2024/12: 48/A tecili: yetki, teminat, faiz ve hacizlerin kaldırılması

6183 sayılı Kanunun 48/A maddesi, uyumlu prim borçlularına son bir yıla ait sigorta primi, işsizlik sigortası primi ve idari para cezası borçları için tanınan özel bir tecil (ödeme zamanını erteleyip taksitlendirme) imkânıdır. Bu konu, 2024/12 sayılı Genelgenin 18.4–18.8 bölümlerini kapsar: tecile kimin karar vereceği, ne kadar teminat isteneceği, tecil faizi, tecilin başlangıç anı ve kademeli ödeme planı ile tecilden sonra hacizlerin kaldırılması, teminat değişikliği ve iadesi.

Tecil yetki tutarları (18.4)

48/A tecilinde ayrı bir yetki tablosu yoktur; Genelgenin 17.5 bölümündeki (48 inci madde tecili için belirlenen) yetki tutarları aynen uygulanır. Yetki, alacak tutarına göre kademelidir. 2026 yılı için genel yazıyla belirlenen kademeler şöyledir (tutarlar her yıl yeniden değerleme oranı kadar artırılır ve Sigorta Primleri Genel Müdürlüğünce duyurulur; tutarlar Kurumca güncellenir):

• 63.000.001 TL ve üzeri: Kurum Yönetim Kurulu
• 50.000.001–63.000.000 TL: Kurum Başkanı
• 38.000.001–50.000.000 TL: Sigorta Primleri Genel Müdürü
• 25.000.001–38.000.000 TL: İcra Daire Başkanı
• İl düzeyi: İstanbul, Ankara ve İzmir'de, diğer büyükşehirlerde ve büyükşehir olmayan illerde ayrı ayrı belirlenen tutarlara kadar sosyal güvenlik il müdürleri, bunların altındaki tutarlar için icra takibini yürüten sosyal güvenlik merkezi müdürleri.

Bünyesinde icra takibini yürüten SGM bulunmayan il müdürlüklerinde bu yetkiyi il müdürü kullanır. Yetki hesaplanırken borçlunun o ünitede işlem gören tüm işyerlerinden kaynaklanan borçları borç türü bazında (sigorta primi, işsizlik sigortası primi, idari para cezası) ayrı ayrı değerlendirilir.

Genel Müdürlüğe gönderilecek tecil talepleri (18.4.1)

İl müdürlüğünün yetkisini aşan tecil talepleri, tecil bilgi formu (Ek-6) ve gerekli diğer bilgi ve belgelerle birlikte eksiksiz olarak Sigorta Primleri Genel Müdürlüğüne gönderilir. Borçlunun başvurusu ise tecil talep formu (Ek-3) ile yapılır; iki form sık karıştırılır.

Tecil talebinin değerlendirilmesi ve karar alınması (18.4.2)

Değerlendirme Genelgenin 17.5.2 bölümüne göre yapılır: tecile yetkili makam tecil yapıp yapmama konusunda tam yetkilidir; borçlunun öteden beri borçlarını ödemede iyi niyetli olup olmadığına bakılır. Talep tarihi ile tecil tarihi arasında ilk taksit, devam eden taksitler ve cari ay borçlarının ödenmesi iyi niyetin göstergesi sayılır.

Sık karıştırılır: Borçlu başvuruyu Ek-3 tecil talep formuyla yapar; il müdürlüğü yetkisini aşan dosyayı Genel Müdürlüğe Ek-6 tecil bilgi formuyla gönderir.

Teminat (18.5)

48/A tecilinin en çok sorulan kısmı teminat hesabıdır.

• Borçlunun alacaklı Kurum ünitesine olan ve 48/A'ya göre tecil edilecek borç toplamı, işyeri ve borç türüne bakılmaksızın 500.000 TL'yi (dâhil) aşmıyorsa teminat aranmaz.
• Borç 500.000 TL'yi aşarsa gösterilmesi zorunlu teminat, 500.000 TL'yi aşan kısmın %25'i kadardır.
• Teminat hesabında borca gecikme cezası ve gecikme zammı değil, bunların yerine hesaplanan Yİ-ÜFE tutarı eklenir (48/A teciline özgü kural).

