5510 hap bilgiler

5510 sayılı Kanun: hap bilgiler

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunundan sınavda en sık sorulan süre, oran ve şartların derlemesidir. Her satır bir madde kartının özetidir; ayrıntı için ilgili maddenin konu özetine bakın.

Sigortalılık, bildirimler ve işyeri (md. 4–12)

• 4/c'lilere kısa vadeli sigorta kolları uygulanır mı? → Hayır; 4/c kapsamında oldukları sürece kısa vadeli sigorta kolları hükümleri uygulanmaz (5510 md. 4).
• Aday çırak ve çıraklara hangi sigorta kolları uygulanır? → İş kazası ve meslek hastalığı ile hastalık sigortası (5510 md. 5).
• Staja tabi meslek lisesi ve üniversite öğrencilerine hangi kol uygulanır? → Yalnız iş kazası ve meslek hastalığı sigortası (5510 md. 5).
• İşverenin işyerinde ücretsiz çalışan eşi sigortalı sayılır mı? → Hayır; ücretsiz çalışan eş ve aynı konutta 3. derece dahil hısımlarla ev içinde çalışanlar sigortalı sayılmaz (5510 md. 6).
• Ev hizmetlerinde çalışan hangi durumda sigortalı sayılır? → Ücretle aynı kişi yanında ay içinde 10 gün ve daha fazla çalışıyorsa (5510 md. 6).
• İnşaat, balıkçılık ve tarım işyerlerinde işe giriş bildirgesi en geç ne zaman verilir? → En geç çalışmaya başlatıldığı gün (5510 md. 8).
• İlk defa işyeri bildirgesi verilecek işyerinde ilk ay işe girenlerin bildirimi? → İlk sigortalı çalıştırılan tarihten itibaren bir aylık sürenin dolduğu tarihe kadar (5510 md. 8).
• 4/c'li personelin işe giriş bildirimi süresi? → Sigortalılık başlangıcından itibaren 15 gün; aynı idare içi naklen tayinde bildirim yapılmaz (5510 md. 8).
• Sigortalılığın sona ermesi Kuruma kaç günde bildirilir? → En geç 10 gün içinde (5510 md. 9).
• Ücretsiz izin, grev veya lokavtta hastalık-analık sigortalılığı ne zaman yitirilir? → Bu hallerin sona ermesini takip eden onuncu günden başlanarak (5510 md. 9).
• İşyeri bildirgesi en geç ne zaman verilir? → Sigortalı çalıştırmaya başlanan tarihte; şirket kuruluşunun ticaret siciline bildirimi Kuruma yapılmış sayılır (5510 md. 11).
• İşyerinin başka ile nakli veya devrinde bildirge süresi? Miras yoluyla intikalde? → Nakil/devir tarihini takip eden 10 gün; mirasta ölüm tarihinden itibaren en geç 3 ay (5510 md. 11).
• Alt işveren sigortalılarını nasıl bildirir? → Sözleşmesini ibraz ederek Kurumdan alacağı özel numarayla asıl işverenin dosyasından (5510 md. 11).

Kısa vadeli sigorta kolları (md. 13–24)

