SSİY: Kontrol, denetim, soruşturma ve sosyal güvenlik bilinci

Kurumun denetim ve kontrol memurları (md. 114)

Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurları, 5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanununda belirtilen Kurum müfettişleri ile sosyal güvenlik denetmenleridir. Bu memurlar 5510 md. 59 uyarınca denetim yapar, tutanakları aksi sabit oluncaya kadar geçerlidir ve İş Kanunundaki denetim yetkisine de sahiptir.

Kamu idarelerinin denetim elemanları (md. 115–116)

• Kamu idarelerinin denetim elemanları kendi mevzuatlarına göre işyerlerinde yaptıkları soruşturma, denetim ve incelemeler sırasında çalışanların sigortalı olup olmadığını tespit eder.
• Sigortasız çalışanları ve PEK veya gün sayılarının eksik bildirildiğine ilişkin tespitlerini tespit tutanağıyla, Kuruma gönderilmek üzere bağlı oldukları kamu idaresine bildirirler. (Kanun md. 59'a göre bu tespitler en geç bir ay içinde Kuruma iletilir.)
• Bu tespitlere ilişkin usul ve esaslar Kamu İdarelerinin Denetim Elemanlarınca Yapılacak Tespitler Hakkında Yönetmelik ile belirlenir.
• Askerî işyerlerinin sigorta işlemleri askerî iş müfettişlerince de denetlenebilir; raporları üzerine aynı esaslarla işlem yapılır.

Eğitim ve bilinçlendirme (md. 117)

Sosyal güvenlik bilincinin yerleştirilmesi ve artırılması için Kurum:

• Ülke genelinde örgün ve yaygın öğretimde eğitim çalışmalarını ilgili kurumlarla koordineli yürütür.
• Meslek örgütleri, sendikalar ve diğer sosyal taraflarla sigortasız çalışmanın yoğun olduğu sektör ve işyerlerinin tespiti, önlem geliştirme, bilinçlendirme ve eğitim etkinlikleri düzenler.
• Yazılı, görsel basın ve diğer iletişim araçlarıyla kamuoyunu bilgilendirir.
• Sosyal Güvenlik Haftası etkinliklerini düzenler.
• Sosyal güvenlik sorunlarının tespitinde davranış analizleri yaptırır.
• Yükümlülüklerini yerine getiren ve Kurumca belirlenen kriterleri taşıyan işverenlere "Takdir Belgesi" veya "Sosyal Güvenlik Sorumluluk Belgesi" verebilir.
• Sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanan ülkelerde çalışan veya çalışmış Türk vatandaşları ve aileleri için o ülkelerin sosyal güvenlik kurumlarıyla ortak danışma günleri düzenler.

Konunun yeri

Bu bölüm, sigortasız ve kayıt dışı çalışmayla mücadelenin iki ayağını düzenler: denetim (Kurum müfettişleri, sosyal güvenlik denetmenleri, diğer kamu idarelerinin denetim elemanları ve askerî iş müfettişleri) ve bilinçlendirme (eğitim, kamuoyu, sosyal taraflarla işbirliği, ödüllendirme). Denetimde ortaya çıkan sigortasız çalışma, re'sen tescil ve re'sen belge düzenleme gibi işlemlerin kaynağıdır.

Sınavda dikkat

• Kurumun denetim memurları: Kurum müfettişleri + sosyal güvenlik denetmenleri (5502 sayılı Kanun).
• Diğer kamu idarelerinin denetim elemanları tespitlerini doğrudan Kuruma değil, bağlı oldukları kamu idaresine tutanakla bildirir.
• Askerî işyerlerini askerî iş müfettişleri de denetleyebilir.
• Ödül belgeleri: Takdir Belgesi ve Sosyal Güvenlik Sorumluluk Belgesi.