2024/12: Menkul malların satışı

Menkul mal satış işlemleri (20)

Haczin amacı Kurum alacağının tahsil edilmesidir; bu nedenle haczedilen menkul mallar belirli süreler içinde satışa çıkarılır. 6183 sayılı Kanunun 84. maddesine göre borçlu veya üçüncü şahıs elinde haczedilen borçluya ait menkul mallar için, haczedildikleri tarihin üçüncü gününden itibaren üç ay içinde satış işlemlerine başlanması gerekir.

• Kurum uygulamasında menkul mallar için satış işlemlerine, malların muhafaza altına alındığı tarihten itibaren bir ay içinde başlanır.
• Bu sürede satışa çıkarılmamış olması, malın sonradan satılamayacağı anlamına gelmez. Süre içinde satışa çıkarılmayan veya satılamayan mallardaki Kurum haczi, satış süresi aşıldı gerekçesiyle kaldırılmaz.
• Bozulma, çürüme gibi sebeplerle saklanamayan, beklerse önemli değer kaybına uğrayacak ya da muhafazası tehlikeli veya masraflı olan mallar derhâl satılarak paraya çevrilir.

Sık karıştırılır: Kanundaki süre "haczin üçüncü gününden itibaren üç ay"dır; Genelgenin Kurum uygulaması için koyduğu süre ise "muhafaza altına alındığı tarihten itibaren bir ay"dır. Gayrimenkulde Genelgenin süresi ise haciz tarihinden itibaren üç aydır (21).

İlan (20.1)

Menkul mal satış komisyonu, malın türünü, özelliklerini, satışa esas tutarını ve satış şartlarını dikkate alarak uygun göreceği araçlarla, açık artırma tarihinden en az 15 gün önce başlamak üzere ilan edebilir. Satış ilanı ayrıca Kurumun web sayfasında belirlenen şekilde yayımlanır.

Teminat alınması (20.2)

6183 md. 85'e göre artırmaya katılacaklardan menkul mala biçilen değerin %5'i oranında teminat alınır. Alacaklı amme idaresi; malın türü, değeri ve satış şekline göre teminat alınmayacak hâlleri belirlemeye ve para yerine 6183 md. 10/1-(2) bendindeki teminatların alınmasına karar vermeye yetkilidir.

• Menkul satışlarında teminat olarak nakit para, teminat mektubu veya kefalet senedi kabul edilir.
• Rayiç değeri 20.000 TL ve altında olan menkul satışlarında teminat alınmaz (tutar Kurumca güncellenebilir).
• Para olarak verilen teminatın satıştan önce Kurumun banka hesabına yatırılması esastır; ancak satış zamanına kadar satış komisyonu da teminat tahsil edebilir. Bu durumda teminatlar tutanakla alınır, ihale üzerinde kalmayanlara yine tutanakla iade edilir.
• Teminat mektubu veya kefalet senedi satıştan önce mutlaka Kuruma intikal ettirilir, düzenleyen kurumdan teyidi alınır ve muhasebe biriminde saklanır.

Tuzak: Menkulde teminat %5, gayrimenkulde %7,5'tir. Menkulde devlet iç borçlanma senetleri sayılmaz; gayrimenkulde ise 10. maddenin 1-4. bentlerindeki teminatların hepsi (DİBS dâhil) kabul edilir.

Satış mahalli (20.3)

• Haczedilen menkuller kural olarak tahsil dairelerinin satış mahallinde satılır.
• Saklanması mümkün olmayan, değer kaybedecek ya da muhafazası tehlikeli veya masraflı mallar en uygun yerde, borsası olan mallar (altın, zirai ürün, hisse senedi gibi) borsasında satılabilir.
• Özellikle küçük yerleşim yerlerinde birinci artırmada alıcı çıkmazsa ikinci artırma başka bir il veya ilçede yapılabilir.
• Malın mutad satış yerine taşınması külfetliyse veya yerinde satış daha uygunsa satış, malın bulunduğu yerde (belediye mezat yeri, icra dairesi satış yeri gibi) yapılabilir.
• Nakil çok zor veya değer kaybı muhtemelse, mal haczedilip muhafaza altına alındığı yerde (fabrika, büro gibi) satılabilir; bu durumda borçlunun yazılı muvafakati alınır.
• Hacizli mallar başka ildeyse satış kararını icra takibini yürüten ünite alır, satışı ise niyabeten (onun adına) malın bulunduğu yerdeki ünite yapar.