• İş kazası işverence Kuruma ne zaman bildirilir? → Kolluğa derhal, Kuruma en geç kazadan sonraki 3 iş günü içinde (5510 md. 13).
• 4/b sigortalısı iş kazasını ne zaman bildirir? → Bir ayı geçmemek şartıyla, rahatsızlığının bildirime engel olmadığı günden sonra 3 iş günü içinde (5510 md. 13).
• Emziren kadın sigortalının süt izninde geçirdiği kaza iş kazası mıdır? → Evet, 4/a kapsamındaki emziren kadının süt verme zamanında olan kaza iş kazasıdır (5510 md. 13).
• Emzirme ödeneği için 4/a'da prim şartı? → Doğumdan önceki bir yılda en az 120 gün kısa vadeli sigorta primi (5510 md. 16).
• Geçici iş göremezlik ödeneğine esas günlük kazanç hangi döneme göre? → İş göremezlikten (iş kazasında kaza, analıkta doğum tarihinden) önceki 12 aydaki kazançlar (5510 md. 17).
• Hastalık halinde geçici iş göremezlik ödeneği şartı ve başlangıcı? → Önceki 1 yılda en az 90 gün prim; iş göremezliğin 3. gününden itibaren (5510 md. 18).
• Analık ödeneği hangi süreler için ödenir? → Doğumdan önceki 8 ve sonraki 16 hafta; çoğul gebelikte doğum öncesine 2 hafta eklenir (5510 md. 18).
• Geçici iş göremezlik ödeneği oranları? → Yatarak tedavide günlük kazancın yarısı, ayaktan tedavide üçte ikisi (5510 md. 18).
• Sürekli iş göremezlik geliri için asgari kayıp ve tam iş göremezlik oranı? → Meslekte kazanma gücünde en az %10 kayıp; tam iş göremezlikte aylık kazancın %70'i (5510 md. 19).
• Başka birinin bakımına muhtaç sigortalının SİG gelir bağlama oranı? → %100 (5510 md. 19).
• İşverenin kastı veya İSG mevzuatına aykırılığıyla oluşan kazada Kurum ne yapar? → Ödemeler ve ilk peşin sermaye değerini işverene ödettirir; kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır (5510 md. 21).
• Üçüncü kişinin kusuruyla oluşan kazada rücu tutarı? → Ödemeler ve ilk peşin sermaye değerinin yarısı (5510 md. 21).
• Ağır kusur ve kasıt halinde ödenek/gelir ne olur? → Ağır kusurda kusur derecesine göre üçte birine kadarı eksiltilir; kasıtta yarısı ödenir (5510 md. 22).
• Hekim tavsiyelerine uymayan sigortalının ödeneği? → Uzayan tedavi süresi veya artan iş göremezlik esas alınarak dörtte birine kadarı eksiltilir (5510 md. 22).
• Bildirilmeyen sigortalı iş kazası geçirirse? → Haklar Kurumca ödenir; tüm masraflar ve ilk peşin sermaye değeri işverene ayrıca ödettirilir (5510 md. 23).
• Kısa vadeli sigortada dikkate alınmayan süreler? → Askerlik, hükümlülükle sonuçlanmayan tutukluluk, geçici iş göremezlik ödeneği alınan süre, grev ve lokavt (5510 md. 24).

Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları (md. 25–49)

