2024/12: Genel açıklamalar ve tebliğ işlemleri

Genelgenin dayanağı ve Kurum alacaklarının kapsamı (Genel açıklamalar)

2024/12 sayılı Genelge, SGK Sigorta Primleri Genel Müdürlüğünce 14/08/2024 tarihinde yayımlanmış; sonradan 2024/15, 2025/5 ve 2026/7 sayılı genelgelerle değiştirilmiştir. Kurumun prim ve diğer alacaklarının 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre nasıl takip edileceğini anlatır.

Kurumun en önemli finans kaynağı sosyal sigorta ve genel sağlık sigortası primleridir. Bu primlerin tahsilini güvenceye almak için 5502 sayılı Kanunun 37 nci maddesi ile 5510 sayılı Kanunun 88 inci maddesi şu kuralı koyar:

• Süresinde ödenmeyen sosyal sigorta ve genel sağlık sigortası primleri, işsizlik sigortası primleri, idari para cezaları, gecikme zamları ve katılım payları Kurum alacağına dönüşür.
• Bu alacakların tahsilinde 6183 sayılı Kanunun 51, 102 ve 106 ncı maddeleri hariç diğer bütün maddeleri uygulanır (bu üç madde gecikme zammı, tahsil zamanaşımı ve terkin konularını düzenler; Kurum alacaklarında bu konular 5510 sayılı Kanunda ayrıca düzenlenmiştir).
• Kurum, 6183 sayılı Kanunun uygulanmasında Maliye Bakanlığına (bugün Hazine ve Maliye Bakanlığı) ve diğer kamu kurum ve mercilerine verilen yetkileri kullanır.

Uygulama ayrıca 27/09/2008 tarihli ve 27010 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan "Sosyal Güvenlik Kurumunca 6183 sayılı Kanuna Göre Kullanılacak Yetkilere İlişkin Yönetmelik"e dayanır.

6183 sayılı Kanun bir kamu icra hukuku kanunudur: İcra ve İflas Kanunundan farklı olarak alacaklı idareye kamu gücü kullanma imkânı veren daha kolay, hızlı ve etkili yöntemler içerir (ödeme emri, haciz, satış idarece yapılır; mahkeme kararı beklenmez).

6183'e göre takip edilen alacaklar

• Kurumun kendi alacakları: sosyal sigorta primleri, genel sağlık sigortası primleri, işsizlik sigortası primleri, idari para cezası, gecikme cezası ve zammı, katılım payları.
• Takip ve tahsil yetkisi başka kanunlarla Kuruma verilen alacaklar: 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu gereği aylık prim ve hizmet belgesi ile muhtasar ve prim hizmet beyannamesinden alınacak damga vergisi; özel kanunları mülga olduğu hâlde henüz tahsil edilmemiş 3320 sayılı Kanun kapsamındaki konut edindirme yardımı, 3417 sayılı Kanun kapsamındaki tasarrufu teşvik kesinti ve katkı tutarları, 4306 sayılı Kanun kapsamındaki eğitime katkı payı ve 4481 sayılı Kanun kapsamındaki özel işlem vergisi.

Tuzak: Hariç tutulan maddeler 51, 102 ve 106'dır. 48 (tecil), 35 (limited şirket ortakları), 79 (üçüncü kişilerdeki alacakların haczi) gibi maddeler Kurum alacaklarında aynen uygulanır.

Genelgenin Birinci Bölümü "Kurum Alacaklarının Korunması" başlığını taşır ve tebliğ işlemleriyle başlar.

Tebliğ işlemlerinin genel esasları (1)

Tebligatın amacı, hukuki işlemin sonuçlarından etkilenecek kişiyi bilgilendirmek ve bu bilgilendirmeyi belgelendirmektir. 6183 sayılı Kanunun 8 inci maddesine göre, aksine hüküm yoksa sürelerin hesaplanmasında ve tebliğlerde 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (VUK) uygulanır. Tebligat esasları VUK'un 93–109 uncu maddelerinde düzenlenmiştir.

