SSİY: İşveren ve üçüncü kişilerin sorumluluğu, peşin sermaye değerleri

İşverenin sorumluluğu (md. 45/1–3)

• Kasıt: işverenin iş kazası veya meslek hastalığına bilerek ve isteyerek, hukuka aykırı eylemiyle neden olmasıdır. Eylemi hukuka aykırı olmasa da sonucun hukuka aykırı olabileceğini bilmesi, ihmali veya ağır ihmali sorumluluğunu kaldırmaz.
• Mevzuata aykırılık: olay, işverenin sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı hareketiyle olmuşsa işveren Kuruma karşı sorumludur. Mevzuat; yasama ve yetki verilen yürütme-idare organlarınca kabul edilmiş, yürürlükteki genel ve objektif kuralların tümüdür.
• Kaçınılmazlık ilkesi: olay tarihinde geçerli bilimsel ve teknik kurallara göre alınması gereken tüm önlemlere rağmen olayın meydana gelmesi durumudur. İşveren gerekli herhangi bir önlemi almamışsa kaçınılmazlıktan söz edilemez.

Üçüncü kişilerin sorumluluğu (md. 45/4–6)

• İK-MH ve hastalık üçüncü kişinin kusuruyla olmuşsa, yapılan ve yapılacak ödemeler ile ilk peşin sermaye değerinin yarısı üçüncü kişilere ve kusuru varsa onları çalıştıranlara rücu edilir.
• Üçüncü kişinin kastı nedeniyle malul veya vazife malulü olanlara ya da ölümünde hak sahiplerine bağlanan aylığın ilk PSD'sinin yarısı rücu edilir.
• Sigortalının bildirilmesi gereken kanuni süre içinde meydana gelen iş kazalarında, süresinde bildirilmeyen sigortalılığa ilişkin Kanun md. 23 uygulanmaz.

Peşin sermaye değeri (md. 46–47)

• Kurum; giderlerin yaş, kesilme veya yeniden bağlanma ve sonradan hak sahipliği ihtimalleri ile %5 iskonto oranı dikkate alınarak hesaplanması için PSD tabloları hazırlar; tablolar demografik ve ekonomik değişikliklerle güncellenir.
• İlk PSD, gelir veya aylığın başlangıç tarihinde yürürlükteki tablolara göre belirlenir.
• Yaş hesabında gelir/aylık başlangıcındaki yaş esas alınır; altı aydan küçük kesirler dikkate alınmaz, altı ay ve fazlası tam yıl sayılır.

Rücu davalarına esas tutar (md. 48)

• Rücu tutarı = gelirin başladığı tarihteki ilk PSD + Kurumca yapılan ve yapılacak diğer ödemeler.
• İşveren, bu tutarın tamamından kusur oranı kadar sorumludur.
• Üçüncü kişiler (ve kusurlu ise onları çalıştıranlar), toplamın yarısından kusur oranları kadar sorumludur.
• Üçüncü kişinin kastıyla malul olma veya ölümde de üçüncü kişiler ilk PSD'nin yarısından kusurları oranında sorumludur.

Örnek

İlk PSD ve diğer ödemeler toplamı 100 birim olsun. Kazada işveren %40 kusurluysa 40 birimden sorumludur. Kaza %40 kusurlu bir üçüncü kişi yüzünden olmuşsa üçüncü kişi, 100'ün yarısı olan 50 birimin %40'ı, yani 20 birimden sorumludur.

Sınavda dikkat

• İşveren: toplamın tamamı × kusur oranı; üçüncü kişi: toplamın yarısı × kusur oranı.
• Herhangi bir önlem alınmamışsa kaçınılmazlık yoktur.
• PSD tablolarında iskonto oranı %5.
• Yaşta 6 ay ve üzeri kesir tam yıl sayılır.