2024/12: Mücbir sebep kapsamında ertelenen borçların tecili

Hukuki dayanak (17.9)

6183 sayılı Kanunun 48 inci maddesinin altıncı fıkrası, tecil yetkisini kullanan makamlara; tecil edilecek alacakları tür ve tutar olarak belirleme, borçlunun faaliyetine devam edip etmediğine göre alacakları tespit etme, taksit zamanlarını ve diğer şartları belirleme yetkisinin yanında, 213 sayılı Kanuna göre ilan edilen mücbir sebep hâli kapsamındaki borçluların mücbir sebep sona erene kadar ödemeleri gereken ve mücbir sebep nedeniyle ödeme süreleri ertelenen borçlarını faiz alınmaksızın veya yürürlükteki faizden daha düşük faizle tecil etme yetkisi verir.

Mücbir sebep (deprem, sel, yangın gibi borçlunun iradesi dışındaki olağanüstü durum) hâli Hazine ve Maliye Bakanlığınca ilan edilir. Kurum bu kapsamda 5510 sayılı Kanunun 91 inci maddesine göre ertelediği prim ve diğer borçların tecil usulünü Yönetim Kurulunun 18/02/2016 tarihli ve 2016/61 sayılı kararı ile belirlemiştir. Kurum, Kanunun tanıdığı iki seçenekten faizsiz tecili uygulamaktadır.

Kapsama giren borçlar (17.9.1)

Hazine ve Maliye Bakanlığınca ilan edilen mücbir sebep hâli kapsamındaki borçluların, 5510 sayılı Kanunun 91 inci maddesi uyarınca Kurumca ertelenen prim ve diğer borçları kapsamdadır. Ertelenmemiş borçlar bu özel tecile konu olmaz; onlar için genel 48 inci madde tecili uygulanır.

Başvuru şekli ve süresi (17.9.2)

• Başvuru erteleme süresi içinde, dosyanın işlem gördüğü üniteye tecil talep formu (Ek-2) ile yapılır.
• Borç birden fazla ünitece takip ediliyorsa başvurular işyerlerinin işlem gördüğü ünitelere ayrı ayrı yapılır.
• Posta ile başvuruda: taahhütlü, iadeli taahhütlü, APS veya PTT Kargo ile gönderilen formda postaya veriliş tarihi; adi posta veya diğer yollarda formun Kurum evrak kayıtlarına giriş tarihi başvuru tarihi sayılır.

Sık karıştırılır: 48 inci madde tecilinde Ek-1, mücbir sebep tecilinde Ek-2, 48/A tecilinde Ek-3 tecil talep formu kullanılır. Mücbir sebep başvurusu "erteleme bittikten sonra bir ay içinde" değil, erteleme süresi içinde yapılır.

Devam eden tecil işlemleri (17.9.3)

• 48 inci madde tecili sürerken borçlar mücbir sebeple ertelenir ve borçlu 48/6 kapsamında talepte bulunursa, mevcut tecil bozularak bu bölüme göre faizsiz tecil yapılabilir.
• Ancak borçlunun talep etmesi veya taksitlerini düzenli ödemesi kaydıyla, ertelemeden önce 48 inci maddeye göre yapılan mevcut tecil devam eder; faizsiz tecile geçiş kendiliğinden olmaz, borçlunun 48/6 kapsamında talebine bağlıdır.

Tecil edilecek borcun hesaplanması (17.9.4)

5510 sayılı Kanunun 91 inci maddesine göre prim borcunun ertelendiği sürede zamanaşımı işlemez ve ertelenen kısma gecikme cezası ve gecikme zammı uygulanmaz. Buna göre hesap üç dilimde düşünülür:

1. Muacceliyet (vade) tarihinden ertelemenin başladığı tarihe kadar: her durumda gecikme cezası ve zammı hesaplanır.
2. Erteleme süresi içinde: gecikme cezası ve zammı yoktur.
3. Erteleme bittikten sonra başvurulursa: ertelemenin bittiği tarihten ilk taksitin ödendiği tarihe kadar gecikme cezası ve zammı hesaplanarak tecil edilecek tutar bulunur.

Örnek: Vadesi Ocak sonunda dolan prim, 6 Şubat'ta başlayan mücbir sebep ertelemesine girdi; erteleme 31 Temmuz'da bitti, borçlu 20 Ağustos'ta başvurup ilk taksiti 25 Ağustos'ta ödedi. Gecikme cezası ve zammı yalnızca vadeden 6 Şubat'a kadar ve 31 Temmuz'dan 25 Ağustos'a kadar olan dönemler için hesaplanır.

Çok zor durum şartı ve tecil süresi (17.9.5)

• Bu kapsamdaki tecilde çok zor durum şartı aranmaz (mali rasyo incelemesi yapılmaz).
• Ertelenen borçlar azami 24 aya kadar eşit taksitler hâlinde tecil edilir.
• 24 ayı aşan talepler ile kademeli taksit talepleri kabul edilmez.

Tuzak: 48 inci maddenin genel tecilinde azami süre 2026/15 sayılı Genelge ile 72 ay olmuştur; mücbir sebep tecilinde ise süre 24 ayda kalmıştır ve taksitler eşit olmak zorundadır.

