İşyeri, işveren, işveren vekili, geçici iş ilişkisi kurulan işveren ve alt işveren kavramları

İşveren kavramı (Genelge 1/1/1)

5510 sayılı Kanunun 12 nci maddesine göre 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentlerine göre sigortalı sayılan kişileri çalıştıran gerçek veya tüzel kişiler ile tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlar işverendir. Adi ortaklık, iş ortaklığı, apartman kapıcılığı, ortak aile sağlığı merkezleri, bakanlıklar, valilikler, kaymakamlıklar gibi tüzel kişiliği olmayan yapılar da işveren olabilir. İşyerinin maliki olmayan kiracı veya işleten de sigortalı çalıştırıyorsa işverendir; işyerinin amacının ekonomik olması da gerekmez.

• Hükümlü ve tutukluların işvereni Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İş Yurtları Kurumu, işveren vekilleri bu Kurumun sorumlu müdür ve amirleridir.
• 4081 sayılı Kanuna göre çalıştırılanlarda yükümlülükler çalıştırmaya yetkili makamca yerine getirilir.

İşveren sayılmada temel unsurlar (1/1/1.1)

Temel unsur, hizmet akdine göre sigortalı sayılan birini çalıştırmaktır. Tek başına çalışan terzi işveren değildir; bir sigortalı çalıştırmaya başlarsa işveren olur. Bazı sigorta kollarına tabi kişileri çalıştıranlar da işverendir. Kanunun 6 ncı maddesine göre sigortalı sayılmayanları (ör. işyerinde ücretsiz çalışan eş) çalıştıran işveren sayılmaz. İstisna akdi veya vekâlet akdi ile iş yaptıran kişi işveren değildir.

• Türkiye İş Kurumu; Toplum Yararına Çalışma Programı katılımcıları, kursiyerler ve iş kaybı tazminatı alanlar için prim ödeme yükümlüsüdür ama işveren sayılmaz.
• Ev hizmetlerinde aynı kişi yanında ayda 10 günden az çalışanları çalıştıranlar işveren sayılmaz.

İşveren vekili (1/1/2)

İşveren adına ve hesabına işin veya görülen hizmetin bütününün yönetim görevini yapan kimsedir; iki unsur birlikte aranır. Fabrikanın genel müdürü işveren vekili olabilir; pazarlama veya insan kaynakları gibi birim müdürleri olamaz. Yalnızca bankadan para çekme, e-Sigorta şifresi alma veya noterde işlem yapma için vekâlet verilmesi kişiyi işveren vekili yapmaz. Aynı işverenin birden çok işyeri varsa her işyerinin sorumlusu değil, tüm işyerlerinden sorumlu kişi işveren vekilidir. İşveren vekili, işverenle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur; işveren hazır değilse tespitlerde muhatap tutulur.

Geçici iş ilişkisi kurulan işveren (1/1/3)

Geçici iş ilişkisi özel istihdam bürosu aracılığıyla ya da holding/şirketler topluluğu içinde görevlendirme ile kurulur. Özel istihdam bürosu yoluyla kurulan ilişkide işveren özel istihdam bürosudur. Holding içi devirde işçinin yazılı rızası gerekir; ilişki altı ayı geçmemek üzere kurulur, en fazla iki defa yenilenir. Geçici iş ilişkisi kurulan işveren, 5510 sayılı Kanundaki yükümlülüklerden işverenle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur. Devralan işveren adına ayrı işyeri dosyası açılmaz; sözleşmeyi Kuruma ibraz ederek devreden işverenin dosyası üzerinden verilen numara ile yükümlülüklerini yerine getirir.

İşyeri (1/1/4)

İşyeri, sigortalı sayılanların maddi olan ve olmayan unsurlarla işlerini yaptıkları yerdir; bağlı yerler, eklentiler (dinlenme, emzirme, yemek, yıkanma, büro vb.) ve araçlar da işyerinden sayılır. Bir yerin işyeri sayılması için orada sigortalı bulunmalıdır; sigortalı çalışmayan depo işyeri sayılmaz. Ayrı mekanda bağımsız yürütülen ve sigortalıları karışmayan bölüm ve eklentiler bağımsız işyeri olarak tescil edilir. Farklı işverene ait araç işyerinden sayılmaz.

Alt işveren (1/1/5)

Dört şart birlikte aranır: işyerinde sigortalı çalıştıran asıl işveren bulunması; alt işverenin üstlendiği iş için sigortalı çalıştırması; işin asıl işverenin işyerinde yürütülmesi; işin ana işin bir bölümünde, eklentilerinde veya yardımcı işlerinde alınması. İşin bütünü devredilmişse alt işverenlik doğmaz. İşi kendi devamlı işyerindeki işçileriyle yapan (ör. yemeği kendi mutfağında pişirip getiren) alt işveren değildir. Sigortalı çalıştırmadan işi tek başına yapan da alt işveren değildir. Alt işverenden iş alan kişi alt işverenin alt işvereni olamaz; ancak asıl işverenin muvafakati ile asıl işverenin alt işvereni olabilir.

Sınavda dikkat

• Malik olmak işveren olmak demek değildir; belirleyici olan sigortalı çalıştırmaktır.
• İŞKUR prim ödese de işveren ve işyeri sayılmaz.
• Salt temsil yetkisi işveren vekilliği doğurmaz.
• Fabrikaya ek bina inşaatı, dokuma işinden farklı nitelikte olduğundan alt işverenlik doğurmaz; güvenlik, yemek, servis gibi yardımcı işler doğurur.