2024/12: Limited ve anonim şirket ortaklarının sorumluluğu

Limited ve anonim şirketlerde ortakların sorumluluğu (10)

Sermaye şirketlerinde şirket borcu kural olarak şirketin malvarlığından ödenir. 6183 sayılı Kanun bu kurala limited şirket ortakları için önemli bir istisna getirir; anonim şirket ortakları ise ortak sıfatıyla sorumlu değildir. Bu bölüm iki alt başlıkta incelenir.

Limited şirket ortaklarının sorumluluğu (10.1)

6183 sayılı Kanunun 35 inci maddesi

1. Birinci fıkra: Limited şirket ortakları, şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağından sermaye hisseleri oranında doğrudan doğruya sorumludur ve 6183 hükümlerine göre takip edilir.
2. İkinci fıkra: Ortak sermaye payını devrederse, payı devreden ve devralan, devir öncesine ait amme alacaklarından birinci fıkraya göre (hisse oranında) müteselsilen sorumludur.
3. Üçüncü fıkra: Alacağın doğduğu ve ödenmesi gerektiği zamanlarda pay sahipleri farklı kişilerse bu kişiler birinci fıkraya göre müteselsilen sorumludur.

Takibe geçmenin ön şartı

Ortaklar hakkında takibe geçilebilmesi için önce şirket hakkında 6183 md. 54 ve devamına göre takip yapılmalı ve sonunda alacağın şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilememesi ya da tahsil edilemeyeceğinin anlaşılması gerekir. 6183 md. 3'teki tanımlar:

• Tahsil edilemeyen amme alacağı: mal varlığı araştırmasında haczi kabil hiçbir malın bulunmaması, haczedilen malın satılmasına rağmen satış bedelinin alacağı karşılamaması gibi nedenlerle tahsil edilemeyen alacak.
• Tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağı: haczedilen mallara biçilen değerin alacağı karşılamayacağının veya hakkında iflas kararı verilen borçludan alacağın iflas masasından tahsil edilemeyeceğinin anlaşılması gibi nedenlerle, takibin herhangi bir aşamasında tahsil edilemeyeceği ortaya çıkan alacak.

Tuzak: "Hiç haczi kabil mal yok" ya da "satış bedeli yetmedi" = tahsil edilemeyen; "biçilen değer yetmeyecek" ya da "iflas masasından alınamayacak" = tahsil edilemeyeceği anlaşılan. İkisi de ortağın takibi için yeterlidir.

Pay devri ve farklı dönem ortakları

• Payı devreden ve devralan, devir öncesine ait olan ve devir tarihi itibarıyla ödenmemiş Kurum alacaklarından sermaye hisseleri oranında müteselsilen sorumludur.
• Alacağın tahakkuk ettiği ve ödenmesi gerektiği zamanlarda farklı kişiler ortaksa bu kişiler müteselsilen sorumlu tutulur ve hisseleri oranında takip edilir.

Örnek: %40 hisseli ortak (E) payını (F)'ye devretmiş, devir tarihinde vadesi geçmiş ama ödenmemiş 1.000 birim prim borcu şirketten tahsil edilememiştir. (E) ve (F), 400 birimden (%40) müteselsilen sorumludur; Kurum bu tutarı ikisinden birinden veya her ikisinden isteyebilir.

Takipte dikkat edilecek dört adım

1. Alacağın tahakkuk ettiği ve ödenmesi gerektiği zamanlardaki ortaklar ve hisseleri tespit edilir. Kaynaklar: Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi, MERSİS, şirket ana sözleşmesi, ana sözleşme değişikliği, pay defteri.
2. Her ortağın sorumlu olduğu tutarlar dönem bazında belirlenir.
3. Ortağın hissesini devredip devretmediği araştırılır; devir varsa devreden ve devralanın devir tarihi itibarıyla vadesi gelmiş ve ödenmemiş borçlardan müteselsilen sorumlu olacağı tutar tespit edilir.
4. Ortaklar hakkında takibe 6183 md. 55'e göre düzenlenen ödeme emrinin tebliğiyle başlanır.