• Malul sayılmak için gereken kayıp oranı? → Çalışma gücünün veya meslekte kazanma gücünün en az %60'ı (5510 md. 25).
• Malullük aylığı için sigortalılık ve prim şartı? → En az 10 yıl sigortalılık ve 1800 gün; bakıma muhtaç malulde süre aranmaz, 1800 gün yeterli (5510 md. 26).
• Malullük aylığında prim günü 9000'den azsa? → 9000 gün üzerinden hesaplanır; 4/a için bu sayı 7200 gündür (5510 md. 27, 29).
• 5510'a göre ilk defa sigortalı olanlar için yaşlılık aylığı şartı? → Kadın 58, erkek 60 yaş ve 9000 gün (4/a için 7200 gün); yaş hadleri kademeli olarak 65'e çıkar (5510 md. 28).
• Kısmi yaşlılık aylığı şartı? → Yaş hadlerine 65'i geçmemek üzere 3 yıl eklenmesi ve en az 5400 gün (5510 md. 28).
• Çalışma gücü kaybı %50-59 ve %40-49 olan engellilerin yaşlılık aylığı şartı? → %50-59: 16 yıl ve 4320 gün; %40-49: 18 yıl ve 4680 gün; yaş aranmaz (5510 md. 28).
• İlk işe girişten önce malul olan sigortalının yaşlılık aylığı şartı? → En az 15 yıl sigortalılık ve 3960 gün (5510 md. 28).
• Yeraltı maden işlerinde en az 20 yıl çalışanlar için yaş şartı? → 50 yaş (5510 md. 28).
• Ağır engelli çocuğu olan kadın sigortalıya hangi hak tanınır? → Kanunun yürürlüğünden sonraki prim günlerinin dörtte biri prim gününe eklenir ve yaştan indirilir (5510 md. 28).
• 4/b sigortalısına yaşlılık aylığı için borç şartı? → Yazılı talep tarihinde GSS dahil prim ve prime ilişkin hiçbir borcu bulunmamalı (5510 md. 28).
• Aylık bağlama oranı nasıl hesaplanır? → Her 360 gün için %2; en fazla %90 (5510 md. 29).
• Toptan ödeme alanların hizmetleri nasıl ihya edilir? → Yeniden prim bildirilenler yazılı başvurup güncellenmiş tutarı tebliği takip eden ayın sonuna kadar öderse (5510 md. 31).
• Ölüm aylığı için prim şartı? → 1800 gün; 4/a'da borçlanmalar hariç 5 yıl sigortalılık ve 900 gün de yeterli (5510 md. 32).
• Dul eşe bağlanan ölüm aylığı oranı? → %50; aylık bağlanmış çocuğu olmayan, çalışmayan ve kendi aylığı olmayan dul eşe %75 (5510 md. 34).
• Çocuklara ölüm aylığı hissesi? → Her birine %25; anasız-babasız veya tek hak sahibi çocuğa %50 (5510 md. 34).
• Yaş sınırı içindeki öğrenci yetimin 4/a'lı çalışması aylığını kestirir mi? → Hayır; 18/20/25 yaşını doldurmayan çocuğun 4/a'lı çalışması aylık bağlanmasına engel değildir (5510 md. 34).
• Evlenen kız çocuğuna evlenme ödeneği tutarı? → Almakta olduğu aylık veya gelirin 2 yıllık tutarı, bir defada peşin (5510 md. 37).
• Cenaze ödeneği hangi sırayla ödenir? → Eşe, yoksa çocuklara, o da yoksa ana-babaya, o da yoksa kardeşlere (5510 md. 37).
• 18 yaşından önce sigortalı olanların sigortalılık süresi ne zaman başlar? → 18 yaşını doldurdukları tarihte; önceki primler prim gününe dahil edilir (5510 md. 38).
• Doğum borçlanması kaç defa ve ne kadar? → 3 defaya mahsus, her doğum için doğumdan sonraki en fazla 2 yıl (5510 md. 41).
• Borçlanma prim oranları? → Doğum borçlanmasında %32, diğer borçlanmalarda %45 (5510 md. 41).
• Eksik aylığa müstahak görevden uzaklaştırılan 4/c'liden prim nasıl alınır? → PEK'in yarısı üzerinden; bu sürelerin yarısı prim günü sayılır (5510 md. 45).

İsteğe bağlı sigorta ve ortak hükümler (md. 50–59)

• İsteğe bağlı sigortalı olma şartları? → Türkiye'de ikamet, zorunlu sigortalı olmamak veya ayda 30 günden az çalışmak, kendi sigortalılığından aylık almamak, 18 yaş, dilekçe (5510 md. 50).
• İsteğe bağlı sigorta prim oranı? → Beyan edilen kazancın %33'ü (%21 MYÖ, %12 GSS) (5510 md. 52).
• İsteğe bağlı primler en geç ne zamana kadar ödenebilir? → Ait olduğu aydan itibaren 12 ay içinde gecikme cezası ve zammıyla; sonra ödenen primler iade edilir (5510 md. 52).
• Yabancılar GSS kapsamına ne zaman girer? → Türkiye'de yerleşik olma hali bir yılı doldurmadıkça GSS primi alınmaz (5510 md. 52).
• Muhtar + esnaf statüsü çakışırsa? → Muhtar sigortalılığı dikkate alınır (5510 md. 53).
• Gelir ve aylıklar ne zaman artırılır? → Her yıl Ocak ve Temmuz'da, önceki altı aylık TÜFE değişimi kadar (5510 md. 55).
• Sigortalıyı kasten öldüren hak sahibine aylık ödenir mi? → Kesinleşmiş yargı kararı varsa ödenmez; ödenenler md. 96'ya göre geri alınır (5510 md. 56).
• Boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşayan hak sahibinin aylığı? → Kesilir; ödenenler md. 96'ya göre geri alınır (5510 md. 56).

