2024/12: Sürelerin hesaplanması, teminat ve şahsi kefalet

Sürelerin hesaplanması (2)

6183 sayılı Kanunun 8 inci maddesine göre, aksine hüküm yoksa Kanundaki sürelerin hesaplanmasında ve tebliğlerde 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uygulanır. Buna göre dört kural vardır:

1. Gün olarak belirlenen süre: Başladığı gün hesaba katılmaz; süre son günün mesai saati sonunda biter.
2. Hafta veya ay olarak belirlenen süre: Başladığı güne son hafta veya ayda tekabül eden günün mesai saati sonunda biter. Sürenin bittiği ayda o gün yoksa süre o ayın son gününün mesai saati sonunda biter.
3. Sonu belli bir günle belirlenen süre: O günün mesai saati sonunda biter.
4. Resmî tatiller: Süreye dâhildir; ancak son gün resmî tatile rastlarsa süre, tatili izleyen ilk iş gününün mesai saati sonunda biter.

Örnek: 31 Ocak'ta başlayan bir aylık süre, şubatta 31'inci gün olmadığından şubatın son günü mesai bitiminde sona erer. 10 Mart'ta tebliğ edilen 15 günlük sürede 10 Mart sayılmaz; süre 25 Mart mesai bitiminde biter; 25 Mart pazar ise 26 Mart pazartesi mesai bitimine uzar.

Tuzak: Aradaki tatil günleri süreyi uzatmaz, yalnız son günün tatile denk gelmesi süreyi ilk iş gününe kaydırır.

Teminata ilişkin genel esaslar (3)

Teminat, Kurum alacağının ödenmesini güvenceye alan değerdir. Tecil, ihtiyati haczin kaldırılması, haczedilen malların teminata çevrilmesi gibi pek çok işlemde karşımıza çıkar. Genelge bu başlığı iki alt başlıkta işler: kabul edilecek kıymetler ve bunların değerlendirilmesi.

Teminat olarak kabul edilebilecek kıymetler (3.1)

6183 sayılı Kanunun 10 uncu maddesine göre teminat olarak yalnız şunlar kabul edilir:

1. Para,
2. Bankaların verdiği süresiz ve şartsız teminat mektupları ile sigorta şirketlerinin verdiği süresiz ve şartsız kefalet senetleri (sigorta kefalet senedi 2022'de 7417 sayılı Kanunla listeye eklenmiştir),
3. Hazine Müsteşarlığınca (bugün Hazine ve Maliye Bakanlığı) ihraç edilen Devlet iç borçlanma senetleri veya bunların yerine düzenlenen belgeler,
4. Millî esham ve tahvilat,
5. İlgililer veya ilgililer lehine üçüncü şahıslarca gösterilen ve alacaklı idarece haciz kâğıdına dayanılarak haczedilen menkul ve gayrimenkul mallar.

Dikkat: Liste sınırlıdır. Süreli ya da şartlı teminat mektubu, çek veya senet gibi kıymetler 10 uncu madde teminatı değildir. Menkul ve gayrimenkuller ancak haczedilerek teminata alınır.

Teminatın değerlendirilmesi (3.2)

Değerleme kuralları

• Türk parası: itibari değeri üzerinden.
• Yabancı para: resmî kur, yani T.C. Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden; borsa rayici yoksa Hazine ve Maliye Bakanlığının belirlediği kur üzerinden.
• Devlet iç borçlanma senetleri: nominal bedele faiz dâhil edilerek ihraç edilmişse anaparaya tekabül eden satış değeri esas alınır.
• Millî esham ve tahvilat: teminatın kabul edildiği tarihe en yakın borsa cetveli üzerinden %15 eksiğiyle kabul edilir. Hangi şirkete veya ortaklarına ait olduğunu Hazine ve Maliye Bakanlığı belirler. Örnek: borsa cetvelinde değeri 100 birim olan tahvil teminatta 85 birim sayılır.
• Menkul mallar: 6183 md. 81 gereği haczi yapan memur değer biçer; borçlunun başvurusu üzerine veya ünite gerek görürse bilirkişiye değer tespiti yaptırılabilir.
• Gayrimenkuller: 6183 md. 91 gereği bilirkişi görüşü alınarak satış komisyonu tarafından rayiç değer tespit edilir.

Saklama ve teyit

• Teminat olarak alınan para Kurum hesabında tutulur.
• Kıymetli maden, mücevher, ticari senet, hisse senedi, tahvil gibi menkuller muhasebe biriminin kıymetli evrak kasasında saklanır; değiştirilmemeleri ve kaybolmamaları için her türlü tedbir alınır.
• Banka teminat mektupları mutlaka süresiz ve şartsız olmalı, doğruluğu ilgili bankadan teyit edilmelidir.
• Sigorta şirketi kefalet senetleri de süresiz ve şartsız olmalı, doğruluğu sigorta şirketinin genel müdürlüğünden teyit edilmelidir.

Teminatın tamamlanması ve değiştirilmesi

Kurum alacağı artarsa ya da teminatın değeri düşerse, teminatın mevcut borca göre artırılması veya yerine yeni teminat gösterilmesi istenir. Borçlu verdiği teminatı, aynı değerden aşağı olmayan ve paraya çevrilmesi daha kolay başka teminatlarla değiştirebilir.

Üçüncü şahsın malını teminat göstermesi (muvafakat)

• Üçüncü şahsın kendi malını başkasının borcuna teminat verme iradesi, ünitede icra memuru ve sorumlu icra memuru huzurunda, Genelge ekindeki Ek-9 örneğine uygun olarak imza altına alınır.
• Ünitede düzenlenemezse üçüncü şahsın imzaladığı ve noterce onaylanmış bir örneğin gönderilmesi yeterlidir.
• Tüzel kişilerde: yönetim organının (yönetim kurulu, müdürler kurulu, vakıf yönetimi vb.) kararı, kararın alındığı karar defteri sayfasının noter tasdikli örneği ve temsile yetkililerin imza sirküleri eklenir.
• Kamu tüzel kişilerinde: muvafakat vermeye yetkili organın (ör. belediyede belediye meclisi) usulüne uygun karar örneği yeterlidir.

