Kanunun 4 üncü Maddesinin Birinci Fıkrasının (b) Bendi Kapsamında Çalışan Yabancı Uyrukluların Sigortalılığı

Yabancı ülkede sigortalı olanlar (5/2/1)

• Türkiye ile sosyal güvenlik sözleşmesi bulunan ülkelerde sigortalı olup Türkiye'de kendi adına bağımsız çalışacaklar hakkında sözleşme, idari anlaşma ve protokollerdeki mevzuata tabi olma kurallarına göre işlem yapılır.
• Sözleşmede hüküm bulunmayan veya sözleşmesiz ülkelerde ikamet edip orada sigortalı olanların Türkiye'deki bağımsız çalışmaları nedeniyle (4/b) sigortalılığı başlatılmaz (ör. Çin'de ikamet edip orada sigortalı olan ve Türkiye'de şirket ortağı olan kişi).
• Türkiye'de ikamet eden ve kendi adına çalışanlar, sözleşme hükümleri saklı kalmak üzere yabancı ülke mevzuatına tabi olup olmadıklarına bakılmaksızın (4/b) sigortalısı sayılır.

Yabancı ülkeden aylık alanlar (5/2/2)

Sözleşmeli ülkelerden aylık alanlar için sözleşme hükümleri uygulanır. Sözleşmede hüküm bulunmayan veya sözleşmesiz ülkelerden aylık alanlar Türkiye'de bağımsız çalışmaya başlarlarsa 1/10/2008'den sonra (4/b) kapsamında sigortalı sayılır (ör. Avustralya'dan yaşlılık aylığı alıp Türkiye'de basit usulde mükellef olan kişi). Yabancı ülkede sigortalı olduğunu ileri sürenler, sözleşmeli ülkede mutabakatlı belgeyi, sözleşmesiz ülkede yetkili kuruluş belgesini SGİM/SGM'ye verir.

Sosyal güvenlik destek primi (5/2/3)

1/10/2008'den önce yabancı ülkeden yaşlılık veya malullük aylığı alıp Türkiye'de 1479 kapsamı faaliyette bulunanlar sosyal güvenlik destek primine tabi tutulmuştur. 1/10/2008'den itibaren ise bu kişiler bağımsız faaliyette bulunurlarsa SGDP'ye değil, ikili sözleşme hükümleri saklı kalmak üzere uzun vade sigorta kollarına tabi olarak prim öder. Not: Genelgede 3201 sayılı Kanuna göre borçlanarak aylık bağlananların (4/b) çalışmalarında 19/6/2010'dan itibaren SGDP'ye tabi olacakları belirtilmektedir; ancak 6663 sayılı Kanunla 29/2/2016'dan itibaren (4/b) emeklilerinden SGDP kaldırılmış ve Kanunun 6 ncı maddesinin (n) bendiyle yaşlılık aylığı alırken (4/b) kapsamında çalışanlar sigortalı sayılmamaktadır. Güncel uygulamada Kanun esas alınmalıdır.

Çalışma izniyle bağımsız çalışan yabancılar (5/2/4)

Türkiye'de kendi adına bağımsız çalışan sözleşmeli veya sözleşmesiz ülke vatandaşı yabancılar, Türkiye'de ikamet ettikleri sürece (4/b) sigortalısıdır; vatandaşı oldukları ülkede sigortalı olmaları veya oradan aylık almaları bu durumu etkilemez (ör. Türkiye'de ikamet eden Uruguaylı şirket ortağı ve yönetim kurulu üyesi).

Sınavda dikkat

• Belirleyici ölçüt ikamettir: Türkiye'de ikamet eden yabancı (4/b)'li olur; yurt dışında ikamet edip orada sigortalı olan olmaz.
• Sözleşmesiz ülkeden aylık alan ve Türkiye'de bağımsız çalışan, 1/10/2008'den sonra (4/b) sigortalısıdır.
• Sözleşme varsa önce sözleşme hükümleri uygulanır.