Örnek: Borçlu B'nin 800.000 TL asıl ve 145.000 TL gecikme cezası/zammı olmak üzere 945.000 TL borcu var; Yİ-ÜFE tutarı 70.000 TL. Teminata esas borç 800.000 + 70.000 = 870.000 TL. Zorunlu teminat = (870.000 − 500.000) × 0,25 = 92.500 TL. Gecikme cezası/zammı ile hesap yapılsaydı (945.000 − 500.000) × 0,25 = 111.250 TL bulunurdu; bu yanlıştır.

Tuzak: %25 borcun tamamına değil, yalnızca 500.000 TL'yi aşan kısmına uygulanır; borca gecikme cezası/zammı değil Yİ-ÜFE tutarı eklenir.

500.000 TL sınırının toplam borç üzerinden uygulanması

Sınır, tecil edilen borçların toplamı üzerinden uygulanır. Borçlunun tecili devam eden borçları için bu sınır kullanılmışsa yeni tecil talebinde, daha önce tecil edilmiş borç (ödeme planındaki borç aslı + Yİ-ÜFE) ile yeni talep edilen borç toplanır.

Tecili bozulan veya geçerli sayılan borçlu

Teminatsız tecil edilen alacak şartlara uyulmadığı için bozulmuşsa ya da talep üzerine (en fazla iki kez) geçerli sayılmışsa, borçlunun 48/A kapsamında teminatsız tecilden yararlandığı başka bir tecilli borcu yoksa, 500.000 TL teminatsız tecil imkânından tekrar yararlanır. Geçerli sayılma talep edildiğinde talep tarihinde borç değişmişse veya başka teminatsız 48/A tecili varsa toplam borç dikkate alınır.

Sınırı aşan tecili süren borçlunun yeni talebi

Tecil edilen borç toplamı 500.000 TL'den fazla olan ve ödemeleri düzenli devam eden borçlu başka borçları için yeni tecil isterse, önceki tecilde 500.000 TL'ye kadar olan kısım için zaten teminat aranmadığından, yeni borcun %25'i oranında teminat istenir (yeni borçtan ayrıca 500.000 TL düşülmez).

Tecilden önce haczedilmiş mallar

• Tecilden önce haczedilmiş mallar, değerleri tutarınca teminat yerine geçer. Bu durumda borcun 500.000 TL altında olup olmadığına veya mal değerinin zorunlu teminatın üzerinde olup olmadığına bakılmaz (haciz, borç küçük diye kaldırılmaz).
• Haczedilmiş malların değeri hem tecil edilen borçtan hem de zorunlu teminat tutarından azsa, mal değeri ile zorunlu teminat arasındaki fark kadar teminat istenir; zorunlu teminat hesaplanırken 500.000 TL sınırı uygulanır.

Örnek: Borç aslı 1.300.000 TL, Yİ-ÜFE 100.000 TL → 1.400.000 TL. Zorunlu teminat (1.400.000 − 500.000) × 0,25 = 225.000 TL. Haczedilmiş malın değeri 150.000 TL ise istenecek ek teminat 225.000 − 150.000 = 75.000 TL.

Can alıcı nokta: Tecilden önce konmuş haciz, borç 500.000 TL'nin altında kalsa bile teminat yerine geçer ve bu gerekçeyle kaldırılmaz.

Taşınır ve taşınmaz malların teminat gösterilmesi (18.5.1)

Teminat olarak taşınır/taşınmaz mal gösterilirse Genelgenin 17.6.1 bölümüne (malların teminata alınması ve değer tespiti) göre işlem yapılır.

Şahsi kefalet (18.5.2)

Şahsi kefil gösterilmesi hâlinde Genelgenin 17.6.2 bölümündeki açıklamalar uygulanır.

