SSİY: Sigorta primine esas kazançlar

4/a sigortalılarının PEK'i (md. 97)

• Ücretler ödenip ödenmediğine bakılmaksızın hak edildiği aya; fesihten sonra ödenen kullanılmayan yıllık izin ücreti fesih ayına; geriye dönük TİS ücret farkları ilişkin oldukları aylara; prim, ikramiye gibi ücret dışı ödemeler ödendiği aya dahil edilir.
• Ücret dışı ödemeler üst sınırı aşarsa aşan kısım en fazla izleyen iki ayın PEK'ine eklenir; ücret alınmayan ayda yapılan ücret dışı ödeme de izleyen iki aya aktarılır, o aylarda da ücret yoksa PEK'e girmez.
• İşe iade: kesinleşen karardan itibaren 10 iş günü içinde başvuran işçiye çalıştırılmadığı süre için ödenen en çok dört aya kadar ücret, fesih ayından başlayarak ilgili aylara mal edilir ve işsizlik dahil tüm primler kesilir.
• PEK'e girmeyenler: işyerinde verilen yemeğin tamamı (dışarıda sağlanan yemekte belirlenen istisna tutarı); en fazla iki çocuk için çocuk başına asgari ücretin %2'si; çalışmayan ve aylık almayan eş için asgari ücretin %10'u (aile zammı); aylık toplamı asgari ücretin %30'una kadar ÖSS/BES katkısı; ayni yardımlar, ölüm-doğum-evlenme yardımları, görev yollukları, seyyar görev, kıdem, ihbar ve kasa tazminatı, keşif ücreti.
• PEK'e girenler: yakacak, temizlik, tahsil, mesken yardımı gibi kanunda sayılmayan nedenlerle yapılan ödemeler; ilave tediyeler; istirahat süresinde işverence ödenen tam ücret veya ödenekle ücret arasındaki fark (fark alt sınırın altındaysa alt sınıra yükseltilir). Kullanılmayan yıllık izin ücretinden kısa vadeli prim kesilir.
• Birden çok işverende çalışanın kazançları ayrı ayrı dikkate alınır.
• Tarım-orman süreksiz işçileri ile ayda 10 günden az çalışan taksi-dolmuş şoförleri ve sanatçılar PEK'lerini alt-üst sınır arasında kendileri belirler; beyan değiştirilmedikçe sonraki aylar için geçerlidir, beyan yoksa alt sınırın 30 katı esas alınır.
• Güvenlik korucularının PEK'i alt sınırdır; primlerin tamamını valilikler öder.

4/b ve 4/c sigortalıları (md. 98–99)

• 4/b'de aylık PEK, alt-üst sınır arasında beyan edilen günlük kazancın 30 katıdır; beyan yoksa veya alt sınırın altındaysa alt sınırın 30 katı. Beyan ayda bir kez verilebilir, değiştirilmedikçe geçerlidir; e-Devlet beyanı geçerlidir. Birden fazla 4/b statüsünde tek beyan verilir.
• Sigortalılığın başladığı ayda beyandan önce iş kazası olursa o ayın PEK'i ve ödenek/gelir hesabı alt sınır üzerinden yapılır; beyan izleyen aydan itibaren dikkate alınır.
• 4/c'de PEK Kanun md. 80/3'e göre aylık, ek gösterge, taban-kıdem aylığı ve belirli tazminatlardan oluşur.

Prim ödeme gün sayısı (md. 100–101)

• Aynı ay birden fazla işyerinde çalışmada toplam prim günü 30 günü geçemez. Ay boyu tam çalışan 4/a sigortalısı ayın kaç gün çektiğine bakılmaksızın 30 gün bildirilir; ay içinde girişte kalan günler, çıkışta çalışılan günler bildirilir.
• Ücretsiz izin, istirahat gibi günler ay gün sayısından düşülür. Hak kazanılan hafta tatili prim gününe dahildir.
• 4/b'de ay giriş-çıkış hariç 30 gün. 4/c'de göreve başlayanın kıst aylığından prim alınır; görevden uzaklaştırılan veya tutuklanan ve eksik aylık alanlar 15 gün, sonradan tam aylığa hak kazananlar 30 gün bildirilir.
• Kısmi süreli çalışma: haftalık sürenin emsal tam süreli işçinin üçte ikisinden az olması. Saat ücretinde toplam süre 7,5 saate bölünür; Deniz İş ve Basın İş Kanunu kapsamında 8 saate bölünür; artan kesir bir gün sayılır.

Sınavda dikkat

• Ücret hak edildiği aya, ikramiye ödendiği aya.
• Çocuk zammı istisnası en fazla iki çocuk, %2; aile zammı %10.
• Kısmi süreli: 2/3'ten az; 7,5 saat (deniz ve basında 8 saat).
• İşe iadede en çok 4 aylık ücret prime tabi; başvuru 10 iş günü.