Kanunun 4 üncü Maddesinin Birinci Fıkrasının (a) Bendine Tabi Çalışan Sigortalılar

Kapsam (Genelge 1/1/0)

5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar sigortalı sayılır. Hizmet akdine tabi olmamakla birlikte ilgili kanunlarında yaptıkları iş hizmet akdi olarak tarif edilenler ile kamu idarelerinde çalışıp (c) bendine tabi olması öngörülmemiş olanlar da (4/a) kapsamındadır.

Hizmet akdinin unsurları (1/1/1.1)

• Hukuki bağlılık (bağımlılık): İşçi işi işverenin emir, talimat ve denetimi altında yapar. Bağımlılık, iş sözleşmesini eser ve vekalet sözleşmelerinden ayıran unsurdur.
• Süre: Belirli ya da belirsiz olabilir, aralıksız olması şart değildir. Belirli süresi bir yıl veya daha uzun olan sözleşmelerin yazılı yapılması zorunludur; ancak yazılı yapılmamış olması hizmet akdinin varlığını etkilemez.
• Hizmet: Bedeni ve/veya fikri emek; bir neticeyi değil hizmet götürmeyi taahhüt eder.
• Ücret: Emeğin kirası niteliğindedir; zaman veya iş birimine göre ödenebilir. Ücretin uzun süre ödenmemesi niteliği değiştirmez; ancak hatır için veya ahlaki görevle yapılan işler ücret karşılığı sayılmaz.

Kanunla (4/a) hükümleri uygulananlar

• İşçi sendikası ve konfederasyonları ile şube başkanlık ve yönetim kurullarına seçilenler (2008 Ekim başından itibaren). İşyerinden ayrılanların bildirimini sendika yapar; 6356 sayılı Kanuna göre iş sözleşmeleri askıya alınır.
• 657 sayılı Kanunun 4/B ve 4/C personelinden kamu görevlileri sendikalarında yöneticiliğe seçilenler aylıksız izinli sayılır; kamu idaresi askı süresinde “41” belge türü ile GSS primi öder, kamu sendikası “24” belge türü ile bildirim yapar.
• Sanatçılar, düşünür ve yazarlar (SSİY ekindeki liste, EK-4). Kendi hususiyetini katarak eser üreten ve serbest meslek makbuzu/fatura düzenleyen senarist, başrol oyuncusu gibi kişiler (4/b) sayılır.
• 4081 sayılı Kanuna göre çiftçi mallarını koruma bekçileri (yükümlülüğü çalıştırmaya yetkili makam yerine getirir), umumi kadınlar, usta öğreticiler ve ders ücreti karşılığı görevlendirilenler, 657 sayılı Kanunun 4/B ve 4/C personeli.
• 4046 sayılı Kanuna göre iş kaybı tazminatı alanlar (kısa vadeli sigorta kolları uygulanmaz).

Gün sayısı formülleri (1/1/1.7)

MEB uzman ve usta öğreticilerinde gün sayısı = brüt aylık ek ders ücreti ÷ günlük prime esas kazanç alt sınırı (en çok 30 gün, küsurat atılır). Diğer kısmi süreli çalışanlarda gün sayısı = ay içindeki toplam çalışma saati ÷ 7,5; 7,5 saatin altındaki çalışma 1 güne tamamlanır.

Diğer özel gruplar

• Gemi adamları: Türk bayraklı gemilerde çalışanlar (4/a)'dır; yabancı bayraklı gemiler Türkiye'de kurulu işyeri sayılmadığından buradaki çalışma (4/a) olamaz.
• Profesyonel sporcular: Sözleşmede aylık ücret asgari ücret veya üzerinde ise (4/a) sigortalı sayılır.
• Güvenlik korucuları: Ek 15 inci madde ile 29/4/2017 itibarıyla (4/a) kapsamına alındı; uzun vadeli sigorta kolları ve GSS uygulanır. Önceki koruculuk süreleri valiliğin talebiyle %32,5 oranı üzerinden prim hesaplanıp tebliğden itibaren bir ay içinde valilikçe ödenir.
• Noter vekilleri (4/a); aile hekimlerinden kamu personeli olanlar (4/c) sigortalılığını sürdürür, kamu görevlisi olmayanlar (4/a) sayılır.
• Dernek, kooperatif ve vakıf başkan ve kurul üyeleri seçimle geldikleri, ilişkileri vekalet akdine dayandığı için sigortalı sayılmaz; huzur hakkı almaları sonucu değiştirmez. Görevleri dışında üçüncü kişilerin de yapabileceği işi ücret karşılığı yaparlarsa (4/a) sayılırlar. Yönetim organı tek kişiden oluşan vakıfta başkan kendisiyle hizmet akdi kuramaz.
• Anonim şirket kurucu ortakları 1/10/2008'den sonra (4/b) sayılmadığından hizmet akdiyle çalışırlarsa (4/a) bildirilebilir.
• Doğum sonrası yarım çalışma ödeneği alanlar için İŞKUR %32,5 oranında uzun vade ve GSS primi bildirir; ödenek süreleri (4/a) sayılır.

Gün sayısı ve çakışma (1/1/2)

Ay 30, yıl 360 gün kabul edilir. Birden fazla işyerinde çalışmada aylık gün 30'u, kazanç ise üst sınırı geçemez. (4/a) ile (4/c) çakışırsa (c) bendi geçerlidir. İş kazası geçirilen gün için Kuruma hizmet bildirilir.

Sınavda dikkat

• Bağımlılık unsuru iş sözleşmesini eser ve vekalet sözleşmesinden ayırır.
• Sözleşmenin yazılı olmaması hizmet akdinin varlığını etkilemez.
• Dernek/kooperatif yöneticisinin huzur hakkı alması sigortalılık doğurmaz.
• (4/a)–(4/c) çakışmasında (4/c) geçerlidir.