Teminat ve şahsi kefalet (17.9.6 – 17.9.7)

• Bu tecilde teminat alınması zorunludur; teminatın alınması ve değerlendirilmesinde "17.6. Teminat" ve "17.6.1. Taşınır ve taşınmaz malların teminat olarak alınması ve değer tespitlerinin yapılması" bölümleri uygulanır.
• Şahsi kefil gösterilirse "17.6.2. Tecil işlemlerinde şahsi kefalet gösterilmesi" bölümüne göre işlem yapılır (haczi kabil mal bulunmaması veya hacizli malların alacağı karşılamaması ve 6183/10 teminatlarının sağlanamaması).

Tecil faizi (17.9.8)

Bu kapsamda tecil edilen borçlardan tecil faizi alınmaz. Aylık taksitlerin, bozma şartı oluşmadan geç ödenmesi hâlinde de tecil faizi alınmaz.

Tecil yetkisi ve taleplerin değerlendirilmesi (17.9.9)

• (2024/15 Genelge) 1.000.000 TL'ye kadar olan borçların tecil talepleri icra takip, haciz ve satış işlemlerinin yürütüldüğü sosyal güvenlik merkez müdürlerince, bu tutarın üzerindekiler sosyal güvenlik il müdürlerince değerlendirilir (tutarlar Kurumca güncellenir).
• Yetki kullanılırken borçlunun tahsilatla görevli o ünitede işlem gören işyerlerinin tamamı borç türü bazında değerlendirilir.

Önceden tecili bozulanların talepleri (17.9.9.1 – 2024/15 Genelge)

Mücbir sebep kapsamındaki tecil taleplerinde, talep tarihinden önce 48 inci maddeye veya aynı maddenin altıncı fıkrasına göre yapılmış teciller ile özel kanunlardan yararlanmak amacıyla bozulmuş teciller bozulmuş olup olmadığına bakılmaz. Önceki bozmalar bu tecile engel değildir.

Can alıcı nokta: 48/A'daki "tecil şartlarına uyulmazsa talep tarihinden itibaren 5 yıl yararlanamama" yasağı veya "en fazla iki defa" sınırı mücbir sebep tecilinde aranmaz; önceki bozmalara hiç bakılmaz.

Tecil şartlarına uyulmaması (17.9.10)

Aylık taksitlerin aksatılması (17.9.10.1)

1. Dört taksit ödenmezse → ödenmeyen dördüncü taksitin ödeme süresini takip eden günde,
2. En fazla üç taksit son taksit ödeme süresine kadar ödenmezse → son taksit ödeme süresini takip eden günde,
3. Son taksit (azami taksit olan 24'üncü taksit değilse) izleyen ay sonuna kadar ödenmezse → bu süreyi takip eden günde,
4. 24'üncü taksit süresinde ödenmezse → takip eden günde tecil bozulur.

Örnek: 12 ay faizsiz tecilde 12'nci taksit 10 Mayıs vadeli ise izleyen ay sonu olan 30 Haziran'a kadar ödenebilir; ödenmezse 1 Temmuz'da bozulur. 24 aylık tecilde 24'üncü taksit 10 Mayıs vadeli ise ödenmezse 11 Mayıs'ta bozulur.

Cari ay primlerinin aksatılması (17.9.10.2)

• Mücbir sebep tecilinde, tecil süresinde tahakkuk eden cari ay primlerinin ödenmesi yükümlülüğü aranmaz; ödenmemeleri tecili bozmaz.
• Ancak bu cari ay primleri için cari usul ve esaslara göre takip işlemlerine devam edilir.
• (2024/15 Genelge) Ödenmeyen cari aylar için tecil istenirse bunlar mevcut tecile eklenmez, ayrı bir faizsiz tecil de yapılmaz; talep 48 inci madde genel usulüne göre (faizli, çok zor durum incelemeli) değerlendirilir.

Dikkat: Genel 48 inci madde tecilinde cari ayları ödememek tecili bozabilir; mücbir sebep tecilinde bozmaz ama bu aylar için icra takibi sürer.

Tecilin bozulması ve mahsup (17.9.11 – 17.9.12)

• Taksitler ödenmez veya diğer şartlar yerine getirilmezse tecil bozulur; muaccel alacak için icra takibine derhâl başlanır.
• Tecil faizi alınmadığından ödenen aylık taksitler (faizsiz), ödeme tarihleri itibarıyla borç aslı ve gecikme zammına orantılı olarak mahsup edilir.

Sınavda dikkat

• Dayanak: 6183/48 altıncı fıkra; kapsam 5510/91'e göre ertelenen borçlar; mücbir sebebi Hazine ve Maliye Bakanlığı ilan eder; usul Yönetim Kurulunun 2016/61 sayılı kararı.
• Başvuru erteleme süresi içinde, Ek-2 form ile, dosyanın işlem gördüğü üniteye; adi postada evrak kayıt tarihi esas.
• Çok zor durum aranmaz; azami 24 ay eşit taksit; kademeli taksit yok; teminat zorunlu.
• Tecil faizi yok; geç ödenen taksite de faiz yok; bozulursa taksitler aslı ve gecikme zammına orantılı mahsup.
• Gecikme cezası/zammı: vadeden erteleme başına kadar her durumda; erteleme içinde yok; erteleme sonrası başvuruda bitişten ilk taksite kadar.
• Yetki: belirli tutara kadar SGM müdürü, üzeri il müdürü; o ünitedeki tüm işyerleri borç türü bazında.
• Önceki tecil bozmalarına bakılmaz; cari ay ödememek tecili bozmaz, cari aylar 48 inci madde usulüyle ayrıca tecil edilebilir.