Hüküm ifade eden belge ve yazılar, adresi bilinen gerçek ve tüzel kişilere dört yolla tebliğ edilir:

• posta aracılığıyla ilmühaberli taahhütlü,
• memur vasıtasıyla,
• ilan yoluyla,
• elektronik ortamda.

Tebliğin hüküm doğurması için usulüne uygun yapılması gerekir. VUK 108 inci madde gereği tebliğ evrakındaki esasa ilişkin olmayan şekil hataları tebliğin geçerliliğini etkilemez. Ancak muhatap gerçek kişiyse adı-soyadı, tüzel kişiyse tam unvanı ile tebligata elverişli adresi açık ve okunaklı yazılmalıdır. Borç tebliğlerinde bunlara ek olarak her hâlükârda:

• tebliğ edilecek borcun türü ve miktarı,
• itirazın hangi sürede ve nereye yapılacağı

gösterilmelidir. Bu bilgilerde esasa ilişkin hata veya eksiklik varsa tebliğ geçersiz sayılabilir.

Sık karıştırılır: Şekil hatası tebliği bozmaz; borcun türü-miktarı veya itiraz süresi-merciindeki esasa ilişkin hata ise tebliği geçersiz kılabilir.

Tebliğ yapılacak kimseler (1.1)

1.1.1. Borçlulara, kanuni temsilcilere ve umumi vekillere tebliğ

• Tebliğ borçlulara, kanuni temsilcilerine veya umumi vekillerine yapılır.
• Tüzel kişilere tebliğ başkan, müdür veya kanuni temsilcilerine; cemaatler gibi tüzel kişiliği olmayan teşekküllerde bunları idare edenlere veya temsilcilerine yapılır.
• Tüzel kişinin birden fazla müdür veya temsilcisi varsa birine yapılan tebliğ yeterlidir.
• Muhatap bulunamazsa tebliğ, ikametgâhta bulunanlardan veya işyerinde çalışanlardan birine yapılır. Bu kişinin görünüşüne göre 18 yaşından aşağı olmaması ve bariz şekilde ehliyetsiz bulunmaması gerekir.

1.1.2. Veli, vasi ve kayyımlara tebliğ

Velayet veya vesayet altındaki borçlulara tebliğ, veli, vasi veya kayyımlarına yapılır. Birden fazla sorumlu varsa yalnız birine yapılması yeterlidir. Tebliğ konusu işe ayrı bir vasi veya kayyım bakıyorsa tebliğ ona yapılır.

1.1.3. Vasıtalı tebliğ

Kara, deniz, hava ve jandarma eratına tebliğ, kıta komutanı ve müessese amiri gibi en yakın üst vasıtasıyla yapılır. Üst, evrakı derhâl muhataba vermezse tazminle mahkûm olur; bu husus tebliğ evrakında yazılı olmalıdır.

1.1.4. Kamu kurum ve kuruluşlarına tebliğ

Tebliğ, kurumun en büyük amirine veya yardımcılarına ya da en büyük amirin yetkili kılacağı memurlara yapılır.

1.1.5. Yabancı memlekette bulunanlara tebliğ

1.1.5.1. Türk vatandaşları: Tebliğ Türk siyasi memuru veya konsolosu vasıtasıyla da yapılabilir; bildirimi elçilik/konsolosluk ya da görevlendireceği memur yapar. Evrak il müdürlüklerince doğrudan muhatabın yabancı ülkedeki adresine göre Türkiye elçiliği veya konsolosluğuna gönderilir. Evrakı il müdürü veya il müdür yardımcısı imzalar; yetki devri yapılmaz.

• Yabancı memlekette resmî görevle bulunan Türk memurlarına tebliğ Dışişleri Bakanlığı vasıtasıyla,
• yabancı memlekette bulunan askerî şahıslara tebliğ bağlı oldukları komutanlıklar vasıtasıyla yapılır.

