2024/12: İflas, konkordato, zamanaşımı ve yürürlükten kaldırılan genelgeler

İflas yolu ile takip (22)

6183 sayılı Kanuna göre yürütülen icra takibine rağmen Kurum alacağı tahsil edilemezse, Kanunun 100. maddesi gereği devreye icra ve iflas dairesi girer; borçlunun malları 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre iflas masası oluşturularak tasfiye edilir. Böylece iflas, 6183'teki cebren tahsil yollarından biri olarak kullanılabilir.

• Kurumun 6183 Yetkiler Yönetmeliği md. 24: Kurum alacağı için açılmış takibin 2004 sayılı Kanuna göre iflas yoluyla takibe dönüştürülmesini alacaklı ünite ister. Şartlar varsa borçlunun iflasını ilgili ünite talep edebilir.
• Borçlu iflas ederse Kurum alacağının iflas masasına kaydı için alacak bilgileri masaya gönderilir.
• Tüzel kişi hakkında verilen iflas kararı; kanuni temsilciler ile limited şirkette ortaklar hakkında takip yapılmasına engel değildir. Yönetim kurulu üyeleri, kanuni temsilciler, üst düzey yöneticiler ve şirket müdürleri hakkında takibe devam edilir.
• Limited şirket ortakları için ek şart vardır: ortaklar hakkında takip yapılabilmesi için Kurum alacağının iflas masasından tahsil edilemeyeceğinin anlaşılması gerekir.

Tuzak: Yönetim kurulu üyesi, kanuni temsilci ve şirket müdürü için iflas masasının sonucu beklenmez; bu bekleme şartı yalnız limited şirket ortakları için aranır.

Konkordato (23)

Konkordato, borçlarını ödeyemeyen ya da ödeyememe tehlikesi altındaki borçlunun, alacaklılarıyla yaptığı ve mahkemece onaylanan bir ödeme anlaşmasıdır. 2004 sayılı Kanunun 285. maddesine göre borçlarını vadesi geldiği hâlde ödeyemeyen veya vadesinde ödeyememe tehlikesi altındaki herhangi bir borçlu, vade verilmesi veya indirim yapılması yoluyla borçlarını ödemek ya da muhtemel bir iflastan kurtulmak için konkordato talep edebilir. Yani borcun vadesinde ödenememesi veya ödenememe tehlikesi başvuru için yeterlidir.

Mühletin sonuçları

• 2004 md. 294 (kesin mühletin sonuçları): Mühlet içinde borçlu aleyhine 6183'e göre yapılan takipler de dâhil hiçbir takip yapılamaz, önceden başlamış takipler durur, ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları uygulanmaz; bir takip işlemiyle kesilebilen zamanaşımı ve hak düşürücü süreler işlemez.
• 2004 md. 288: Geçici mühlet de kesin mühletin sonuçlarını doğurur.
• Buna göre geçici veya kesin mühlet kararından sonra, mühlet verilen borçluyla sınırlı olarak, ihtiyati haciz dâhil hiçbir icra takip işlemi yapılmaz. Ancak mühletten önce yapılmış hacizler ve diğer takipler kaldırılmaz.
• Mühlet bitiminde mahkemeye, mühletin uzatılıp uzatılmadığı sorulur.

Üst düzey yöneticiler ve ortaklar

• Yargı kararlarına göre mühlet içinde prim tahsilinin imkânsızlığı yöneticinin kusurundan değil doğrudan kanundan doğar; bu durum 5510 md. 88'deki "haklı sebep" sayılır. Bu yüzden mühlet içinde ödenmeyen prim alacakları için 5510 md. 88/20 kapsamında üst düzey yönetici ve yetkililer takip edilemez.
• Mühlet kararı öncesi dönemlere ait borçlarda ise tüzel kişiye verilen mühlet; şirket müdürleri, yönetim kurulu üyeleri, kanuni temsilciler, üst düzey yöneticiler ve limited şirket ortakları hakkında takibe engel değildir; takibe devam edilir.

Tasdik edilen konkordatonun Kurum alacaklarına etkisi

6183 md. 101'e göre, amme idaresi iflas talebinde bulunmuş olsa bile tasdik edilen konkordato amme alacakları için mecburi değildir. Bu nedenle borçlu konkordato istese de Kurum borçlunun iflasını istese de, mühlet verilen borçlunun borçlarında indirim yapılması, gecikme zammı işlememesi veya borcun vadeye bağlanması gibi sonuçlar Kurum alacakları bakımından dikkate alınmaz.

Mahkemelerden gelen geçici/kesin mühlet kararlarından ilgili icra takip, haciz ve satış servisleri ivedilikle haberdar edilir.

Can alıcı nokta: Konkordato mühleti Kurumun takip yapmasını durdurur (geçici mühlet dâhil), ama konkordatonun indirim ve vade içeriği Kurum alacağını bağlamaz.