6183'ün "Amme alacaklarının korunması" başlıklı ikinci bölümündeki teminat, ihtiyati haciz, ihtiyati tahakkuk ve diğer korunma hükümleri, şartları varsa Kurum borçlusu sayılan limited şirket ortakları hakkında da uygulanır.

Hangi Türk Ticaret Kanunu?

6102 sayılı TTK 01/07/2012'de yürürlüğe girmiştir. Bu tarihten itibaren yapılan pay devirlerinde 6102, öncesindeki devirlerde mülga 6762 sayılı TTK uygulanır.

10.1.1. Mülga 6762 sayılı Kanuna göre pay devri

6762 md. 503 ve devamı limited şirketin kuruluşunu, md. 511 ortakların kimliği ve sermaye taahhütlerinin tescil ve ilanını, md. 515 sözleşme değişikliklerinin tescil ve ilanını düzenler. Md. 520:

• Pay devri şirket hakkında ancak şirkete bildirilmek ve pay defterine kaydedilmek şartıyla hüküm ifade eder.
• Kayıt için ortakların en az dörtte üçünün devre muvafakat etmesi ve bunların esas sermayenin en az dörtte üçüne sahip olması şarttır.
• Taahhüt ettiği sermaye ayın (ayni sermaye) olan ortak payını şirketin kuruluşunu izleyen üç yıl içinde devredemez.
• Şirket mukavelesi devri yasaklayabilir veya daha ağır şartlara bağlayabilir.
• Devir sözleşmesi yazılı ve imzası noterce tasdikli olmadıkça ilgililer arasında dahi hüküm ifade etmez.

Buna göre 6762 döneminde devrin dört şartı: (1) noterde devir sözleşmesi, (2) devrin şirkete bildirilmesi, (3) ortakların en az 3/4'ünün esas sermayenin 3/4'üne sahip olarak izin vermesi, (4) devrin pay defterine kaydı. Değişikliğin md. 515 gereği tescil ve ilanı da gerekir, fakat devir tescil ve ilan edilmese de noter tasdikli sözleşme, ortakların muvafakati ve pay defterine kayıtla hüküm ifade eder.

Muvafakat yetkisi ortaklar genel kuruluna aittir; müdürler devir bildirilince genel kurulu en kısa sürede toplar ve sonuca göre devri pay defterine kaydeder. Karara rağmen kaydetmeyen müdür doğacak zararlardan sorumludur. Pay defterine kayıt tarihi ile genel kurul karar tarihi farklıysa devir tarihi olarak genel kurul karar tarihi esas alınır.

10.1.2. 6102 sayılı Kanuna göre pay devri

6102 md. 573 ve devamı kuruluşu, md. 587 ortak kimliği ve sermaye paylarının tescil ve ilanını, md. 589 sözleşme değişikliklerinin tescil ve ilanını düzenler. Md. 595:

• Esas sermaye payının devri ve devir borcunu doğuran işlemler yazılı yapılır, imzalar noterce onanır; ek ödeme, yan edim, rekabet yasağı, önalım, geri alım gibi koşullar sözleşmede belirtilir.
• Şirket sözleşmesinde aksi yoksa devir için ortaklar genel kurulunun onayı şarttır; devir bu onayla geçerli olur.
• Sözleşmede aksi yoksa genel kurul onayı sebep göstermeden reddedebilir.
• Şirket sözleşmesiyle devir yasaklanabilir.
• Devir yasaklanmış veya onay reddedilmişse ortağın haklı sebeple çıkma hakkı saklıdır.
• Ek ödeme veya yan edim yükümlülüğü varsa ve devralanın ödeme gücü şüpheli olduğundan istenen teminat verilmemişse genel kurul, sözleşmede hüküm olmasa bile onayı reddedebilir.
• Başvurudan itibaren üç ay içinde genel kurul reddetmezse onay verilmiş sayılır.