1.1.5.2. Yabancı uyruklular: Tebliğ ilgili ülkenin yetkili makamı vasıtasıyla yapılır. Adalet Bakanlığının 16/11/2011 tarihli ve 63/3 sayılı Genelgesine göre talepname ve ekindeki belgeler (ödeme emirleri) ikişer nüsha Türkçe ve o ülkenin diline tercümeli olarak il müdürlüğünce hazırlatılır; ülke masraf istiyorsa masrafın yatırıldığına ilişkin belge eklenir. Evrak il müdürlüğünce doğrudan elçilik veya konsolosluğa gönderilir; imza yine il müdürü veya il müdür yardımcısınındır, yetki devri yoktur.

1.1.5.3. İkili sözleşme imzalanan ülkeler: Almanya, Avusturya, Belçika, Kırgızistan, KKTC, Lüksemburg, Romanya ve Slovakya ile yapılan ikili sözleşmeler gereği primler bu ülkelerin sosyal güvenlik kurumlarınca kendi mevzuatlarına göre tahsil edilir. Almanya ve Avusturya için karşılıklı formülerler düzenlenmiştir. Formüleri olan ülkelerdeki borçlulara ödeme emri tebliğ edilmeden formüler doldurularak Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü İcra Daire Başkanlığına gönderilir. Formüleri henüz oluşturulmamış ülkelerde 1.1.5.1 ve 1.1.5.2'deki usulle tebliğe devam edilir.

Sınavda çok sorulur: Yurt dışına gidecek tebliğ evrakını yalnız il müdürü veya il müdür yardımcısı imzalar; bu yetki devredilemez. Almanya/Avusturya'daki borçluya ödeme emri tebliğ edilmez, formüler İcra Daire Başkanlığına gönderilir.

Tebliğ usulleri (1.2)

1.2.1. Posta ile tebliğ ve bilinen adresler

Evrak kapalı zarf içinde postaya verilir. Tebliğ, posta idaresince muhataba teslim edildiği tarihte yapılmış sayılır; tebliğ tarihi, posta memurunun teslim sırasında tebliğ alındısına kayıt düştüğü tarihtir.

1.2.1.1. Bilinen adresler (VUK md. 101):

1. İşe başlamada veya adres değişikliğinde bildirilen işyeri adresleri,
2. Yetkili memurların denetim tutanaklarıyla ya da ilgilinin imzası bulunmak şartıyla tutanakla tespit edilen işyeri adresleri,
3. 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanununa göre adres kayıt sistemindeki yerleşim yeri adresi.

Tebliğ öncelikle, tebliği yapacak makama tarih itibarıyla en son bildirilmiş veya tespit edilmiş işyeri adresine yapılır.

Örnek-1: A Ltd. Şti.nin 2017 tarihli işyeri bildirgesindeki adres ile 2024 tarihli tecil talep formundaki adres farklıdır ve şirket adres değişikliği bildirmemiştir. Tebliğ işyeri bildirgesindeki adrese yapılır; tecil talep formundaki adres bilinen adres sayılmaz.

İşyerinde bulunamama (geçici/daimi ayrılma), işin bırakılması veya bırakılmış sayılması hâllerinde tebliğ, adres kayıt sistemindeki yerleşim yeri adresine yapılır: gerçek kişide kendisinin, tüzel kişide başkan, müdür veya kanuni temsilcilerinden birinin, tüzel kişiliği olmayan teşekkülde idare edenlerin veya temsilcilerden herhangi birinin.

Bildirilen işyeri dışındaki adreslere tebliğ yapılmaz; ilgilinin imzasıyla tutanakla tespit edilen adres işyeri adresi değilse oraya da tebliğ yapılmaz. İşyeri adresi olmayanlara tebliğ doğrudan yerleşim yeri adresine yapılır.

Örnek-2: B Ltd. Şti.nin borcundan müteselsil sorumlu müdür C'nin tecil talep formunda yazdığı farklı adres dikkate alınmaz; işyeri adresi olmadığından tebliğ adres kayıt sistemindeki yerleşim yeri adresine çıkarılır.

