doğru bir yılı aşmayan:

• sigorta primleri,
• işsizlik sigortası primleri,
• idari para cezaları,
• ve bunlara ilişkin gecikme cezası ve gecikme zammı.

Örnek: 13/01/2025'te 2024/05-11 dönemine ait 5.000 TL damga vergisi ve 700.000 TL sigorta primi borcu için başvuru: damga vergisi kapsam dışı olduğundan o kısım reddedilir, sigorta primi değerlendirilir.

Gecikme cezası ve zammı yerine Yİ-ÜFE (18.1.2)

• 48/A tecilinde 5510/89'daki gecikme cezası ve zammı oranı yerine, tecil başlangıç tarihine kadar TÜİK Yİ-ÜFE aylık değişim oranları basit usulde uygulanır.
• İlk ay için alacağın vadesinin rastladığı ay için açıklanan oran esas alınır (borcun ait olduğu dönem ayı değil).
• Başvuru tarihinde önceki aya ait oran henüz açıklanmamışsa bir önceki ayın oranı kullanılır.
• Eksi aylık oranlar hesapta eksi olarak dikkate alınır; dönemin oranları toplamı eksi çıkarsa Yİ-ÜFE tutarı sıfır kabul edilir (borç azalmaz).

Mini örnek: Dört ayın oranları +1,20; −0,50; +0,80; −2,00 ise toplam −0,50'dir. Bu durumda gecikme cezası ve zammı yerine alınacak Yİ-ÜFE tutarı sıfırdır.

Tuzak: Eksi aylar hesaptan atılmaz ve mutlak değere çevrilmez; toplam eksiyse tutar sıfır olur, borçtan indirim yapılmaz.

Tecil ve yapılandırmalar sürerken oluşan cari aylar (18.1.3)

48 veya 48/A'ya göre tecil edilmiş ya da özel kanunla ödeme planına bağlanmış borç bulunması 48/A'ya engel değildir.

• 48 inci madde tecili sürerken (18.1.3.1 – 2025/5 Genelge): ödenmeyen cari ay primleri 48/A şartlarını taşıyorsa, 48 inci madde tecil süresi içinde iki defayı geçmemek üzere 48/A kapsamında ayrı tecil edilebilir. Bu 48/A tecili bozulmadıkça söz konusu cari aylar 48 inci madde tecili açısından dikkate alınmaz.
• 48/A tecili sürerken (18.1.3.2): ödenmeyen cari aylar 48 inci maddedeki gibi mevcut tecile eklenmez, ayrı tecil yapılır. Mevcut 48/A tecilinde bozma şartı oluşmamışsa bu yeni talep, tecil süresi içinde bir defaya mahsus kabul edilir. Bu tecil bozulmadıkça cari aylar ilk 48/A tecili açısından dikkate alınmaz.

Sınavda çok sorulur: 48 tecili sürerken cari aylar için 48/A → en çok iki defa; 48/A tecili sürerken cari aylar için yeni 48/A → bir defa.

Tecilden sonra geriye dönük ortaya çıkan borçlar (18.1.4)

48 veya 48/A tecilinden sonra, tecil başlangıcından önceki bir döneme ait borç tahakkuk ederse, bu aylar 48/A şartlarını taşıyor ve ikinci defa 48/A hakkı kullanılmamışsa 48/A kapsamında ayrı tecil edilebilir.

Tecil başvuruları (18.2)

Başvuru şekli ve kapsamı (18.2.1)

• Başvuru, dosyanın işlem gördüğü üniteye tecil talep formu (Ek-3) ile yapılır.
• Borç birden fazla ünitece takip ediliyorsa, işyerlerinin/sigortalıların icra takibinin yürütüldüğü ünitelere ayrı ayrı yazılı başvuru yapılır.
• Kapsama giren borç türlerinin tamamı için tecil istenmelidir. Örnek-1: Sigorta primi ve işsizlik sigortası primi borcu olan C yalnızca sigorta primleri için başvurursa başvurusu tamamen reddedilir.
• Asıl borçlu (gerçek veya tüzel kişi) dışındaki kefiller, şirket ortakları, üst düzey yöneticiler, şirket müdürleri, yönetim kurulu başkan ve üyeleri, kanuni temsilciler sorumlu oldukları tutarlar için 48/A'dan yararlanamaz. Örnek-2: Limited şirket ortağı B'nin kendi hissesine düşen borç için başvurusu reddedilir; asıl borçlu şirket tüzel kişiliğidir.
• Talepler menkul ve gayrimenkul malların satış ilanına kadar değerlendirilir; ilandan sonraki talepler değerlendirilmez.

Asıl işveren ve alt işveren (18.2.2)

• Asıl işveren başvurursa (18.2.2.1): alt işverenin borçlarından da sorumlu olduğundan bu borçlar da tecile dâhil edilir; alt işverenlikten doğan borçlar asıl işverenin herhangi bir işyerinin borcu gibi değerlendirilir.
• Asıl işveren başvurmamışsa (18.2.2.2): alt işveren kendi borcu için başvurabilir ve bu borç asıl işverenin borcundan bağımsız tecil edilir. Her icra kartı ayrı olduğundan alt işverenin 48/A tecili, alt işverenlik dışındaki kendi işyerlerinin borçlarından da bağımsız değerlendirilir.

Niyabeten takipte tecil (18.2.3)

Borçlu bağlı olduğu il müdürlüğüne/SGM'ye yazılı başvurmak zorunda olduğundan, işyerinin bağlı olduğu ünite dışında başka bir ünitede niyabeten (başka ünite adına vekâleten) tecil yapılmaz.

Dikkat: 48/A bir "uyumlu borçlu" ayrıcalığıdır; sorumlu sıfatıyla takip edilen ortak, yönetici ya da kefil, şirketin borcunu kendi payı için 48/A ile tecil ettiremez.

Sınavda dikkat

• Kapsam: talepten geriye bir yılı aşmayan sigorta primi, işsizlik sigortası primi, idari para cezası ve fer'ileri; vergi (ör. damga vergisi) kapsam dışı.
• 48/A teminatı: 500.000 TL'ye kadar teminatsız, aşan kısmın %25'i (48'de yarısı); Cumhurbaşkanı süreyi 60 aya kadar uzatabilir.
• Gecikme cezası ve zammı yerine Yİ-ÜFE basit usul; ilk ay vadenin rastladığı ay; toplam eksiyse sıfır.
• Şartlara uyulmazsa talep tarihinden itibaren 5 yıl yararlanılamaz; muaccel alacağın tecili en fazla iki defa geçerli sayılabilir.
• 48 tecili sürerken cari aylar 48/A ile en çok iki defa; 48/A sürerken yeni 48/A bir defa, her zaman ayrı tecil.
• Başvuru Ek-3 formla, borç türlerinin tamamı için, satış ilanına kadar; niyabeten tecil yok.
• Ortak, yönetici, kefil gibi sorumlular yararlanamaz; asıl işveren başvurusu alt işveren borcunu kapsar, alt işveren başvurusu bağımsızdır.