Amaç, Kapsam ve Tanımlar

Amaç (md. 1)

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun amacı; sosyal sigortalar ile genel sağlık sigortası bakımından kişileri güvence altına almak, yararlanacak kişileri ve sağlanacak hakları, yararlanma şartlarını, finansman ve karşılanma yöntemlerini belirlemek ve bu sigortaların işleyişine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.

Kapsam (md. 2)

Kanun; sigortalardan yararlanacak kişileri, işverenleri, sağlık hizmeti sunucularını, gerçek kişiler ile her türlü kamu ve özel hukuk tüzel kişilerini ve tüzel kişiliği olmayan diğer kurum ve kuruluşları kapsar.

Sigorta kolları (md. 3)

• Sosyal sigortalar: kısa ve uzun vadeli sigorta kolları.
• Kısa vadeli sigorta kolları: iş kazası ve meslek hastalığı, hastalık ve analık sigortası.
• Uzun vadeli sigorta kolları: malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası.
• Genel sağlık sigortası: kişilerin öncelikle sağlığının korunmasını, risk hâlinde harcamaların finansmanını sağlayan sigorta. Genel sağlık sigortalısı, md. 60'ta sayılan kişilerdir.

Kişilere ilişkin tanımlar

• Sigortalı: kısa ve/veya uzun vadeli sigorta kolları bakımından adına prim ödenmesi gereken veya kendi adına prim ödemesi gereken kişi.
• Hak sahibi: sigortalının ya da sürekli iş göremezlik geliri, malullük, vazife malullüğü veya yaşlılık aylığı alanların ölümü hâlinde gelir/aylık ya da toptan ödemeye hak kazanan eş, çocuk, ana ve baba.
• Bakmakla yükümlü olunan kişi: sigortalı sayılmayan, isteğe bağlı sigortalı olmayan ve kendi sigortalılığından gelir/aylık almayan eş; 18 yaşını (lise ve dengi öğrenimde veya çıraklık/işletmede meslekî eğitimde 20, yükseköğrenimde 25) doldurmamış ve evli olmayan çocuklar ile yaşına bakılmaksızın malul olan evli olmayan çocuklar; geçimi sağlandığı Kurum kriterleriyle tespit edilen ana ve baba.
• Kısmi süreli veya çağrı üzerine çalışanlar ile ay içinde 30 günden eksik prim günü olanlar, sigortalı çalışmama şartı hariç diğer şartları taşıyorsa eksik günleri için bakmakla yükümlü olunan kişi sayılır.

Ödemeler ve süreler

• Gelir: iş kazası veya meslek hastalığı hâlinde sigortalıya ya da ölümünde hak sahiplerine yapılan sürekli ödeme.
• Aylık: malullük, yaşlılık, ölüm sigortaları ile vazife malullüğü hâlinde yapılan sürekli ödeme.
• Ay: 30 gün; ücreti her ayın 15'inde ödenen 4/a ve 4/c sigortalıları için ayın 15'inden ertesi ayın 15'ine kadar.
• Yıl: 360 gün; ücreti ayın 15'inde ödenen 4/a ve 4/c'liler için 15 Ocak–15 Ocak, diğerleri için 1 Ocak–31 Aralık.
• Ücret: 4/a ve 4/c sigortalılarına para ile ödenen, süreklilik taşıyan brüt tutar.
• Asgari ücret: 4857 sayılı Kanuna göre 16 yaşından büyük işçiler için belirlenen aylık brüt ücret.

Diğer önemli tanımlar

• Güncelleme katsayısı: Aralık ayı TÜFE değişiminin %100'ü + sabit fiyatlarla GSYH gelişme hızının %30'u + 1. Eksi değerler sıfır alınır.
• Kurum Sağlık Kurulu: raporları inceleyerek çalışma gücü ve meslekte kazanma gücü kaybı oranlarını, erken yaşlanmayı ve malullük derecelerini belirleyen hekim/diş hekimi kurulları.
• Kamu idareleri: 5018 sayılı Kanun md. 3/1-(a)'daki idareler, KİT'ler ve bağlıları ile sermayesinin %50'sinden fazlası bunlara ait olup TTK'ya tabi olmayan ortaklıklar.
• Tarımsal faaliyet, peşin sermaye değeri (yaş, kesilme ihtimali ve iskonto oranıyla hesaplanan tutar), katılım payı, aile hekimi ve vazife malullüğü (md. 47) da tanımlanmıştır.

Sınavda dikkat

• İş kazası ve meslek hastalığı kısa vadeli; malullük uzun vadeli sigorta koludur.
• İK-MH'de yapılan sürekli ödeme gelir, malullük-yaşlılık-ölümde aylıktır.
• Yıl 365 değil 360 gün, ay 30 gün kabul edilir.
• Çocuk yaş sınırları: 18 / 20 (lise-çıraklık) / 25 (yükseköğrenim); malul çocukta yaş aranmaz ama evli olmama şartı vardır.
• Güncelleme katsayısında TÜFE'nin tamamı, GSYH büyümesinin %30'u alınır.