Tecil faizi (18.6)

48/A tecilinde de tecil süresi ve faiz oranı belirleme tablosunda kullanılan yürürlükteki tecil faizi oranı ve oran değişiklikleri Genelgenin 17.3 bölümüne göre uygulanır. Buna göre:

• Oranı Hazine ve Maliye Bakanlığı belirler; değişiklik genel yazıyla duyurulur, geçmiş oranlar Ek-7 tablosundan alınır.
• Tecil faizi ikinci taksitten başlanarak her taksit için ödeme tarihine kadar hesaplanır: Taksit tutarı × yıllık tecil faiz oranı × gün sayısı / 36.000. Gün sayısında ilk taksitin ödendiği gün dâhil edilmez, faiz alınan taksitin ödendiği gün dâhil edilir.
• Oran indirilirse: Resmî Gazete yayımından önce tecil edilmiş alacaklara değişiklik tarihine kadar eski, sonrasında yeni oran uygulanır.
• Oran yükseltilirse: yayımdan önce yapılan veya henüz sonuçlanmamış taleplere dayanan tecillerde eski oran uygulanır.

Küçük örnek: 10.000 TL'lik taksit, yıllık %36 oran ve 30 gün için tecil faizi = 10.000 × 36 × 30 / 36.000 = 300 TL.

Dikkat: Faiz oranındaki indirim borçlunun lehine olduğu için mevcut teciller de değişiklik tarihinden itibaren yeni orandan yararlanır; artış ise önceki talepleri etkilemez.

Tecil işleminin başlaması ve kademeli tecil (18.7)

• Taksitler kural olarak aylık dönemler hâlinde eşit ödenir.
• Borçlu kademeli ödeme planında ısrar eder ve ünite borçlunun eşit taksit ödeyemeyeceği kanaatine varırsa, en fazla ilk altı taksit, eşit taksitli plandaki taksit tutarının %50'sinden az olmamak kaydıyla kademeli tecil edilebilir.
• Tecil işlemi, belirlenen taksit sayısına göre hesaplanan ilk taksit tutarının tamamının ödendiği tarihte başlar (karar tarihi veya başvuru tarihi değil).

Örnek: Eşit taksitli planda aylık taksit 40.000 TL ise kademeli planda ilk altı taksitin her biri en az 20.000 TL olmalıdır; yedinci taksitten itibaren kademe uygulanamaz.

Sınavda çok sorulur: Kademe “ilk altı taksit” ve “%50'den az olmamak” ile sınırlıdır; tecil, ilk taksitin tamamı ödendiği gün başlar.

Hacizlerin kaldırılması, teminat değişikliği ve teminatın iadesi (18.8)

Hak ve alacak üzerindeki hacizlerin kaldırılması (18.8.1)

Üçüncü kişilere 6183 s. K. 79 uncu madde uyarınca haciz bildirisi gönderilmiş ve bu süreçte borçlu 48/A tecili istemişse Genelgenin 17.7.1 bölümü uygulanır: üçüncü kişiler nezdinde haczedilen hak ve alacaklar (kira, maaş, istihkak vb.) mutlaka Kurum hesaplarına aktarılır; tecil kabul edildikten sonra ilk taksit (peşinat) tarihi itibarıyla bu hacizler kaldırılır; peşinattan sonra Kuruma aktarılan tutar sonraki taksitlere mahsup edilir.

Teminat dışındaki hacizlerin kaldırılması (18.8.2)

• Haciz konduktan sonra borç tecil edilirse önceden haczedilmiş mallar, tecil edilen borç için değerleri tutarınca teminat yerine geçer.
• Tecil kesinleştikten sonra, tecil edilen toplam borca (ödeme planındaki borç aslı + Yİ-ÜFE) yetecek kadar teminat tutulmak kaydıyla, borçlunun talebi üzerine tecile yetkili makamlarca kendi yetkileriyle sınırlı olarak fazlaya ilişkin hacizler kaldırılır.
• Borçlu tecil talebiyle birlikte mahcuz mallar dışında tecil edilen borcu karşılayacak yeni bir teminat gösterirse, bu teminat dışındaki hacizler de aynı şekilde kaldırılır.

