İşyeri tescil, işverenlik işleminde özellikli konular ve diğer hususlar

Ayrı tescil gerektiren durumlar (Genelge 1/4/1–1/4/4)

• Hem ayın 1–30'u hem 15'i–izleyen ayın 14'ü arası ücret alan sigortalılar varsa iki ayrı bildirge ve iki ayrı tescil yapılır. Kamu kurumunda (a) ve (c) bendi sigortalıları için de ayrı dosya açılır.
• Tek ihaleyle birden fazla ünitenin alanına giren işte, istihkak tek ödeniyor ve teminat tekse işe ilk başlanan yerin ünitesince tek sicil numarası verilebilir; aynı anda başlanırsa ünite işverenin talebine göre belirlenir.
• Aynı işverenin birden fazla yapı ruhsatlı özel inşaatlarında parseller bitişik/yakın ve sigortalılar karışıyorsa tek sicil numarasına izin verilebilir.
• Belirli yerde yapılmayan işlerde (ör. durağa bağlı olmayan taksi) bildirge işverenin ikametgâhının ünitesine verilir; büro gibi bir merkezden sevk ve idare edilen işler o merkezin ünitesine bildirilir.

İnşaat, tamirat, tadilat, tesisat (1/4/5)

İşi sigortalı çalıştırarak bizzat yaptıran mülk sahibi işverendir; ruhsatsız olması işverenliği etkilemez. İş anahtar teslimi verilirse istisna akdi doğar ve müteahhit işverendir; malzemeli veya malzemesiz olması fark etmez. Müteahhidin işin kısımlarını verdiği kişiler, devamlı işyeri işçileri dışında sigortalı çalıştırırlarsa alt işveren sayılır. Yarım bırakılan inşaatı başka müteahhidin tamamlaması devir değildir, yeni dosya açılır ve seviye tespit belgesi istenir; inşaat faal halde sigortalılarıyla devredilirse devir yapılır. İhaleli işlerde ihale makamının muvafakatiyle yüklenici değişirse devir yapılmaz, yeni müteahhit adına dosya açılır.

Taşıtlar (1/4/6)

Sigortalı çalıştırılan araç ve iş makineleri birer işyeridir. Aracı kiralayıp sigortalı çalıştıran kişi işverendir; aracı bizzat kullanıp kimseyi çalıştırmayan kiracı ve malik işveren değildir. Gemide işveren donatan, gemi kiraya verilmişse işletendir; bildirge bağlama limanının tabi olduğu sicil müdürlüğünün bulunduğu yerin ünitesine verilir. Aynı işverenin aynı işkolundaki birden çok aracı için tek dosya açılır; İstanbul'daki deniz araçlarını Beyoğlu SGM tescil eder.

Otomatik tescil (1/4/7)

7099 sayılı Kanunla (10/3/2018) ticaret sicil müdürlüklerince tescil edilen şirket kuruluşları ile yapı ruhsatlarına istinaden sigortalı çalıştırılmasa dahi otomatik tescil yapılır, ayrıca bildirge verilmez. Sonradan sigortalı çalıştırılırsa kapsama alınış tarihi güncellenir, bildirge istenmez ve ceza uygulanmaz. Tescilden itibaren 2 yıl içinde sigortalı çalıştırılmazsa dosya kapsamdan çıkarılır. Ruhsatta yapı sahibi ile müteahhit aynıysa yapı sahibi, farklıysa müteahhit adına tescil yapılır. Şube açılışı, devir, nakil gibi işlemler ve yapı ruhsatı dışındaki ruhsatlar için bildirge yükümlülüğü sürer.

Diğer özel durumlar

• Maden (1/4/9): Ruhsat sahibi kendisi işletiyorsa işverendir; rödavansla devretmişse fiilen işleten işverendir. Fiilen işleten tespit edilemezse ruhsat sahibi işveren sayılır.
• Noter (1/4/10): Boşalan noterlikte noter vekili işveren olarak kaydedilir; yeni noter atanması devir değildir.
• Küçük ve kısıtlı (1/4/11): İşveren çocuk/kısıtlıdır; veli veya vasi işveren vekili sayılır.
• Konsorsiyum (1/4/12): Ayrı istihkak ve ayrı teminat varsa her üyeye ayrı sicil; iş ortaklığında tek sicil. Ortaklardan biri iş ortaklığının alt işvereni olabilir.
• Apartman (1/4/13): Kat malikleri kurulu işveren, yönetici işveren vekilidir; 8 ve daha fazla bağımsız bölümde yönetici atanması zorunludur.
• Okul aile birliği (1/4/14): Kendisi işletirse mahiyet kodu 2, kiraya verirse kiracı adına kod 4.
• Aile hekimliği (1/4/15): Hekim ve sağlık elemanlarının işvereni il sağlık müdürlüğü (kod 1); yardımcı personelin işvereni aile hekimi (kod 2). Çok hekimli merkezde ASM işveren, yönetici hekim işveren vekilidir.
• Yed-i emin, tasfiye memuru, kayyum (1/4/19): Adlarına dosya açılmaz; bildirim işyeri sahibinin dosyasından yapılır.

Sınavda dikkat

• Sözleşmesiz ülkelere götürülen Türk işçileri (a) bendi kapsamında olup kısa vadeli kollar ve GSS'ye tabidir; dosya işletme merkezinin ünitesinde açılır.
• Almanya istisna akdinde prim, alt sınırın iki katından az olmayan kazanç üzerinden ödenir.
• Geçici 20 sandık personelinin çalıştığı yerler tescil edilip tescil tarihi itibarıyla ize ayrılır.