Fabrikadaki makineler: bütünleyici parça mı, eklenti mi?

Fabrikadaki makinelerin haczinde önce bunların bütünleyici parça (mütemmim cüz) mı eklenti (teferruat) mi olduğu tespit edilir.

• TMK md. 684: Bir şeye malik olan, bütünleyici parçalarına da maliktir. Bütünleyici parça, yerel âdete göre asıl şeyin temel unsuru olan ve o şey yok edilmeden, zarara uğratılmadan veya yapısı değiştirilmeden ayrılamayan parçadır.
• TMK md. 686: Bir şeye ilişkin tasarruflar, aksi belirtilmedikçe eklentisini de kapsar. Eklenti, malikin arzusu veya yerel âdete göre asıl şeyin işletilmesi, korunması veya yarar sağlaması için ona sürekli özgülenen ve bağlanan taşınırdır; geçici ayrılmakla bu niteliğini kaybetmez.
• Bina makinelere uygun yapılmış, makineler betonla yere ve duvara sabitlenmiş, sökülmeleri binayı tahrip edecek ve değerini düşürecekse (iktisadi bütünlük) makineler mütemmim cüzdür.
• Makineler fabrikanın işletilmesi için sürekli tahsis edilmiş ve takılmış, ama sökülmeleri binayı tahrip etmiyorsa teferruattır.
• Mütemmim cüz gayrimenkulden ayrı haczedilemez; teferruat ise menkul mal gibi ayrı haczedilebilir.

Teferruatın teminata alınmasında: tapu idaresinden gayrimenkulün üçüncü kişiye ipotekli olup olmadığı, ipotekliyse teferruatın ipoteğe dâhil olup olmadığı sorulur; mal sahibinden de araştırılır. Gayrimenkul ipotekli değilse veya teferruat hariç tutularak ipotek edilmişse teferruat menkul gibi haczedilip teminata alınır; aksi hâlde kabul edilmez.

Teferruat tapuya kaydedilmemişse haczinden önce malikten teferruatın tapu sicilinin beyanlar hanesine kaydettirilmesi istenir; tescilden sonra haciz tutanağıyla haczedilir ve tapu sicil müdürlüğüne, bu malların hacizli olduğu ve ileride gayrimenkul rehin edilirse teferruatın rehinden istisna edilmesi gerektiği şerh ettirilir.

Ticari faaliyet yürüten borçlular işletmelerindeki makine, tezgâh gibi menkulleri teminat gösterirse bunların ticari rehinli olup olmadığı Türkiye Noterler Birliğinin Taşınır Rehin Sicili (TARES) portalından sorgulanır.

Can alıcı nokta: Betonla sabit, sökülünce binayı tahrip eden makine = mütemmim cüz = ayrı haczedilemez. Sökülebilir ama işletmeye özgülenmiş makine = teferruat = menkul gibi haczedilir, ancak gayrimenkul teferruatla birlikte ipotekliyse teminat olarak kabul edilmez.

Şahsi kefalet (4)

6183 sayılı Kanunun 10 uncu maddesine göre teminat sağlayamayanlar, 11 inci madde uyarınca muteber bir şahsı müteselsil kefil ve müşterek müteselsil borçlu olarak gösterebilir.

• Kefil gerçek kişi de tüzel kişi de olabilir.
• Muteber şahıs: güvenilir, Kuruma karşı yükümlülüklerini zamanında yerine getiren, mali gücü yüksek ve Kuruma borcu bulunmayan kişidir.
• Şahsi kefaleti ve gösterilen kişiyi kabul edip etmemekte alacaklı ünite yetkilidir (takdir yetkisi).
• Kefalet resmî şekilde noterden onaylı sözleşme ile kurulur. Senette borç miktarı mutlaka yazılır ve kefilin müteselsil kefil ve müşterek müteselsil borçlu sıfatı belirtilir.
• Ünite birden fazla kefil isteyebilir; bu durumda da müteselsil kefalet ve müşterek müteselsil borçluluk şarttır.
• Ünite, asıl borçluyu takip etmeden doğrudan kefili veya kefillerden herhangi birini takip edebilir.
• Kefil olunan alacağı ödeyen kefile buna dair bir belge verilir.

Sık karıştırılır: Şahsi kefalet genel olarak teminat yerine geçebilir; ama ihtiyati haczin kaldırılması için şahsi kefalet kabul edilmez (bkz. 5.3).

Sınavda dikkat

• Gün olarak süre: başladığı gün sayılmaz; son gün tatilse ilk iş günü mesai bitimi.
• Ay olarak süre: karşılık gelen gün yoksa ayın son günü.
• Teminat mektubu ve kefalet senedi: süresiz ve şartsız; teyit bankadan / sigorta şirketinin genel müdürlüğünden.
• Millî esham ve tahvilat: en yakın borsa cetveli %15 eksiğiyle.
• Menkule değeri haczi yapan memur biçer; gayrimenkule bilirkişi görüşüyle satış komisyonu.
• Teminat değiştirme: aynı değerden aşağı olmayan ve paraya çevrilmesi daha kolay kıymetle.
• Üçüncü şahıs muvafakati: icra memuru + sorumlu icra memuru huzurunda Ek-9 veya noter onaylı örnek.
• Kefil: Kuruma borcu olmamalı; kefalet noter onaylı; asıl borçlu takip edilmeden kefil takip edilebilir.