Sık karıştırılır: Mühlet içinde doğan ve ödenmeyen primler için yönetici takibi yapılamaz; mühletten önceki dönemlere ait borçlar için yönetici ve limited ortak takibi sürer.

Zamanaşımı (24)

Zamanaşımı, alacağın belirli süre içinde tahsil edilmemesi hâlinde cebren tahsil imkânının ortadan kalkmasıdır. 5510 md. 93'e göre Kurumun prim ve diğer alacakları, ödeme süresinin dolduğu tarihi takip eden takvim yılı başından başlayarak on yıllık zamanaşımına tabidir. (6183 md. 102'deki genel amme alacağı zamanaşımı ise 5 yıldır; Kurum alacakları için özel hüküm olan 10 yıl uygulanır.)

Alacağın kaynağına göre başlangıç tarihi şöyledir (süre her durumda on yıl):

Örnek: Ödeme süresi Mayıs 2018 sonunda dolan prim borcu için zamanaşımı 1/1/2019'da başlar ve kesilmezse 31/12/2028 sonunda dolar.

Tuzak: Genel kural "ödeme süresinin dolduğu tarihi takip eden takvim yılı başı"dır; özel hâllerde ise süre doğrudan belirtilen tarihten (kesinleşme, rapor, intikal) işler.

Zamanaşımının kesilmesi (24.1)

6183 md. 103'te sayılan hâllerden biri gerçekleşirse, o ana kadar geçen süre silinir ve zamanaşımı kesilmenin rastladığı takvim yılını takip eden takvim yılı başından itibaren yeniden işlemeye başlar.

Özel başlangıçlar (her biri, ilgili olayın rastladığı takvim yılını takip eden yılın ilk günü):

• Bozma kararıyla kesilmede: yeni vade gününün,
• Alacağın teminata bağlanmasında: teminatın kalktığı tarihin,
• İcranın yargı mercilerince durdurulmasında: durma süresinin sona erdiği tarihin rastladığı yılı takip eden yılın ilk günü.

Örnek: 15/3/2022'de borçlunun aracına haciz konulursa zamanaşımı kesilir; yeni on yıllık süre 1/1/2023'te başlar ve 31/12/2032 sonunda dolar.

Zamanaşımını kesen hâller (24.1.1)

• a) Ödeme: Çekin tahsil dairesine veya bankaya verildiği, paranın bankaya/postaneye yatırıldığı, münakale emriyle paranın Kurum hesabına geçtiği gün ödeme yapılmış ve zamanaşımı kesilmiş sayılır. Çek veya münakale emri ödenmezse Kurumun rücu hakkı saklıdır ama zamanaşımı kesilmez.
• b) Haciz uygulanması: Menkul, gayrimenkul, alacak ve haklara haciz uygulanması.
• c) Cebren tahsil ve takip sonucu tahsilat: 6183 md. 54'teki yollarla (teminatın paraya çevrilmesi, kefilin takibi, malların haczedilip paraya çevrilmesi, iflas istenmesi) yapılan tahsilat.
• ç) Ödeme emri tebliği (6183 md. 55).
• d) Mal bildirimi, mal edinme ve mal artmalarının bildirilmesi: Borçlunun md. 59'a göre mal bildiriminde bulunması yeter; malının olup olmaması önemsizdir. Md. 61'e göre mal edinme ve artmalarının bildirilmesi de keser.
• e) Yukarıdaki işlemlerden birinin kefile veya yabancı şahıs ve kurumların mümessillerine uygulanması ya da bunlarca yapılması.
• f) İhtilaflı amme alacaklarında yargı mercilerince bozma kararı verilmesi.
• g) Alacağın 6183'te öngörülen şekilde teminata bağlanması.
• ğ) Yargı mercilerince icranın tehirine karar verilmesi.
• h) İki kamu idaresi arasındaki borçta alacaklı idarenin borçlu idareye yazıyla başvurması; "yazıyla başvuru" yazının borçlu idarece tebellüğ edilmesi demektir.
• ı) Alacağın özel kanunlara göre ödenmek üzere müracaat edilmesi ve/veya ödeme planına bağlanması (ör. yapılandırma başvurusu).

Sınavda çok sorulur: Mal bildiriminde "mal yok" denmesi de zamanaşımını keser; buna karşılık karşılıksız çıkan çek zamanaşımını kesmez. Kamu idaresine yazıda belirleyici an tebellüğdür.

Zamanaşımının işlememesi (24.2)

6183 md. 104'e göre borçlunun yabancı bir memlekette bulunması, hileli iflas etmesi veya terekesinin tasfiye edilmesi nedeniyle hakkında takip yapılamıyorsa, bu hâller sürdükçe zamanaşımı işlemez (durur). Sebebin kalktığı günü takip eden günden itibaren zamanaşımı başlar veya kaldığı yerden devam eder.

Dikkat: Kesilmede geçen süre silinir ve yeni süre ertesi yılbaşından başlar; durmada ise geçen süre korunur ve sebep kalkınca ertesi günden itibaren kaldığı yerden devam edilir. Adi iflas değil, hileli iflas durma sebebidir.

