Sigortalılara İlişkin Hükümler

Sigortalı sayılanlar (md. 4)

• 4/a: hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar. Sendika yöneticileri, sanatçılar-yazarlar, sözleşmesiz ülke uyruklu yabancılar, usta öğreticiler, ders ücretliler, 657 sayılı Kanun 4/C personeli ve İŞKUR Toplum Yararına Program katılımcıları da 4/a sayılır (TYP'de İŞKUR prim yükümlüsüdür ama işveren sayılmaz).
• 4/b: köy ve mahalle muhtarları ile kendi adına bağımsız çalışanlar: gerçek veya basit usulde gelir vergisi mükellefleri, vergiden muaf esnaf siciline kayıtlılar, AŞ'lerin yönetim kurulu üyesi ortakları, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketin komandite ortakları, diğer şirketlerin tüm ortakları, tarımsal faaliyette bulunanlar. Jokey ve antrenörler de 4/b'dir.
• 4/c: kamu idarelerinde kadro/pozisyonda sürekli çalışanlar, sözleşmeliler, md. 86 uyarınca açıktan vekil atananlar; ayrıca Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlar, TBMM üyeleri, belediye başkanları, harp okulu ve polis/jandarma akademisi öğrencileri.
• Askeri/polis/jandarma okullarını bitirmeden veya bitirip göreve başlamadan ayrılanların eğitim süreleri sigortalılıktan sayılmaz. 4/c'lilere kısa vadeli sigorta kolları uygulanmaz.

Bazı sigorta kollarına tabi olanlar (md. 5)

• Hükümlü ve tutuklular (atölyede çalışan): İK-MH + analık.
• Aday çırak, çırak, işletmede meslekî eğitim gören öğrenci: İK-MH + hastalık.
• Stajyer öğrenciler, bursiyerler, kısmi zamanlı öğrenciler: yalnız İK-MH (kazancı alt sınırın 30 katını aşmayanlar).
• Harp ve vazife malulleri çalışmaya başlarsa aylıkları kesilmez; 4/c'de uzun vadeli, 4/a-b'de İK-MH uygulanır; isterlerse bildirdikleri tarihi izleyen ay başından uzun vadeli kollar da uygulanır; GSS primi alınmaz.
• İŞKUR kursiyerleri: İK-MH + GSS.
• Sözleşmesiz ülkeye götürülen Türk işçileri: kısa vadeli kollar + GSS; isterlerse uzun vadeli için isteğe bağlı sigorta.

Sigortalı sayılmayanlar (md. 6)

İşverenin işyerinde ücretsiz çalışan eşi; aynı konutta yaşayan 3. derece dahil hısımların konut içi işleri; ev hizmetlerinde çalışanlar (aynı kişi yanında ayda 10 gün ve fazla çalışanlar hariç); er-erbaş ve yedek subay okulu öğrencileri; yabancı kuruluşça 3 ayı geçmemek üzere gönderilenler; 4/b ve 4/c'den 18 yaşını doldurmamış olanlar (mahkemece ergin kılınan meslek okulu mezunları hariç); geliri alt sınırın 30 katından az tarım ve esnaf çalışanları; 65 yaşını dolduran ve talep eden tarımcılar; yaşlılık aylığı kesilmeden 4/b'de çalışanlar.

Başlangıç, bildirim ve sona erme (md. 7–9)

• 4/a: çalışmaya/staja başlama; 4/b: vergi mükellefiyeti, ticaret sicili tescili, AŞ yönetim kuruluna seçilme, esnaf siciline kayıt, muhtarın seçilme tarihi; 4/c: göreve/okula başlama.
• 4/a işe giriş bildirgesi işe başlamadan önce verilir. İnşaat, balıkçılık, tarımda en geç çalışmaya başlatıldığı gün; ilk defa işyeri bildirgesi verilen işyerlerinde ve yabancı ülke seferindeki taşıtlarda bir ay içinde.
• 4/b bildirimini ilgili kuruluşlar yapar: (1)-(3) alt bentler 15 gün, tarım bir ay. 4/c işe giriş bildirgesi 15 gün içinde verilir.
• Sigortalı da bir ay içinde kendini bildirir; bildirmemesi aleyhine delil olmaz.
• Sona erme: 4/a'da hizmet akdinin bittiği tarih; işten ayrılış 10 gün içinde bildirilir. Hastalık-analık için sigortalılık sona ermeyi izleyen 10. günden itibaren yitirilmiş sayılır.

Geçici yurt dışı (md. 10)

İşverence geçici görevle yurt dışına gönderilen sigortalıların hak ve yükümlülükleri görev süresince devam eder.

Sınavda dikkat

• Hükümlüde analık, çırakta hastalık, stajyerde yalnız İK-MH: karıştırılan üçlü.
• AŞ'de yalnız yönetim kurulu üyesi ortaklar 4/b'dir; limited ve kolektifte tüm ortaklar.
• 4/c bildirgesi 15 gün; inşaat-tarım-balıkçılıkta en geç işe başlatılan gün.
• Ev hizmetinde sınır ayda 10 gün; yabancı kuruluşça gönderilende 3 ay.