Satış usulü (20.4)

• Menkuller kural olarak artırma usulüyle satılır. Medeni hakları kullanma ehliyetine sahip herkes, kanuni veya iradi temsilci aracılığıyla da katılabilir.
• Satış ilanda belirtilen gün ve saatte başlar; ön hazırlıklar önceden tamamlanır.
• Artırmada üç defa yüksek sesle duyurma zorunludur. İlk artırmada en yüksek teklifin, menkulün tespit edilen değerinin %75'inden aşağı olmaması gerekir; bu bedele ulaşılmazsa satış yapılmaz.
• Artırmada belediyece görevlendirilen tellal bulunmalıdır. Tellal gelmezse bu durum tutanağa yazılır ve satış komisyonu başkanı, ünitede görevli bir memuru o artırma için tellal tayin eder.
• Artırma, komisyon başkanının ilandaki saat ve dakikada ilanı tellala okutmasıyla başlar. Taliplerin kimlik, adres, telefon, teminat türü ve tutarı, pey tarihi, imza ve artırmaları tutanağa yazılır.
• Artırma süreye bağlı olmaksızın pey sürümü bitene kadar devam eder; tellal son peyi üç defa söyleyerek sonucu ilan eder ve mal en çok artırana ihale edilir.

Pazarlıkla satış

• Bozulabilecek, değer kaybedecek, muhafazası tehlikeli veya masraflı mallar pazarlıkla satılabilir.
• Muhafazası tehlikeli mal: can, mal ve çevre için risk oluşturan yanıcı, patlayıcı, aşındırıcı, oksitleyici, radyoaktif, zehirli ve bulaşıcı maddeler. Bunlar açık artırma yerine pazarlıkla veya borsası varsa borsada satılabilir.
• Özel saklama şartı nedeniyle yediemine verilen ve yediemin ücreti ile masrafları malın değerine göre fazla olacak mallar da pazarlıkla satılabilir.
• Pazarlık veya borsa yolunun seçilmesinde satış komisyonları yetkilidir.
• Haczedilen altın ve kıymetli mücevherler günlük borsa değeri üzerinden fatura karşılığı paraya çevrilir.

Malın birinci artırmada satılamaması (20.5)

Birinci artırmada en yüksek teklif değerin %75'inin altında kalırsa veya hiç alıcı çıkmazsa durum açıklanarak mal, ilk artırma tarihinden başlayarak 15 gün içinde uygun görülen zamanda yeniden satışa çıkarılır. İkinci artırmada verilen bedel ne olursa olsun satış yapılabilir; ancak 6183 md. 62'deki "alacaklı idare ile borçlunun menfaatlerini telif" ilkesi gereği mal, tespit edilen değerinden çok az bir bedele satılmamalıdır.

Örnek: Değeri 400.000 TL olan araç için ilk artırmada en yüksek teklif 280.000 TL ise (%70) satış yapılmaz; çünkü eşik 300.000 TL'dir (%75). Araç 15 gün içinde ikinci artırmaya çıkarılır.

Birinci ihale alıcısının malı almaktan vazgeçmesi veya bedeli ödememesi (20.6)

Birinci artırmada en çok teklif veren alıcı vazgeçerse veya verilen sürede (üç gün) bedelin tamamını ödemezse mal yeniden ihaleye çıkarılır ve en çok artırana ihale edilir.

• İkinci ihale bedeli düşükse: İlk alıcıdan; iki ihale arasındaki fark, diğer zararlar (satış masrafı, yediemin ücreti vb.) ve ilk ihale bedelini ödemesi gereken günü takip eden günden ikinci ihale bedelinin tahsil edildiği güne kadar (bu gün dâhil) fark üzerinden günlük hesaplanan tecil faizi oranında faiz alınır. Bu tutarlar önce teminattan mahsup edilir, kalanı 6183'e göre takip edilir.
• İkinci artırmada alıcı çıkmazsa: İlk alıcıdan birinci ihale bedeli, diğer zararlar ve birinci ihale bedeli üzerinden tecil faizi oranında faiz alınır; teminattan mahsup edilir, kalan takip edilir ve masraflar alınarak mal kendisine terk olunur.
• Mal bedeli ihale alıcısından tahsil edilmedikçe Kurum borçlusunun borçluluk sıfatı devam eder.

Örnek: İlk ihale 500.000 TL, alıcı ödemedi; ikinci ihale 440.000 TL. İlk alıcı 60.000 TL fark, diğer zararlar ve 60.000 TL üzerinden tecil faizi oranında faizden sorumludur; tutar önce teminatından (500.000 TL değerli bir malda alınan %5 teminat) mahsup edilir.

İkinci ihale alıcısının malı almaktan vazgeçmesi veya bedeli ödememesi (20.7)

İkinci ihale alıcısı da vazgeçer veya bedeli üç gün içinde ödemezse, ondan ikinci ihale bedeli, diğer zararlar ve ikinci ihale bedeli üzerinden tecil faizi oranında faiz alınır; teminattan mahsup edilir, kalan takip edilir ve masraflar alınarak mal kendisine terk olunur. İkinci ihale bedeli ilk ihale bedelinden düşükse, ilk alıcının fark, zarar ve fark üzerinden faiz sorumluluğu devam eder. Bedel alıcılardan tahsil edilmedikçe borçlunun borçluluk sıfatı sürer.