1.2.1.2. Muhatabın adreste bulunamaması:

• İşyeri adresinde (geçici ayrılma dâhil) bulunamazsa → tebliğ yerleşim yeri adresine yapılır.
• Yerleşim yerinde de bulunamazsa → posta memuru alındıya durumu şerh eder, evrak derhâl üniteye iade edilir.
• Ünite, zamanaşımı ve dosyanın özel durumunu gözeterek uygun bir süre sonra yerleşim yerine ikinci kez tebliğ çıkarır; zarfın üzerine ikinci tebliğ olduğu kaşeyle yazılır.
• İkinci kez de bulunamazsa evrakın idareden alınabileceğini bildiren pusula kapıya yapıştırılır, durum alındıya şerh edilip imzalanır.
• Evrak pusulanın yapıştırıldığı tarihten itibaren 15 gün içinde alınırsa alındığı gün, alınmazsa 15'inci gün tebliğ yapılmış sayılır.
• İkinci tebliğ adresi başka bir ildeyse zarf düzenlenmeden evrak, o ilde icra takibini yürüten üniteye üst yazı ekinde gönderilir; zarfı o ünite düzenleyip postaya verir. Tebliğden sonra evrak üç iş günü içinde muhatabın bağlı olduğu üniteye gönderilir.

1.2.1.3. Tebligatı almaktan imtina: Muhatap adreste olduğu hâlde almayı reddederse pusula kapıya yapıştırılır, durum alındıya şerh edilir ve tebliğ pusulanın yapıştırıldığı tarihte yapılmış sayılır (15 gün beklenmez).

1.2.1.4. Tebliğ alındısı: Tebliğin ne zaman, nerede ve kime yapıldığını ispatlayan tek belgedir. Usulüne uygun tebliğin ispat yükü idaredir; belgeler titizlikle düzenlenmeli ve ispatta sunulmalıdır.

Dikkat: İkinci tebliğde pusula → 15'inci gün; imtinada pusula → yapıştırıldığı gün. İki pusula hâli sık karıştırılır.

1.2.2. İlanen tebliğ

1.2.2.1. İlanla tebliğ hâlleri (VUK md. 103):

1. VUK 101 kapsamında bilinen adres yoksa,
2. 101/1-(1) ve (2)'deki işyeri adreslerinde tebliğ yapılamaz ve muhatabın adres kayıt sisteminde kayıtlı adresi bulunmazsa,
3. yabancı memlekette bulunanlara tebliğ imkânı yoksa,
4. başkaca nedenlerle tebliğ imkânı yoksa.

1.2.2.2. İlanın içeriği: (1) muhatap bilgileri: gerçek kişide ad-soyad, tüzel kişide unvan ve işyeri sicil numarası; T.C. kimlik numarasının yalnız ilk 3 ve son 2 hanesi açık, diğerleri * ile kapalı (ör. 123******29); (2) borç bilgileri: türü, miktarı, dönemi ve icra takip numarası; (3) itiraz ve diğer usul bilgileri. İlanda, ilan tarihinden itibaren bir ay içinde muhatabın bizzat veya vekiliyle başvurması ya da taahhütlü mektup/telgrafla açık adresini bildirmesi hâlinde kendisine tebliğ yapılacağı ihtar edilir.

1.2.2.3. Şekil şartları (VUK md. 104): İlanın şekli ve ilanla tebliğe konu borç tutarları güncellendikçe genel yazıyla duyurulur (tutarlar Kurumca güncellenir). Ünitenin ilan tahtasına asılan ilan, askıya çıkarıldığı tarihi izleyen 15'inci güne kadar asılı kalmalı; asıldığı tarih ve imzalarla tutanağa bağlanmalı ve bir örneği borçlunun bilinen son adresinin bağlı olduğu muhtarlığa gönderilmelidir. Gazete ve internet haber siteleri yoluyla yapılacak ilanlar Basın İlan Kurumuna gönderilir.

