SSİY: Sigortalılara ilişkin hükümler

Sigortalı sayılanlar (md. 9)

• 4/a: hizmet akdiyle çalışanlar; ayrıca sendika yöneticileri, Kültür ve Turizm Bakanlığınca belirlenen (Ek-1) sanatçılar, düşünür ve yazarlar, sözleşmesiz ülke uyruklu yabancılar, uyruksuzlar, göçmen ve sığınmacılar, büyükelçilik-konsolosluk mensuplarının özel hizmetindeki belirli kişiler, 4081 sayılı Kanuna göre koruma bekçileri, usta öğreticiler, ders ücretliler, 657 sayılı Kanun 4/C personeli, 18 yaşını doldurmuş ve başka sigortası olmayan tarım-orman işlerinde süreksiz çalışanlar, ayda 10 günden az kısmi süreli çalışan taksi-dolmuş şoförleri ve sanatçılar, TYP katılımcıları, ev hizmetlerinde aynı kişi yanında ayda 10 gün ve fazla çalışanlar ile konut kapıcıları.
• Bazı sigorta kollarına tabi olanlar: hükümlü-tutuklu (İK-MH + analık); çırak (İK-MH + hastalık); stajyer, bursiyer, kısmi zamanlı öğrenci (İK-MH, gerekirse GSS); harp/vazife malulleri (muhtarlar hariç 4/a-b'de İK-MH, istekle uzun vadeli; 4/c'de uzun vadeli; GSS primi alınmaz); İŞKUR kursiyerleri (İK-MH + GSS); sözleşmesiz ülkeye götürülen işçiler (kısa vadeli + GSS, istekle isteğe bağlı); ev hizmetinde ayda 10 günden az çalışanlar (İK-MH, istekle uzun vadeli, GSS); güvenlik korucuları (uzun vadeli + GSS).
• 4/b: muhtarlar, gerçek/basit usul mükellefler, vergiden muaf esnaf, kolektif ve limited şirket ortakları, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketin komandite ortakları, adi komandit şirketin komandite ve komanditer ortakları, donatma iştiraki ortakları, AŞ yönetim kurulu üyesi ortakları, tarımsal faaliyette bulunanlar, jokey ve antrenörler.
• 4/c: kamu kadro/pozisyon ve sözleşmeli personeli, açıktan vekiller, bakanlar, TBMM üyeleri, belediye başkanları, askerî-polis-jandarma öğrencileri. Okulu bitirmeden ayrılanların süreleri sayılmaz; 4/c'ye kısa vadeli kollar uygulanmaz.

Sigortalı sayılmayanlar (md. 10)

İşverenin ücretsiz çalışan eşi; aynı konutta 3. derece hısımlar arası konut işleri; er-erbaş ve yedek subay okulu öğrencileri (4/b sigortalılığı devam edenler hariç); yabancı kuruluşça 3 ayı geçmemek üzere gönderilenler; tatbikî eğitimdeki yüksekokul öğrencileri; rehabilite edilen hasta ve maluller; 4/b-4/c'de 18 yaş altı; muafiyet belgesiyle belgeleyen tarım ve esnaf sigortalıları; 65 yaşını dolduran ve talep eden tarımcılar; dış temsilciliklerde yabancı ülkede sigortalı olanlar; süreksiz spor görevlileri; aylığı kesilmeden 4/b'de çalışanlar (harp/vazife malulleri ve İK-MH gelir sahipleri hariç).

Başlangıç ve bildirim (md. 11–13)

• 4/a işe giriş bildirgesi çalışmaya başlamadan önce; 4/c için göreve başlamadan itibaren 15 gün içinde e-sigortayla verilir.
• Süresinde sayılan istisnalar: inşaat-balıkçılık-tarımda en geç işe başlatılan gün; yabancı sefer araçları ve ilk işyeri bildirgesi veren işyerlerinde bir ay; aynı işverenin başka işyerine nakilde süre dışı; Maliye vizesine bağlı kamu personelinde vizenin intikalini izleyen ikinci iş günü; yabancılarda çalışma izni başlangıcından itibaren 30 gün; güvenlik korucularında valilikçe bir ay.
• 4/b bildirimleri vergi daireleri, esnaf sicil müdürlükleri, ticaret sicil memurlukları, şirket yetkilileri ve mülki amirliklerce 15 gün; tarımda ziraat odası veya tarım il/ilçe müdürlüğünce bir ay; jokeylerde Türkiye Jokey Kulübünce bir ay içinde yapılır.
• Tarımda kayıt bir yıl içinde bildirilirse oda kayıt tarihi, sonra bildirilirse Kuruma bildirim tarihi başlangıçtır. Muhtarlarda başlangıç seçilme tarihidir.
• İşveren e-sigortayla verdiği işe giriş bildirgesini, giriş tarihini takip eden ilk iş günü saat 23.59'a kadar iptal edebilir.
• 4/a sigortalısı kendini bir ay içinde Ek-3 belgesiyle bildirir; bildirmemesi aleyhine delil olmaz. Kamu idareleri ve bankalar sigortasız tespit ettiklerini Kuruma bildirir.

Sona erme (md. 14)

• 4/a'da hizmet akdinin bittiği tarih; işten ayrılış 10 gün içinde e-sigortayla bildirilir. Gün ve kazanç bildirilmeyen hâllerde son primin ait olduğu tarihte sigortalılık durdurulur.
• 4/b'de: vergi mükellefiyetinin, esnaf sicil kaydının, AŞ yönetim kurulu görevinin sona ermesi; limitedde ortaklar kurulu karar tarihi; iflas ve tasfiyede talep hâlinde karar tarihi; hizmet akdiyle çalışmaya başlayan esnaf/muhtar/iflaslı şirket ortağında çalışmaya başlamadan bir gün önce.
• Hastalık ve analıkta sigortalılık sona ermeyi izleyen 10. günden itibaren yitirilir. 4/c'de ölüm ve emeklilikte görev aylığının kesildiği, yaş haddinde haddi izleyen ay başı.
• Çakışmada 4/c > 4/a > 4/b; 4/b içinde tarım dışı statü, muhtarlıkla çakışmada muhtarlık esas alınır.

Sınavda dikkat

• Ev hizmetinde 10 gün ve fazla 4/a; 10 günden az yalnız İK-MH (+ istekle uzun vadeli, GSS).
• Yabancı işçide bildirim 30 gün; e-sigorta iptali ilk iş günü 23.59.
• 4/b bildirimleri 15 gün, tarım ve jokey bir ay.
• Güvenlik korucularına uzun vadeli kollar ve GSS uygulanır.