Yürürlükten kaldırılan genelgeler ve ekler (25)

Genelgenin Ek-10 tablosunda sayılan genelgeler, 2024/12 sayılı Genelgenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren yürürlükten kaldırılmıştır. Ancak bunlar yürürlükte oldukları dönemdeki iş ve işlemlerde kullanılabilir. Mevzuatta kaldırılan genelgelere yapılan atıflar 2024/12 sayılı Genelgeye yapılmış sayılır. Genelge, Kurum Başkanı imzasıyla sosyal güvenlik il müdürlükleri ve merkez teşkilatına dağıtılmıştır.

Kaldırılan genelgeler (Ek-10)

• 2011/53 (icra takip, haciz ve satış işlemleri), 2011/67 (gayrimenkul değer tespitleri), 2013/7 (2011/53'te değişiklik),
• 2013/14 (doğal afet nedeniyle ertelenen borçların tecil ve taksitlendirilmesi), 2013/25 (tecil ve taksitlendirme yetkileri),
• 2017/30 (2011/53'ün tebliğ ve süre bölümlerinde değişiklik), 2018/31 (74/A hükümlerinin eklenmesi), 2018/39 (48/A tecil ve taksitlendirme işlemleri), 2024/8 (tecil işlemlerine ilişkin değişiklikler).

Değişiklik tablosu

Genelgeye eklenen tabloya göre metin; 25/12/2024 tarihli 2024/15, 10/02/2025 tarihli 2025/5, 19/12/2025 tarihli genel yazı, 30/01/2026 tarihli 2026/7 ve 19/06/2026 tarihli 2026/15 sayılı düzenlemelerle güncellenmiştir (değişiklikler ağırlıkla 17. bölümdeki tecil hükümlerine ilişkindir; 2024/15 ile 19.9.2'ye spor federasyonları ve er-erbaş harçlıkları eklenmiştir).

Ekler ve işlevleri

• Ek-1: 6183 md. 48 kapsamında tecil talep formu (peşinat makbuzu, mali durum bildirim formu/çok zor durum raporu, bilanço ve teminat değer tespit raporu eklenir; tecil ihlalinde teminatın nakde çevrilmesi kabul edilir).
• Ek-1/a: md. 48 çok zor durum raporu; SMMM veya YMM düzenler, likidite oranını gösterir. Ek-1/b: mali durum bildirim formu (kasa, banka, kısa vadeli alacak ve borçlar); limit altı borçlularda likiditeyi Kurum hesaplar.
• Ek-2: 5510 md. 91 kapsamında mücbir sebeple ertelenen borçlar için 6183 md. 48/6'ya göre tecil talep formu.
• Ek-3: md. 48/A tecil talep formu; Ek-3/a: md. 48/A çok zor durum raporu (nakit, likidite ve kaldıraç oranları birlikte değerlendirilir); Ek-3/b: 48/A kapsamında haczedilen malın satışına muvafakat yazısı.
• Ek-4 / Ek-4/a: il müdürlüğü ve sosyal güvenlik merkezi tecil komisyonu kararı örnekleri.
• Ek-5: tecil kabul yazısı (teminat, tecil faizi, cari ay primlerinin ödenmesi şartı); Ek-6: tecil bilgi formu.
• Ek-7: yürürlük tarihlerine göre tecil faizi oranları (tabloda 13/11/2025'ten itibaren yıllık %39). Ek-8: 6183'e göre gecikme zammı oranları (10556 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla 13/11/2025'ten itibaren her ay için %3,7). Bu oranlar Cumhurbaşkanı Kararıyla değişebilir.
• Ek-9: üçüncü şahısların 6183 md. 10 gereği malını teminat gösterip haczine muvafakat ettiği muvafakatname örneği.
• Ek-10: yürürlükten kaldırılan genelgeler listesi.

Sınavda dikkat

• İflas yoluyla takibi alacaklı ünite ister; tüzel kişinin iflası yöneticilerin takibine engel değildir.
• Limited şirket ortağı için alacağın iflas masasından tahsil edilemeyeceğinin anlaşılması şarttır.
• Geçici mühlet de kesin mühletin sonuçlarını doğurur; mühletten önceki hacizler kalkmaz.
• Tasdik edilen konkordato Kurum alacakları için mecburi değildir (6183 md. 101).
• Kurum alacağında zamanaşımı 10 yıl; ödeme süresinin dolduğu tarihi takip eden takvim yılı başından.
• Kesilmede yeni süre, kesilmenin rastladığı yılı takip eden yılbaşından; durmada sebebin kalktığı günü takip eden günden kaldığı yerden.
• Mal bildiriminde malın olmaması önemsizdir; karşılıksız çek zamanaşımını kesmez.
• Kaldırılan genelgeler yürürlük dönemlerindeki işlemlerde kullanılabilir; atıflar 2024/12'ye yapılmış sayılır.