Teminatın irat kaydedilmesi (20.8)

Malı almaktan vazgeçen veya bedeli üç gün içinde ödemeyen alıcıların sorumlu oldukları tutarlar teminattan mahsup edildikten sonra bakiye teminat kalırsa iade edilmez, Kuruma irat kaydedilir.

Dikkat: Teminattan önce alıcının sorumlu olduğu fark, zarar ve faiz mahsup edilir; artan kısım alıcıya geri verilmez, Kurumun geliri olur.

Satılamayan mallar (20.9)

Menkul mallar yerinde veya başka yere götürüldüğü hâlde satılamazsa ya da taşıma giderlerinin çokluğu nedeniyle komisyon başka yere götürülmesini uygun görmezse, ilk artırma tarihinden itibaren 15 günlük sürenin bitiminden sonra 6 ay içinde pazarlıkla satılır. Pazarlıkla da satılamayan mallar borçluya geri verilebilir; uzun süre geçmişse değerleri yeniden tespit edilerek tekrar satışa çıkarılabilir.

Tellaliye bedeli (20.10)

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 67. maddesine göre belediye sınırları ve mücavir alanlarda mezat yerleri ile belediye tellalı bulundurulan yerlerde her çeşit menkul ve gayrimenkul satışı tellallık harcına tabidir. Kanunun 70. maddesine göre harcın oranı %2, belirli bir tutarı aşan satışlarda aşan kısım için %1'dir.

• Satış komisyonu, satış ilanının bir nüshasının satış tarihine kadar belediye ilan tahtasında asılmasını ve satış günü tellal görevlendirilmesini belediye başkanlığından ister.
• Tellal hazır bulunsun veya bulunmasın satış bedeli üzerinden tellallık harcı belirlenir. Satış bedeli, harç tutarı ve satış bilgilerini içeren yazı alıcıya verilir ve harcın alıcı tarafından ilgili belediyeye ödenmesi sağlanır.

Satış işleminin kesinleşmesi (20.11)

Menkul satışından itibaren yedi gün içinde yetkili iş mahkemesine başvurulmazsa satış kesinleşir. Süre, satışın yapıldığı günü takip eden günden başlar ve yedinci günün mesai saati sonunda biter. Borçlu veya satışa katılanlar bu süre içinde satışın iptali için dava açmalı ve durumu yine bu süre içinde satış komisyonuna bildirmelidir.

• İtirazın kabulüyle duruşma günü verilirse satış işlemi durur; alıcıdan alınan teminat ve satış bedeli iade edilmez.
• İtiraz reddedilirse satış kesinleşir; iptal kararı verilip kesinleşirse bütün hazırlıklar ve artırma yeniden yapılır.

Örnek: Satış 3 Haziran'da yapılmışsa süre 4 Haziran'da başlar, 10 Haziran mesai bitiminde sona erer.

Borçluya bilgi verilmesi (20.12)

Borçluya; mahcuz mallarının icraen satılıp bedelin tahsil edildiği, masraflar düşüldükten sonra kalanın borcuna mahsup edildiği, satış bedeli borçtan fazla ise emanet hesaplarda tutulan miktardan Kurum haczinden önceki diğer idarelerin hacizli alacaklarına ne kadar aktarıldığı bildirilir. Yazıya satış tahsilat makbuzunun bir nüshası eklenir.

Sınavda dikkat

• Kanun: haczin 3. gününden itibaren 3 ay; Kurum uygulaması: muhafazadan itibaren 1 ay; süre aşımı haczi kaldırmaz.
• İlan en az 15 gün önce ve Kurum web sayfasında; teminat %5 (nakit, teminat mektubu, kefalet senedi).
• İlk artırmada eşik %75; satılamazsa 15 gün içinde ikinci artırma, bedel serbest ama çok düşük bedele satış yok.
• Menkul ihale bedeli için süre üç gün; ödemeyen alıcı fark + zarar + fark üzerinden tecil faizi oranında faizden sorumlu.
• Satılamayan mallar: 15 günlük süreden sonra 6 ay içinde pazarlık.
• Fabrikada/büroda satış için borçlunun yazılı muvafakati; başka ildeki malda satış kararı takibi yürüten ünitede, satış niyabeten.
• Tellal yoksa komisyon başkanı ünite memurunu tellal tayin eder; harç tellal olmasa da alınır.
• Kesinleşme: satışı takip eden günden itibaren 7 gün, yetkili iş mahkemesi.