Genel sağlık sigortası (md. 60–78)

• İşsizlik ödeneği veya kısa çalışma ödeneği alanlar GSS'li midir? → Evet, bu ödemelerden yararlandırılanlar genel sağlık sigortalısı sayılır (5510 md. 60).
• Yabancı uyruklu öğrenciler GSS'ye nasıl girer? → Eğitim öğretim yılı başından itibaren 3 ay içinde talepte bulunarak (5510 md. 60).
• Yardımcı üreme yöntemi tedavisinde yaş ve prim şartı? → Kadın 23 yaşından büyük, 40'tan küçük; eşlerden biri 5 yıl GSS'li ve 900 gün prim; en fazla 3 deneme (5510 md. 63).
• Tüp bebek tedavisinde katılım payı oranları? → İlk denemede %30, ikincide %25, üçüncüde %20 (5510 md. 63).
• GSS'den yararlanma için genel prim şartı? → Başvurudan önceki son bir yılda toplam 30 gün GSS prim günü (5510 md. 67).
• Prim şartı aranmayan haller? → 18 yaş altı, bakıma muhtaçlar, trafik kazası, acil hal, İK-MH, bulaşıcı hastalık, bağımlılık tedavisi, afet-savaş, grev-lokavt (5510 md. 67).
• 4/b'liler için ek borç şartı? → Tecil-taksit hariç 60 günden fazla prim borcunun bulunmaması (5510 md. 67).
• Vücut dışı protez/ortez ve ayakta ilaçta katılım payı oranı? → %10 ile %20 arasında Kurumca belirlenir (5510 md. 68).
• Protez-ortez ve yatarak tedavide katılım payı tavanı? → Protez-ortezde asgari ücretin %75'i; yatarak tedavide her tedavi için asgari ücretin dörtte biri (5510 md. 68).
• Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonunun yapısı? → Kurumu temsilen 2 üye dahil 9 üye; kararlar salt çoğunlukla, Resmî Gazete'de yayımlanır (5510 md. 72).
• Özel sağlık hizmeti sunucularının alabileceği ilave ücret tavanı? → SUT bedelinin iki katına kadar tavanı belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkili (5510 md. 73).
• Afet veya savaş hallerindeki sağlık giderlerini kim karşılar? → Kurum sağlar; giderler takvim yılı sonu esas alınarak 1 yıl içinde genel bütçeden Kuruma aktarılır (5510 md. 75).

Prime esas kazanç, prim oranları ve prim ödemesi (md. 79–91)

• Prime esas kazanca dahil edilmeyen başlıca kalemler? → Ayni yardım; ölüm, doğum, evlenme yardımı; görev yolluğu; seyyar görev, kıdem, ihbar ve kasa tazminatı; keşif ücreti; çocuk ve aile zammı (5510 md. 80).
• Ayni yardım yerine yapılan nakdi ödeme prime tabi midir? → Evet, prime esas kazanca tabidir (5510 md. 80).
• Özel sağlık sigortası ve BES katkısında istisna sınırı? → Aylık toplamı asgari ücretin %30'unu geçmeyen kısım (5510 md. 80).
• Nakit yemek bedelinde istisna? → İşyerinde yemek verilmiyorsa günlük 300 TL'ye kadar kısım; tutar her yıl yeniden değerleme oranında artar (5510 md. 80).
• 4/a için prim oranları? → MYÖ %21 (%9 sigortalı, %12 işveren); kısa vadeli %2,25 (tamamı işveren); GSS %12,5 (%5 sigortalı, %7,5 işveren) (5510 md. 81).
• Günlük kazanç alt ve üst sınırı? → Alt sınır yaşa uygun asgari ücretin otuzda biri; üst sınır alt sınırın 9 katı; sözleşmesiz ülkelere götürülen işçilerde 3 katı (5510 md. 82).
• Asgari İşçilik Tespit Komisyonu? → 7 teknik eleman (4 Kurum, 2 konfederasyon, 1 TOBB); salt çoğunlukla toplanır, en az 4 aynı yönde oyla karar (5510 md. 85).
• İşyeri defter ve belgelerinin saklama süresi? → İşverenler 10 yıl, kamu idareleri 30 yıl; istenirse 15 gün içinde ibraz (5510 md. 86).
• Kısmi süreli çalışanların eksik günlerinde GSS primi? → Ay içinde 8 gün ve daha az çalışanların eksik günlerine ait GSS primi 30 güne tamamlanır (5510 md. 88).
• Tüzel kişi işverenin prim borcundan kimler sorumludur? → Yönetim kurulu üyeleri dahil üst düzey yönetici ve kanuni temsilciler, işverenle müştereken ve müteselsilen (5510 md. 88).
• Gecikme cezası oranı? → İlk üç ayda her ay için %3; ayrıca her ay için gecikme zammı (5510 md. 89).
• Yanlış veya yersiz alınan primler ne kadar geriye dönük iade edilir? → Alındıkları tarihten on yıl geçmemişse hisseleri oranında (5510 md. 89).
• Afet ve mücbir sebepte prim borcu ne kadar ertelenebilir? → Vaka veya afet tarihinden itibaren bir yıla kadar (5510 md. 91).

