Prim Belgeleri ve Primlerin Ödenmesi

Prim belgeleri ve kayıtlar (md. 86)

• Aylık prim ve hizmet belgelerinin şekli, içeriği ve verilme süresi Kurum yönetmeliğiyle belirlenir; muhtasar ve prim hizmet beyannamesi olarak birleşik verilebilir.
• İşyeri defter ve belgeleri, ilgili yılı takip eden yıl başından itibaren işverenlerce 10 yıl, kamu idarelerince 30 yıl, tasfiye ve iflas memurlarınca görev süresince saklanır; istenirse 15 gün içinde ibraz edilir.
• Geçici iş ilişkisinde sigortalıyı devralan, belgelerin verilmesinden işverenle müteselsilen sorumludur.
• Eksik gün nedeni ve sayısı belgede beyan edilir; belgeler istendiği hâlde ibraz edilmez veya geçersiz sayılırsa tebligattan sonra bir ay içinde verilmeyen belgeler Kurumca re'sen düzenlenir.
• Denetimde çalıştığı anlaşılan sigortalılara ait belgeler bir ay içinde verilmezse re'sen düzenlenir; işveren tebliğden itibaren bir ay içinde Kurum ünitesine itiraz eder (takibi durdurur); ret hâlinde bir ay içinde iş mahkemesine gider (takibi durdurmaz).
• Kayıt ve belgeye dayanmaksızın fiilen yapılan tespitlerde geriye doğru en fazla bir yıllık süre dikkate alınır.
• Bildirilmeyen sigortalılar, hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl içinde iş mahkemesinde hizmet tespiti davası açabilir.
• Sigortalı çalıştırmaya son veren işveren bunu 15 gün içinde bildirir.

Prim ödeme yükümlüsü (md. 87)

• 4/a, 4/c ve hükümlüler için işverenler; 4/b (muhtarlar hariç), isteğe bağlı sigortalılar ve GSS (d)-(g) bentlerindekiler için kendileri.
• Gelir testine girenler (c bendi) için primi merkezî yönetim bütçesinden karşılanmak üzere ilgili kamu idareleri.
• İşsizlik ödeneği alanlar ve İŞKUR kursiyerleri için Türkiye İş Kurumu.
• Çıraklar ve meslek lisesi stajyerleri için Millî Eğitim Bakanlığı veya okullar; yükseköğrenim stajyerleri için yükseköğretim kurumu; bursiyerler için projeyi yürüten kurum.
• Muhtarlar için il özel idareleri veya yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıkları.

Primlerin ödenmesi (md. 88)

• İşveren sigortalı hissesini ücretten keserek kendi hissesiyle birlikte Kurumca belirlenen günün sonuna kadar öder; hak edilip ödenmemiş ücretler de buna tabidir.
• İsteğe bağlı, gelir testli, yabancı ve (g) bendindeki GSS'liler için her ay 30 tam gün GSS primi ödenir. 4/b sigortalıları da her ay 30 tam gün prim öder.
• Kısmi süreli veya çağrı üzerine çalışıp ayda 8 gün ve daha az çalışanların eksik günlerine ait GSS primi 30 güne tamamlanır.
• Kendi primini ödeyenler primlerini en fazla 360 gün peşin (erken) ödeyebilir; erken ödeme indirimi PEK'ten düşülmez.
• Kamu idareleri, İŞKUR ve benzeri yükümlüler primleri ilgili ayı takip eden ayın sonuna kadar öder.
• Tarım sigortalılarının borçları sattıkları ürün bedelinden %1–%5 kesintiyle tahsil edilebilir; prim borcu KDV iade alacağından mahsup yoluyla da ödenebilir.
• Kurum alacakları amme alacağı niteliğinde ve imtiyazlıdır; tahsilde 6183 sayılı Kanun (51, 102 ve 106. maddeleri hariç) uygulanır. Uyuşmazlıklarda alacaklı birimin bulunduğu yer iş mahkemesi yetkilidir; başvuru takibi durdurmaz.
• Tüzel kişi işverenlerin üst düzey yöneticileri ve kanuni temsilcileri işverenle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur. Muacceliyetten itibaren bir yıl içinde icraya başvurmayan Kurum personeli hakkında kovuşturma yapılır.
• Elektronik tebligat, elektronik adrese ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır.

Halefiyet, gecikme ve iade (md. 89)

• İşyeri devralınır, intikal eder, katılır veya birleşirse yeni işveren eski işverenin borçlarından müştereken ve müteselsilen sorumludur; aksine sözleşme Kuruma karşı geçersizdir.
• Süresinde ödenmeyen alacağa ilk üç ay için her ay %3 gecikme cezası ve ayrıca borç ödenene kadar gecikme zammı uygulanır; Cumhurbaşkanı oranı iki katına kadar artırabilir veya %1'e kadar indirebilir.
• Yersiz alınan primler, alındıkları tarihten 10 yıl geçmemişse kanuni faiziyle iade edilir.

Hakediş, ilişiksizlik ve erteleme (md. 90–91)

• İhale yaptıran idareler işi üstlenenleri 15 gün içinde bildirir; hakedişler borç olmaması kaydıyla ödenir, kesin teminat borçsuzluk tespitinden sonra iade edilir.
• Yapı kullanma izni vermeden önce borcu olmadığına dair Kurum belgesi istenir; devlet teşvikleri muaccel borç bulunmaması veya taksitlendirilmesi şartıyla verilir.
• Afet, ağır hastalık, tutukluluk gibi mücbir sebeplerde vakadan itibaren üç ay içinde başvuran ve aczi anlaşılanların borçları bir yıla kadar ertelenebilir; ertelemede zamanaşımı işlemez, gecikme cezası ve zammı uygulanmaz. Belgeler üç ay içinde verilirse süresinde verilmiş sayılır.

Sınavda dikkat

• Saklama: işveren 10, kamu idaresi 30 yıl; ibraz 15 gün.
• Hizmet tespiti davası: yıl sonundan itibaren 5 yıl.
• Gecikme cezası ilk 3 ay için aylık %3; iade süresi 10 yıl.
• Erken ödeme en fazla 360 gün; mücbir sebepte erteleme en fazla 1 yıl.