Prim Alınması, Prime Esas Kazanç, Prim Oranları ve Asgarî İşçilik

Prim alınması (md. 79)

Kurum, her türlü ödeme ve yönetim giderlerini karşılamak üzere prim almak, ilgililer de prim ödemek zorundadır. Tahsil edilen GSS primleri doğrudan Kurum bütçesinin GSS kalemine aktarılır.

Prime esas kazanç (md. 80)

• 4/a'da: hak edilen ücretler, o ay ödenen prim, ikramiye ve benzeri istihkaklar, idare veya yargı kararıyla yapılan ödemelerin brüt toplamı esas alınır.
• PEK'e girmeyenler: ayni yardımlar; ölüm, doğum, evlenme yardımları; görev yollukları; seyyar görev, kıdem, ihbar ve kasa tazminatı; iş sonu tazminatı niteliğindeki toplu ödemeler; keşif ücreti; Kurumca belirlenen tutardaki çocuk ve aile zamları; işverence ödenen ve aylık toplamı asgari ücretin %30'unu geçmeyen özel sağlık sigortası ve BES katkıları; işyerinde yemek verilmeyen durumlarda günlük yemek bedelinin istisna tutarı.
• Ayni yardım yerine yapılan nakdi ödemeler PEK'e dahildir; diğer kanunlardaki istisnalar dikkate alınmaz.
• Ücretler hak edildiği aya mal edilir; diğer ödemeler ödendiği aya girer, üst sınırı aşan kısım izleyen iki aya kadar aktarılır.
• Komisyon, kâra katılma gibi belirsiz ücret alanlarda günlük kazanç alt sınırdır. Günlük kazanç = aylık PEK / 30 (ücret alınmayan günler varsa ücret alınan gün sayısına bölünür).
• Kısmi süreli çalışmada prim günü = toplam çalışma saati / günlük çalışma saati; kesirler bir gün sayılır. Çağrı üzerine çalışmada süre belirlenmemişse haftalık en az 20 saat kabul edilir.
• 4/b'de PEK, alt ve üst sınır arasında beyan edilen günlük kazancın 30 katıdır; beyan yoksa alt sınırın 30 katı. Muhtarlarda alt sınırın 30 katı.
• Yalnız GSS'ye tabi olanlarda: (g) bendinde alt sınırın 30 günlük tutarı; gelir testine girenlerde asgari ücret; yabancılarda alt sınırın iki katının 30 günlük tutarı.

Prim oranları (md. 81)

• MYÖ: %21 (%9 sigortalı + %12 işveren). FHZ'li işlerde 4/a'da 60/90/180 gün için 1/1,5/3 puan, 4/c'de 3,33/5/10 puan eklenir; farkı işveren öder.
• Kısa vadeli kollar: %2,25, tamamı işverenden; Cumhurbaşkanı %1,5–%2,5 arasında değiştirebilir.
• Çırak ve stajyerler (md. 5/b): %6 (%1 kısa vadeli + %5 GSS); İŞKUR kursiyerleri: %5,5 (%1 + %4,5).
• GSS: %12,5 (%5 sigortalı + %7,5 işveren); yalnız GSS'liler ve işsizlik ödeneği alanlar için %12; (g) bendi için %3 (Cumhurbaşkanı %12'ye kadar artırabilir).
• 4/b sigortalıları (a), (c) ve (f) bentlerindeki oranların toplamını öder.
• 4/c için vazife malullüğü karşılığı devlet primi ödeneklerinin %20'si ek karşılık primi alınır.
• Teşvikler: özel sektör 4/a işverenine MYÖ işveren hissesinin 2 puanı Hazineden (borçsuzluk ve süresinde bildirim şartıyla); yurt dışına götürülen işçilerde GSS işveren hissesinin 5 puanı; 4/b'lilerin (isteğe bağlı ve muhtarlar hariç) MYÖ priminin 5 puanı Hazineden. Sigortasız çalıştırma tespit edilen işveren bir yıl teşvikten yararlanamaz.

Günlük kazanç sınırları (md. 82)

• Alt sınır: yaşa uygun asgari ücretin otuzda biri; üst sınır: alt sınırın 9 katı (sözleşmesiz ülkelere götürülen Türk işçileri için 3 katı).
• Alt sınırın altındaki kazanç ile alt sınır arasındaki fark primi ve ücretsiz çalışanların primi işverence ödenir.
• Birden fazla işte üst sınırı aşan primler talep üzerine en geç izleyen ay içinde sigortalıya hissesi oranında faizsiz iade edilir.

Asgari işçilik (md. 85)

• Kamu ihale işleri ve özel inşaatlarda yeterli işçilik bildirilip bildirilmediği araştırılır; eksik işçilik primi gecikme cezası ve zammıyla bir ay içinde ödenmek üzere tebliğ edilir.
• İşveren tebliğden itibaren bir ay içinde Kuruma itiraz eder; itiraz takibi durdurur. Ret kararına karşı bir ay içinde iş mahkemesine gidilebilir; dava takibi durdurmaz.
• Asgari İşçilik Tespit Komisyonu 7 üye (4 Kurum, 2 işçi-işveren konfederasyonu, 1 TOBB); salt çoğunlukla toplanır, en az 4 üyenin aynı yöndeki oyuyla karar alır.
• Devamlı işyerlerinde asgari işçilik farkında uzlaşma yapılabilir; uzlaşılan tutar kesindir, dava açılamaz, bir ay içinde ödenmezse uzlaşma bozulur.

Sınavda dikkat

• MYÖ %21 = %9 + %12; GSS %12,5 = %5 + %7,5; kısa vadeli %2,25 tamamen işveren.
• PEK üst sınırı alt sınırın 9 katı.
• Kıdem ve ihbar tazminatı PEK'e girmez; ayni yardım yerine nakit ödeme girer.
• Asgari işçilikte Kuruma itiraz takibi durdurur, mahkemeye başvuru durdurmaz.