Ödemeler nispetinde hacizlerin kaldırılması, teminat iadesi ve değişikliği (18.8.3)

• Tecilden önce konmuş ve borcun tamamını karşılayan hacizler, yapılan ödemeler nispetinde kaldırılır ve buna isabet eden teminat iade edilir.
• Tecil faizi: zorunlu teminat tutarı hesaplanırken dikkate alınmaz; ancak hacizlerin kaldırılmasında ve teminat iadesinde ödenmesi gereken tecil faizi de dikkate alınır.
• Haczedilmiş malın değeri tecil edilen borçtan az, zorunlu teminattan fazla ise: düzenli ödemeler sonucu kalan borç (kalan taksitlerin tecil faizi dâhil) hacizli mal değerinin altına inmedikçe haciz kaldırılmaz; altına indiğinde, mal bölünebilir nitelikteyse ödemeler nispetinde haciz kaldırılır.
• Tecilli borca karşılık teminat alınmışsa: kalan borç (tecil faizi dâhil) zorunlu teminat tutarının altına indiğinde, teminat bölünebilir ise ödemeler nispetinde iade edilir.
• Borcun tamamını karşılayan haciz/teminatların bir kısmının sonradan kaldırılması veya iadesi istenirse: talep tarihine kadarki taksitler ve cari ay primleri ödenmiş ve teminat bölünebilir olmalıdır; kalan borçtan (tecil faizi dâhil) fazlası serbest bırakılır.
• Tecil edilen borç teminat aranmayacak tutarın altında olsa bile tecilden önce haciz varsa, mal bölünebilir ve kalan borcu karşılayacak teminat bulunuyorsa hacizler ödemeler nispetinde kaldırılır.
• Hiç haciz olmadan tecil edilen borç için alınan teminat, kalan borç zorunlu teminatın altına indiğinde bölünebilir ise ödemeler nispetinde iade edilir.

Teminat değişikliği

Tecil kabul edildikten sonra teminat değişikliği istenirse, talep tarihine kadarki taksitler ile cari ay primleri ödenmiş olmalıdır. Teminatın tamamı veya (bölünebilirse) bir kısmı, en az aynı değerde, benzer nitelikte ya da paraya çevrilmesi daha kolay başka teminatla değiştirilebilir:

• Haczi kaldırılacak malın değeri kalan tecilli borçtan (tecil faizi dâhil) düşükse → yeni teminat en az malın değeri kadar olmalı.
• Malın değeri kalan tecilli borçtan yüksekse → yeni teminat en az kalan tecilli borç kadar olmalı.

Örnek: Kalan tecilli borç 800.000 TL, haczi kaldırılmak istenen taşınmaz 1.200.000 TL değerinde → yeni teminat en az 800.000 TL olmalıdır.

Ödemeler nispetinde haciz kaldırılması, teminat iadesi ve teminat değişikliği talepleri tecil komisyonu tarafından değerlendirilir.

Dikkat: Teminat değişikliğinde iki değerden düşük olanı (mal değeri ya da kalan borç) asgari yeni teminat tutarını belirler.

Sınavda dikkat

• Teminatsız sınır 500.000 TL (dâhil), aşan kısmın %25'i teminat; hesapta gecikme cezası/zammı yerine Yİ-ÜFE kullanılır.
• Sınır ünitedeki tecil edilen borçların toplamına uygulanır; tecili süren borçlunun yeni borcu için doğrudan %25 teminat istenir.
• Tecilden önceki hacizler, borç tutarına bakılmaksızın değerleri kadar teminat sayılır; eksik kalırsa fark istenir.
• Kademeli tecil: en fazla ilk 6 taksit, eşit taksitin %50'sinden az olmamak üzere.
• Tecil, ilk taksitin tamamının ödendiği gün başlar.
• Tecil faizi zorunlu teminatta dikkate alınmaz; haciz kaldırma ve teminat iadesinde dikkate alınır.
• Yetkiyi aşan talep Ek-6 tecil bilgi formuyla Sigorta Primleri Genel Müdürlüğüne gider.
• Haciz kaldırma, iade ve teminat değişikliği taleplerini tecil komisyonu değerlendirir.