Ortak, çeşitli hükümler ve idari para cezaları (md. 92–103)

• Gelir ve aylıklar hangi borçlar için haczedilebilir? → Yalnız md. 88'e göre takip edilen Kurum alacakları ve nafaka borçları için (5510 md. 93).
• Kurumun prim alacaklarında zamanaşımı? → Ödeme süresinin dolduğu tarihi takip eden takvim yılı başından itibaren 10 yıl (5510 md. 93).
• Kontrol muayenesini yaptırmayanın aylığı? Üç ay içinde yaptırırsa? → Belirtilen tarihten sonraki ödeme dönemi başından kesilir; 3 ay içinde yaptırıp malullük sürerse kesildiği tarihten yeniden bağlanır (5510 md. 94).
• Yersiz ödemeler ne kadar geriye dönük geri alınır? → Kişinin kasıt veya kusurundan doğmuşsa 10 yıl, Kurum hatasından doğmuşsa 5 yıl (5510 md. 96).
• Kurum hatasından doğan yersiz ödemede faiz? → Tebliğden itibaren 24 ay içinde ödenirse faizsiz; sonrasında kanuni faizli (5510 md. 96).
• Yersiz ödeme aylıktan hangi oranda kesilir? → %25 oranında (5510 md. 96).
• İK, MH, vazife malullüğü ve ölüm aylıklarında zamanaşımı? → Hakkın kazanıldığı tarihten itibaren 5 yıl içinde istenmeyen kısım zamanaşımına uğrar (5510 md. 97).
• Aylığını uzun süre çekmeyenin aylığı ne olur? → Aralıksız 12 ay tahsil edilmeyen gelir ve aylıklar durdurulur (5510 md. 97).
• İşveren kendi prim hissesini işçi ücretinden kesebilir mi? → Hayır, kendisine düşen yükümlülükler için ücretten kesinti yapamaz (5510 md. 98).
• Yurt dışından başvurular nasıl alınabilir? → Bakanlıkça uygun görülenler çalışma ve sosyal güvenlik müşavirlik veya ataşelikleri vasıtasıyla (5510 md. 99).
• Kurumun istediği gizli bilgi ve belgeler verilmeyebilir mi? → Hayır; devlet güvenliği, özel hayatın gizliliği ve savunma hakkı saklı kalmak üzere gizli dahi olsa verilmek zorundadır (5510 md. 100).
• İdari para cezasına itiraz ve dava süresi? → Tebliğden itibaren 15 gün içinde Kuruma itiraz (takibi durdurur); ret kararının tebliğinden itibaren 30 gün içinde idare mahkemesi (5510 md. 102).
• İdari para cezası peşin ödenirse? → Tebliğden itibaren 15 gün içinde peşin ödenirse dörtte üçü tahsil edilir (5510 md. 102).

Sınavda dikkat

• İş kazası Kuruma en geç 3 iş günü, sigortalılığın sona ermesi 10 gün içinde bildirilir; karıştırılmamalı.
• Aylık bağlama oranı her 360 gün için %2, en fazla %90; malul sayılmak için en az %60 kayıp gerekir.
• Yersiz ödemeler kasıt/kusurda 10 yıl, Kurum hatasında 5 yıl geriye dönük geri alınır; aylıktan kesinti oranı %25.
• İsteğe bağlı sigorta primi %33 (%21 MYÖ + %12 GSS); borçlanmada oran doğumda %32, diğerlerinde %45.
• İdari para cezasına 15 gün içinde Kuruma itiraz, ret kararından sonra 30 gün içinde idare mahkemesi; 15 günde peşin ödemede dörtte üçü tahsil edilir.