Sigortalı Sayılmayanlar

Genel kural

5510 sayılı Kanunun 6 ncı maddesinde sayılanlar, kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından 4 üncü ve 5 inci maddelere göre sigortalı sayılmaz. 2013/11 sayılı Genelge bu istisnaların uygulamasını açıklar.

İşverenin eşi ve hısımları (1/3/1)

• İşverenin işyerinde ücretsiz çalışan eşi sigortalı sayılmaz; ücret karşılığı çalışan ve ücreti işyeri kayıtlarına usulüne uygun geçirilen eş sigortalıdır.
• Çocuk, ana, baba ve kardeş için Kanunda istisna yoktur; hizmet akdiyle çalışırlarsa sigortalıdırlar.
• Ana veya babasının işyerinde çalışan mümeyyiz küçük, vasinin katılımıyla yazılı yapılmış ve hakim tarafından tasdik edilmiş hizmet akdi yoksa sigortalı sayılmaz.

Konut içinde yapılan işler (1/3/2)

Aynı konutta birlikte yaşayan üçüncü derece dahil hısımlar arasında, dışarıdan kimse katılmadan konut içinde yapılan işlerde çalışanlar sigortalı sayılmaz. Dördüncü derece veya daha uzak hısım ya da yabancı biri çalışırsa konut işyeri niteliği kazanır ve çalışanlar sigortalı olur.

Ev hizmetleri (1/3/3)

6552 sayılı Kanunla 1/4/2015'ten itibaren ev hizmetlerinde çalışanlar; ek 9 uncu madde kapsamında sigortalı olanlar ile ücretle aynı kişi yanında ay içinde 10 gün ve daha fazla çalışanlar hariç sigortalı sayılmaz. Bu tarihten önceki dönemde ücretli ve sürekli çalışma ölçütü uygulanır; 4857 sayılı Kanuna göre en çok 30 iş günü süren işler süreksiz iştir.

Askerlik (1/3/4)

Fiili askerlik silah altına alınmakla başlar, terhisle biter; bu sürede sigortalılık yoktur. Askerlikten sayılan izin, hava değişimi gibi sürelerde hizmet akdiyle çalışma belgelenirse bildirilen hizmet geçerli sayılır. Askerlik sırasında bildirilen ve terhisten sonra aynı işyerinde devam eden çalışmalarda askerlik dönemi iptal edilir.

Diğer istisnalar

• Tatbiki yapım ve üretim işleri (1/3/6): 6764 sayılı Kanunla 9/12/2016'dan itibaren yalnız yüksek okullarda normal eğitim süresinde bu işlerde çalışan öğrenciler sigortalı sayılmaz.
• İşe alıştırılan hasta ve maluller (1/3/7): Rehabilitasyon amaçlı çalışmada ücret ödense bile hizmet akdi yoktur.
• Tarım ve orman işleri (1/3/8): Kamu idareleri ve ek 5 inci madde kapsamı hariç, hizmet akdiyle süreksiz çalışanlar sigortalı sayılmaz.
• Dış temsilcilikler (1/3/9): Bulunduğu ülkede sürekli ikamet izni veya vatandaşlığı olup o ülkede sigortalı olduğunu belgeleyen Türk uyruklu sözleşmeli personel.
• Gençlik ve spor (1/3/10): 6353 sayılı Kanunla 12/7/2012'den itibaren spor faaliyetlerinde süreklilik arz etmeyecek şekilde görevlendirilenler (günde en fazla 2, haftada 8, ayda 40 saat) sigortalı sayılmaz.
• 5434 ilgisi devam ettirilenler (1/3/11): Mülga ek 76 ve geçici 192 nci madde iştirakçileri (4/a)'ya tabi işte çalışsalar da bu sürede (4/a) sigortalısı sayılmaz.
• Ücretsiz izindeki (4/c) sigortalılar (1/3/12): Kadroyla ilişkileri sürdüğünden (4/a), (4/b) ya da isteğe bağlı sigortalı olamazlar.
• Kayyımlar (1/3/13): Mahkemece atandıkları için işverenle hizmet akdi oluşmaz; (4/a) sayılmazlar. Şirket ortağı olup (4/b) sigortalı olanın (4/b) sigortalılığı sürer.

Sınavda dikkat

• Konut istisnasında sınır üçüncü derece hısımlıktır (dahil).
• Ev hizmetinde ölçüt: aynı kişi yanında ayda 10 gün.
• Ücretli çalışan eş sigortalıdır; ücretsiz eş değildir.
• Ücretsiz izindeki memur özel sektörde çalışsa da (4/a) sayılmaz.