SSİY: Çeşitli hükümler ve ek maddeler

Zamanaşımı (md. 118)

• Kurumun açacağı tazminat ve rücu davaları 10 yıl; gelir ve aylıklarda Kurum onay tarihinden, masraf ve ödemelerde ödeme tarihinden başlar.
• İK-MH ve ölüm hâllerindeki gelir/aylıklarda talep, hak kazanılan tarihten beş yılı aşarsa talepten geriye doğru beş yıllık kısım ödenir, kalanı zamanaşımına uğrar (haklı sebep ispatı hariç).
• Kısa vadeli kollardan ve ölüm sigortasından diğer haklar beş yıl içinde istenmezse düşer.
• Sigortalının gaipliğine karar verilirse hak sahiplerinin alacaklarında zamanaşımı gaiplik kararının kesinleştiği tarihte başlar.

Diğer genel hükümler (md. 119–125)

• Sözleşmeli ülkelerde bulunan işveren, sigortalı ve üçüncü kişilerden alacaklar ve bilgiler, o ülkenin sosyal güvenlik kurumu aracılığıyla istenir ve tahsil edilir.
• Bilgi-belge isteme: bankalar ve diğer kişiler doğrudan, kamu idareleri protokolle verir; usul tebliğle belirlenir. Kurum tebliğ çıkarmaya yetkilidir; bildirimler 6183 saklı kalmak üzere 7201 sayılı Tebligat Kanununa göre yapılır.
• İş kaybı tazminatı alanlar (4046 md. 21) 4/a ve GSS'li sayılır, ancak kısa vadeli kollara tabi değildir; tazminat tutarı PEK sayılır. İŞKUR kursiyerlerinin yükümlülükleri protokolle belirlenir.
• İtibari hizmet (md. 123): aylık ve toptan ödeme hesabına girer; hak kazanmada prim günü, yaş ve emeklilik ikramiyesine girmez. 3 ay eklenecek işlerde çalışılan gün × 0,25, 6 ay eklenecek işlerde × 0,50; küsurat tama iblağ edilir. Prim = itibari gün × (yılın son ayındaki MYÖ sigortalı + işveren primi / 30); 4/a'da Aralık ayı belgesiyle bildirilir. Md. 49/1 kapsamındakilerde toplam en çok 3 yıl; uçucu-dalgıç gibi md. 49/2 kapsamındakilerde süre sınırı yoktur.
• Başvuru tarihi (md. 124): adi posta ve elden başvuruda evrak kaydına intikal tarihi; taahhütlü, APS, PTT Kargo vb.'de postaya/kargoya veriliş tarihi.

Ek maddeler

• Ek 1 – Tarım/orman süreksiz işçileri: 18 yaşını doldurmuş, başka sigortası ve aylığı olmayanlar, onaylı belgeyle talep tarihinden itibaren 4/a sayılır; kısa vadede yalnız İK-MH, ayrıca uzun vadeli kollar ve GSS uygulanır. Primleri altı aylık dönemlerle (Temmuz ve Ocak sonu) öderler; aylık ve gelir için borçsuzluk şarttır.
• Ek 2 – Kısmi süreli şoför ve sanatçılar: taksi-dolmuş ve sanatçılarda ayda 10 günden az çalışanlar 30 gün üzerinden kendileri prim öder; MYÖ, GSS ve isterlerse işsizlik sigortası uygulanır; süreler 4/a sayılır. Çalıştıranlar giriş-çıkışları bir ay içinde bildirir.
• Ek 3 – Ev hizmetlerinde ayda 10 günden az çalışanlar: çalıştıranlar alt sınırın %2'si oranında İK-MH primi öder; hastalık sigortası uygulanmaz. Yardımlar için olaydan en az 10 gün önce tescil şarttır. Çalıştıranlar işveren sayılmadığından Kanun md. 21/1 (işverenin sorumluluğu) uygulanmaz.
• Ek 4 – Meslek mensupları: beyannamenin kayıtlara aykırılığından yazılı sözleşmeyle yetkili SM/SMMM/YMM işverenle müştereken ve müteselsilen sorumludur; sözleşme iptalinde yeni sözleşme bir ay içinde bildirilir. Belgelerin saklanması ve ibrazından işveren sorumludur.
• Ek 6 – HİTAP: 4/c sigortalılarının hizmet bilgileri kamu idarelerince Hizmet Takip Programına girilir; yeni atamalarda ve değişikliklerde 90 gün içinde. Talep üzerine 30 gün içinde girilmeyen bilgiler için idari para cezası uygulanır (yıllık üst sınır brüt asgari ücretin 24 katı).
• Ek 7: belge ve bildirgelerin kasten gerçeğe aykırı düzenlenmesinde TCK md. 204, 206, 207 kapsamında suç duyurusunda bulunulur; ödenmiş primler irat kaydedilir.
• Ek 8–9: primini kendi ödeyenlerin talep tarihindeki borcu varsa talep borcun ödendiği tarihte geçerli olur. Bağlama sırasında asgari ücretin iki katına kadar eski borç tespit edilirse başlangıç değiştirilmeden aylık bağlanır, borç aylıktan kesilir.
• Ek 10: aylık alırken çalıştığı sonradan anlaşılanlarda yalnız çalışılan süreler esas alınarak Kanun md. 96/1-(b)'ye göre işlem yapılır.

Sınavda dikkat

• Rücu davası 10 yıl; gaiplikte zamanaşımı kararın kesinleşmesiyle başlar.
• İtibari hizmet katsayıları 0,25 ve 0,50; md. 49/1'de 3 yıl sınırı.
• İş kaybı tazminatı alan 4/a sayılır ama kısa vadeli kollara tabi değildir.
• Ev hizmetinde 10 günden az çalışmada hastalık sigortası yok.