Ticari Hava İşletmeleri

İzin (md. 18)

Gerçek ve tüzel kişilerin ticari amaçla, ücret karşılığında hava araçlarıyla yolcu ve/veya yük taşımaları ile ticari amaçla diğer faaliyetlerde bulunmaları için Bakanlıktan (kanun metninde Ulaştırma Bakanlığı; bugün Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı) izin almaları ön şarttır. İzin belirli şartlara ve süreye bağlanabilir. İzin belgesi şu hâllerde verilmez:

• Millî güvenliğin veya kamu düzeninin tehlikeye girebileceği durumlarda,
• Gerçek kişilerin veya tüzel kişilerin kurucu ortakları ile temsile yetkili yöneticilerinin; TCK md. 53'teki süreler geçmiş olsa bile bankacılık, sermaye piyasası ve kaçakçılık mevzuatındaki hapis gerektiren suçlar, hırsızlık, yağma, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık, hileli iflas, sahtecilik, ihaleye fesat karıştırma, tefecilik, zimmet, irtikâp, rüşvet, suç gelirlerini aklama, devletin güvenliğine ve anayasal düzene karşı suçlar ya da ulaşım araçlarının kaçırılması veya alıkonulması suçlarından mahkûm edilmiş olması hâlinde.

İşletme ruhsatı (md. 19-22)

• Belirli hatlar üzerinde ücret karşılığı taşıma yapacak olanlar, izne ek olarak Bakanlıktan işletme ruhsatı almak zorundadır.
• Başvuruya eklenecek belgeler ve şartlar yönetmelikle belirlenir (md. 20).
• Başvuru uygunluk ve ülke yararları açısından incelenir; ülke ekonomisi, ulusal güvenlik, ulusal ulaştırma politikası ve planlı kalkınma ilkeleri bakımından değerlendirilir; gerektiğinde ilgili bakanlıkların görüşü alınır (md. 21).
• İzin alan kişi, izin başvurusuna ekli projelerini gerçekleştirdiğini bildirerek ruhsat için başvurur; projelerin gerçekleştiği tespit edilirse ruhsat verilir. İşletme ruhsatı devredilemez (md. 22).
• Ruhsatta ticari unvan, taşıma türü, işletme yapılacak bölge veya hatlar ve izin belgesindeki sınırlamalar yazılır.

Ruhsat sahibinin yükümlülükleri (md. 23-29)

• Ruhsat örneklerini müşterilerin kolayca görebileceği yerlere asmak (md. 23).
• Faaliyetleri ruhsat şartlarına aynen uyarak yürütmek; taşıma ve sefer yapma zorunluluğu izin şartlarına göre tespit edilir (md. 24).
• Ücret tarifeleri: ruhsat sahibi belirler ve yürürlüğe koymadan üç gün önce üçüncü kişilere duyurur. Uçuş tarifeleri: ruhsat sahibi belirler, Bakanlıkça onaylandıktan yedi gün sonra yürürlüğe girer (md. 25).
• Tarifeli hava ulaştırması için ruhsatlı işletmeler, talep edildiğinde tarife içindeki her uçuşta ücret karşılığında posta taşımakla yükümlüdür; ücretler Posta Kanunu ve Dünya Posta Birliği sözleşmelerine göre belirlenir (md. 26).
• Denetim için istenen bütün teknik ve ekonomik bilgileri vermek (md. 28); genel şartlar ve tarifelerdeki değişiklikleri Bakanlığa tasdik ettirmek (md. 29).

Denetleme ve erişim (md. 27 – 2024 değişikliği)

Yurt içinde/dışında sivil havacılık faaliyeti yürüten veya Türkiye'ye hizmet veren tüm yerli ve yabancı gerçek kişiler, özel hukuk tüzel kişileri, kamu kurum ve kuruluşları SHGM'nin denetimine tabidir; talimatlara uymak, bilgi-belge vermek ve tesis, ürün ve ekipmana erişim sağlamak zorundadır. Denetim esasları SHGM yönetmeliğiyle belirlenir. Teknik denetçiler; hava aracının uçuşa elverişli olmaması, mürettebatın gerekli niteliklere veya fiziksel/zihinsel kapasiteye sahip olmaması, operasyonun can-mal emniyetine tehlike oluşturması ya da bulguların uçuş emniyetini doğrudan ilgilendirmesi hâllerinde uygunsuzlukların ivedilikle düzeltilmesini istemeye ve faaliyeti durdurmaya yetkilidir.

Ruhsatın iptali (md. 30)

Aykırılık hâlinde Bakanlık gerekçeli tebligat yapar ve süre verir; aykırılık giderilmezse süre sonunda hatların bazılarına veya tümüne ilişkin izin geçici olarak geri alınabilir veya ruhsat derhal iptal edilir.

Kabotaj, gösteriler, yabancı işletmeler (md. 31-33)

• Kabotaj: Ülke içinde iki nokta arasında ticari yolcu, posta ve yük taşımaları Türk sivil hava araçları ile yapılır; 2023 eklemesiyle Türk taşıyıcının SHGM esaslarına göre kiraladığı yabancı tescilli hava araçlarıyla da yapılabilir.
• Gösteriler: Sivil hava araçları ile askeri olmayan Devlet hava araçlarının ve paraşütçülerin katıldığı yarışma ve gösteriler Bakanlık iznine bağlıdır; askeri hava araçlarının katıldığı gösterilerde yetki Genelkurmay Başkanlığına aittir, ancak durum uçuş güvenliği için Bakanlığa bildirilir.
• Yabancı havayolu işletmeleri: Uygulanacak hükümler ikili/çok taraflı anlaşmalar uyarınca ve karşılıklılık ilkesi gözetilerek Bakanlıkça saptanır.

Sınavda dikkat

• İzin her ticari faaliyet için; işletme ruhsatı ayrıca belirli hatlarda taşıma için gerekir. Ruhsat devredilemez.
• Ücret tarifesi: yürürlükten 3 gün önce duyuru; uçuş tarifesi: onaydan 7 gün sonra yürürlük.
• Posta taşıma yükümlülüğü tarifeli işletmeler içindir ve ücretlidir.
• Kabotaj ve gösteri (md. 31-32) aykırılıkları md. 141'e göre suçtur.