1.2.2.4. İlanın sonuçları:

• Bir ay içinde il müdürlüğüne/SGM'ye bizzat veya vekil aracılığıyla başvurana tebliğ elden,
• başvurmayıp adres bildirene posta ile yapılır.
• Bildirilen adres yanlış veya terk edilmişse adres bildirilmemiş sayılır ve tebliğ ilan tarihinden başlayarak bir ay sonunda yapılmış kabul edilir.
• Hiç başvuru yoksa da tebliğ bir ayın sonunda yapılmış sayılır.
• İlanen tebliğde tebligatın zamanaşımı dolmadan tamamlanması gerekir; bir aylık süre ve adres bildirme ihtimali hesaba katılmalıdır.

1.2.3. Memur vasıtasıyla tebliğ

VUK 107 nci madde gereği tahsil dairesi tebliği posta yerine memur eliyle yaptırabilir; memurlar da VUK 93–109'daki esaslara uymak zorundadır. Bu yol ivedi konularda, ihtiyati hacizde ve muhatap adresini değiştirmediği veya geçici olarak ayrılmadığı hâlde postayla tebliğ yapılamaması gibi özel hâllerde kullanılır.

1.2.4. Elektronik ortamda tebliğ

5510 sayılı Kanunun 88 inci maddesi, Kurum görev alanındaki tebliğlerin (99 uncu madde saklı kalmak üzere) tebliğe elverişli elektronik adres vasıtasıyla yapılabileceğini düzenler. Kurum teknik altyapıyı kurmaya, elektronik adres kullanma zorunluluğu getirmeye ve usulleri belirlemeye yetkilidir. Kurum tebliğleri, Maliye Bakanlığıyla yapılacak protokolle VUK 107/A altyapısı kullanılarak da yapılabilir; bu tebligatlar 99 uncu maddenin ikinci fıkrasındaki bildirim yerine geçer. Uygulama "SGK'ca Elektronik Ortamda Yapılacak Tebligata İlişkin Yönetmelik" ve 2021/38 sayılı Genelge ile yürütülür.

• Merkez teşkilatı, il müdürlüğü veya SGM'ce elektronik ortamda imzalanan evrak, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda tebliğ edilmiş sayılır.
• Muhatabın e-Devlet'te kayıtlı cep telefonuna SMS ve/veya e-postasına bilgi mesajı gider; ama evrakın okunup okunmaması önemsizdir.
• Evrak beşinci günden önce okunsa bile tebliğ tarihi değişmez.
• Bilgilendirme mesajının gönderilememesi veya geç gitmesi tebligatın geçerliliğini etkilemez.

Can alıcı nokta: E-tebligatta tebliğ anı okuma anı değildir; ulaşma tarihini izleyen beşinci gündür. Ulaştığı gün okunan evrak bile beşinci günde tebliğ edilmiş sayılır.

Sınavda dikkat

• 6183'ün Kurum alacaklarında uygulanmayan maddeleri: 51, 102, 106.
• Muhatap yerine tebliğ alacak kişi: görünüşe göre 18 yaşından küçük olmamalı, bariz ehliyetsiz olmamalı.
• Tecil talep formuna yazılan adres bilinen adres değildir; öncelik en son bildirilen işyeri adresidir.
• İkinci tebliğde pusula: 15 gün; imtina: pusulanın yapıştırıldığı gün; başka ildeki üniteden dönüş: 3 iş günü.
• İlan: başvuru/adres bildirme süresi 1 ay; ilan tahtasında askı 15 gün; TCKN'nin ilk 3 ve son 2 hanesi açık.
• E-tebligat: ulaştığı tarihi izleyen 5'inci gün; SMS gitmemesi geçerliliği bozmaz.
• Yurt dışı evrakını il müdürü/il müdür yardımcısı imzalar, yetki devri yok; Almanya ve Avusturya'da formüler usulü.