SSİY: İsteğe bağlı sigorta

Şartlar ve başvuru (md. 91–92)

• Türkiye'de yasal olarak ikamet edenler ile Türkiye'de ikamet ederken sözleşmesiz ülkelerde bulunan Türk vatandaşları; 18 yaşını doldurmuş, zorunlu sigortalı olacak şekilde çalışmayan (veya 4/a'da ayda 30 günden az ya da tam gün çalışmayan), kendi sigortalılığından aylık almayan ve giriş bildirgesiyle başvuran kişiler isteğe bağlı sigortalı olabilir.
• Sözleşmesiz ülkeye işverence götürülen Türk işçilerinde Türkiye'de ikamet şartı aranmaz.
• İlk başvuru Ek-8 isteğe bağlı sigortalılık giriş bildirgesinin ikamet yerinin ünitesine verilmesiyle; tekrar başvuru talep dilekçesiyle yapılır. Sözleşmesiz ülkedeki vatandaşlarda bildirgede beyan edilen Türkiye adresi esas alınır.
• Ayda 30 günden az çalışanların prim günleri ayın başından itibaren mal edilir; bu günler içinde başvurulursa isteğe bağlı sigortalılık zorunlu sigortalılığın son gününü takip eden günden başlar.

Başlangıç ve çakışma (md. 93)

• Başlangıç: bildirge veya dilekçenin Kurum kayıtlarına intikal ettiği tarihi takip eden gün.
• Zorunlu sigortalılık gerektiren çalışması tespit edilenlerin isteğe bağlı sigortalılığı, zorunlu sigortalılığın sona erdiği tarihi takip eden günden başlatılır; çakışan süre için ödenen primler talep hâlinde iade edilir veya mahsup edilir.
• Md. 5/a-b-e kapsamındaki sigortalılık (hükümlü, çırak, stajyer, kursiyer) isteğe bağlı sigortalılığa engel değildir.
• Ayda 30 günden az çalışanların aynı ay ödediği primler zorunlu günlere 30 günü geçmemek üzere eklenir.

Primler (md. 94)

• Prim, alt ve üst sınır arasında beyan edilen aylık kazanç üzerinden; ait olduğu ayı takip eden ayın son gününü geçmeyecek, tebliğle belirlenen sürede ödenir.
• Bakmakla yükümlü olunan kişi olsa bile isteğe bağlı sigortalı GSS'li sayılır ve GSS primi öder; bir yıldan kısa süredir yerleşik yabancılardan GSS primi alınmaz.
• Ait olduğu aydan itibaren 12 ay içinde gecikme cezası ve zammıyla ödenmeyen süreler hizmet sayılmaz; sonradan ödenenler talep üzerine iade veya mahsup edilir.
• İsteğe bağlı kazanç ve gün sayıları kısa vadeli sigorta uygulamalarında dikkate alınmaz. Zorunlu sigortalılık borcu varsa primler önce bu borca mahsup edilir.
• Kısmi süreli çalışanlar isterse işsizlik sigortası primi de öder; izleyen ayın sonuna kadar ödenmezse o ayın hakkı düşer.

Not: kanunla çelişki (prim oranı)

SSİY md. 94/1 isteğe bağlı prim oranını hâlâ %32 (%20 MYÖ + %12 GSS) olarak gösterir. 5510 md. 52'nin güncel metninde oran %33 (%21 MYÖ + %12 GSS)'tür; çelişkide kanun esas alınır.

Sona erme ve değerlendirme (md. 95–96)

• Sona erdirme talebi: talep ayının prim borcu yoksa talep tarihinden, varsa talepten önceki primi ödenmiş ayın sonundan.
• Aylık talebi: aylığa hak kazanmak şartıyla talep tarihinden. Yurt dışına ikamet taşıma: taşınma tarihinden (götürülen işçiler hariç).
• Ölüm: borç yoksa ölüm tarihinden; borç hak sahiplerince 12 ay içinde ödenirse ölüm tarihinden; ödenmez veya borç ödenmeden aylık istenirse son primi ödenmiş ayın sonundan.
• 4/a, 4/b veya 4/c'de çalışmaya başlamada başlangıçtan bir gün önce.
• Sona erdirilenler 12 aylık süreyi beklemeden hizmet tespiti isteyebilir; yeniden devam için (kısmi çalışanlar hariç) yeni talep gerekir.
• İsteğe bağlı süreler MYÖ, vazife malullüğü ve GSS'de dikkate alınır ve 4/b süresi sayılır; ancak ayda 30 güne tamamlayan 4/a'lıların ve sözleşmesiz ülkeye götürülen işçilerin süreleri 4/a sayılır.

Sınavda dikkat

• Başlangıç: kayda intikali takip eden gün; ilk başvuru Ek-8 ile.
• 12 ay içinde ödenmeyen prim hizmet sayılmaz.
• İsteğe bağlı süre kural olarak 4/b; tamamlama primleri ve götürülen işçiler 4/a.
• Güncel prim oranı kanundaki %33'tür.