6102 döneminde devrin üç şartı: (1) noterde devir sözleşmesi, (2) devrin şirkete bildirilmesi, (3) kanun veya sözleşmede aksi yoksa genel kurulun toplantıda temsil edilen oyların salt çoğunluğuyla onayı. Md. 589 gereği tescil ve ilan gerekir ama devir tescil ve ilan edilmese de noter onaylı sözleşme ve genel kurul muvafakatiyle hüküm ifade eder.

• Muvafakat verilirse genel kurul karar tarihi itibarıyla devir yapılmış olur.
• Onay veya ret kararı alınmazsa şirkete başvurudan itibaren üç ay sonra onay verilmiş sayılır.
• Karar Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yayımlanmışsa yayım tarihi değil karar tarihi esas alınır.

Sık karıştırılır: 6762'de 3/4 ortak + 3/4 sermaye ve pay defterine kayıt; 6102'de genel kurulda temsil edilen oyların salt çoğunluğu ve 3 ay sessizlik = onay. Her iki dönemde de devir tarihi genel kurul karar tarihidir; tescil-ilan ya da gazete tarihi değildir.

10.1.3. Limited şirket ortağının aynı zamanda müdür olması

Mülga 6762 md. 540: aksi kararlaştırılmadıkça ortakların hep birlikte müdür sıfatıyla şirketi idare ve temsile yetkili ve mecbur olduğu düzenlenmişti. 6102 md. 623: en az bir ortağın şirketi yönetim hakkı ve temsil yetkisi bulunmalıdır.

Müdür sıfatı taşıyan ortaklar hakkında 6183 md. 35'e göre (hisse oranında) değil, 5510 sayılı Kanunun 88 inci maddesindeki "tüzel kişiliği haiz diğer işverenlerin … üst düzeydeki yönetici veya yetkilileri ile kanuni temsilcileri Kuruma karşı işverenleri ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur" hükmüne göre tüzel kişilikle birlikte takip yapılır.

Can alıcı nokta: Müdür olmayan ortak → 6183 md. 35, hisse oranında, önce şirketten tahsil edilemediği anlaşılmalı. Müdür ortak → 5510 md. 88, şirketle birlikte müştereken ve müteselsilen.

Anonim şirket ortaklarının sorumluluğu (10.2)

6102 md. 329'a göre anonim şirket, sermayesi belirli ve paylara bölünmüş, borçlarından yalnız malvarlığıyla sorumlu şirkettir. Pay sahipleri yalnız taahhüt ettikleri sermaye payları ile ve şirkete karşı sorumludur.

• Bu nedenle anonim şirket ortaklarının şirketin Kuruma ödenmeyen borçlarından ortaklık sıfatıyla sorumluluğu yoktur.
• Ancak taahhüt ettikleri sermayeyi şirkete tamamen veya kısmen ödememişlerse, 6183 md. 79 kapsamında Kurum borçlusuna (şirkete) borçlu üçüncü şahıs sıfatıyla ve ödemedikleri sermaye kadar sorumlu tutulabilirler.

Dikkat: Anonim şirket ortağı hisse oranında sorumlu tutulmaz; yalnız ödenmemiş sermaye borcu, şirketin üçüncü kişideki alacağı gibi haczedilir.

Sınavda dikkat

• Limited ortak: sermaye hissesi oranında, doğrudan doğruya; önce şirketten tahsil edilemediği/edilemeyeceği anlaşılmalı.
• Takip başlangıcı: 6183 md. 55 ödeme emri; korunma hükümleri ortaklara da uygulanır.
• Devreden + devralan: devir öncesi borçtan hisse oranında müteselsil.
• 6102 yürürlüğü: 01/07/2012.
• 6762: 3/4 ortak + 3/4 sermaye, pay defteri; ayni sermayede 3 yıl devir yasağı.
• 6102: genel kurul onayı (temsil edilen oyların salt çoğunluğu); 3 ay sessizlik = onay; devir tarihi genel kurul karar tarihi.
• Müdür ortak: 5510 md. 88, şirketle birlikte müteselsil.
• Anonim ortak: yalnız ödenmemiş sermaye kadar, 6183 md. 79 ile üçüncü şahıs sıfatıyla.