SSİY: Yaşlılık sigortası

Yaşlılık aylığından yararlanma (md. 55)

• Yaşlılık aylığı Kanunun 28, 43, 44 ve geçici 6/7. maddelerindeki şartlarla bağlanır.
• Birden fazla statüde çalışanların talebi, en fazla sigortalılığın geçtiği statüye göre sonuçlandırılır. Süreler eşitse, yaş haddinden re'sen emeklilikte, süresi kanunla belirli vazifeye atanma/seçilmede ve statünün kanunla değişmesinde son statü esas alınır.
• Kayıp oranı (%40–59), işe girişten önceki malullük, erken yaşlanma ve çocuğun bakıma muhtaç ağır engelli olup olmadığı Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilir; itirazlar SSYSK'ya gider.
• 4/c'de: 5434 md. 40'a göre yaş haddinden emekliye ayrılanlara 5400 gün; kadrosuzluk nedeniyle emekliye sevk edilenlere yaş aranmaksızın 9000 gün ile aylık bağlanır. Bu aylıklar, Kanun md. 28'deki yaş ve gün tamamlanıncaya kadar çalıştıran kamu idarelerinden ödemeyi izleyen iki ay içinde tahsil edilir.
• Sicil, askerî mahkeme kararı, ahlak veya yetersizlik nedeniyle re'sen emekliye sevk edilenlere md. 28'deki yaş ve gün şartları tamamlanınca aylık bağlanır.

Not: kanunla çelişki

SSİY md. 55/4–5, eski Cumhurbaşkanı ve TBMM Başkanı/Başbakanlara bağlanacak aylığı yüzde oranlarıyla (%40, %75) düzenlemektedir. Kanun md. 43 ise 2025 değişikliğiyle bu aylıkları gösterge rakamı × memur aylık katsayısı esasına bağlamıştır; çelişkide kanun esas alınır, bu noktadan soru sorulmaz.

Başvuru (md. 56)

• 4/a: işten ayrıldıktan sonra; 4/b: (tarım hariç) faaliyete son verip vermeyeceğini beyan ettikten sonra tahsis talep dilekçesiyle başvurulur.
• 4/c: kurumlarına başvurur; emekliye sevk onayını içeren emeklilik belgesi Kuruma gönderilir. Onay talepten itibaren bir ayı geçemez. Kamu payı %50'nin altına düşen özelleştirilmiş kuruluşlarda onay aranmaz.
• 4/a'da ilgili ayın belgesi verilmemişse dilekçeye işten ayrılış bildirgesi eklenir. Raporsuz başvuran engelli veya erken yaşlanan sigortalı önce sağlık kuruluşuna sevk edilir.

Başlangıç, kesilme ve yeniden bağlama (md. 57)

• 4/a ve 4/b: yazılı istek tarihinden sonraki ay başı; 4/c: ilişiğin kesildiği tarihi takip eden ay başı; görevden ayrılıp başka statüde çalışmamış 4/c'liler: istek tarihini takip eden ay başı.
• 4/b hizmetleriyle birlikte 4/a veya 4/c'den aylık bağlanacaksa 4/b hizmetleri borçların ödendiği tarihte geçerli sayılır.
• Kurum hatasıyla yanlış bağlanan aylıklar geri alınır ve şartların oluştuğu tarihi izleyen ay başından talep aranmadan yeniden bağlanır; işten ayrılma koşulu gerçekleşmeden bağlanan aylıkta da aynı esas uygulanır.
• 2008 sonrası sigortalılardan aylık alırken 4/a, 4/c veya yabancı ülkede çalışmaya başlayanın; kamu idaresinde (5335 md. 30/2) göreve başlayanın; %40–59 kaybı %40'ın altına düşenin aylığı izleyen ödeme döneminden kesilir. 4/b'de çalışmaya başlayanın aylığı ise ancak yazılı istekle kesilir.
• Yeniden bağlamada 4/b'de çalışmaya başlayanlar için işten ayrılma koşulu aranmaz.

Toptan ödeme ve ihya (md. 59)

• Yaş şartını doldurduğu hâlde malullük ve yaşlılık aylığına hak kazanamayana dilekçeyle başvurusu üzerine yapılır.
• Tutar: 4/a-4/c'de sigortalı ve işveren, 4/b'de sigortalının ödediği MYÖ primlerinin güncelleme katsayısıyla güncellenmiş tutarıdır.
• Sonradan tespit edilen hizmetle gün sayısını tamamlayana aylık bağlanır, toptan ödeme aylıktan mahsup edilir.
• Yeniden prim bildirilenler, güncellenmiş toptan ödeme tutarını tebliği izleyen ayın sonuna kadar öderse hizmetleri ihya edilir.

Sınavda dikkat

• Çok statüde yaşlılıkta en fazla süre; malullükte son statü.
• 4/c yaş haddi: 5400 gün; kadrosuzluk: 9000 gün.
• Aylık alırken 4/b'de çalışma, yalnız istekle aylığı keser.
• Emekliye sevk onayı en çok bir ay.