SSİY: Yeterli işçiliğin araştırılması (asgari işçilik)

İhale konusu işlerde araştırma (md. 110)

• Araştırma, işin kesin veya geçici kabulünün noksansız yapıldığı tarihten sonra; KDV hariç, malzeme fiyat farkı ve akreditif bedeli dahil toplam istihkak tutarına işin asgari işçilik oranının %25 eksiği uygulanarak yapılır.
• Toplam istihkak bildirilmemiş ve işveren talep etmişse ödenen hakediş üzerinden araştırma yapılabilir, ancak ilişiksizlik belgesi verilmez; sonradan toplam istihkak bildirilince kalan tutar araştırılır.
• Sözleşme veya şartnamede çalıştırılacak sigortalı sayısı belliyse önce bu kişi/gün sayısının bildirilip bildirilmediğine bakılır; eksikler bir ay süreli tebligatla istenir, verilmezse belgeler re'sen düzenlenir.
• Asgari işçilik oranlarını Asgari İşçilik Tespit Komisyonu belirler ve tebliğ ile yayımlanır.
• Birden fazla konulu işte istihkaklar ayrı bildirilmişse her işin oranı ayrı uygulanır; bildirilmemişse işverenin yazılı isteğiyle en yüksek oran uygulanır, kabul edilmezse oranı Komisyon belirler.
• Dövizle ödemede ödeme tarihindeki Merkez Bankası döviz satış kuru esas alınır.
• İş bitim tarihi: eksiksiz geçici kabulde tutanaktaki tarih; eksik varsa eksiklerin tamamlandığı tarih. İş yarım kalır veya ihale feshedilirse ödenen hakediş üzerinden araştırma yapılır; hiç hakediş ödenmemişse yapılmaz.

Özel nitelikteki inşaatlar (md. 111)

• İnşaat maliyetine tebliğle belirlenen asgari işçilik oranının %25 eksiği uygulanır.
• Maliyet = ruhsattaki (yoksa ünitece tespit edilen) yüzölçümü × birim maliyet bedeli. Birim maliyetleri her yıl Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı belirler.
• İş bitimindeki geçerli yapı ruhsatı esas alınır. Aynı yıl bitenlerde bitiş tarihindeki birim maliyet; sonraki yıllarda bitenlerde bitiş yılı hariç yılların birim maliyetlerinin aritmetik ortalaması esas alınır.
• Araştırma bina bittikten sonra yapılır; el değiştirmede ve zorunlu hâllerde Ek-11 tablosuna göre herhangi bir safhada yapılabilir. Başlangıç tarihi belgelenemezse yapı ruhsatı tarihi başlangıç sayılır.
• Defter tutma yükümlülüğü olmayanların ihale konusu olmayan tamirat, tadilat, tesisat, güçlendirme ve yıkım işlerinde araştırma yapılmaz. İki yıl sigortalı çalıştırılmayan özel inşaatlarda re'sen araştırma yapılır.

Ortak hükümler (md. 112)

• İşin başlangıcından önce ve bitiminden sonra bildirilen kazanç ve günler dikkate alınmaz (aksine tespit yoksa iptal de edilmez).
• Tescilsiz veya hiç işçilik bildirilmemiş işlerde asgari işçilik oranında eksiltme yapılmaz.
• Eksik işçilik primi iş bitim tarihinin bulunduğu aya mal edilerek gecikme cezası ve zammıyla tebliğ edilir; bir ay içinde ödenir, taahhüt verilir veya itiraz edilmezse borç kesinleşir.
• Faturalı işçilik, fatura karşılığı iş, devamlı işyeri sigortalılarıyla çalışma gibi itirazlarda denetim memurlarınca inceleme yapılır. Ünite araştırması, sonradan müfettiş incelemesine engel değildir; ödenenler mahsup edilir.
• Kamu İhale Kanunu md. 3/(b) kapsamındaki işlerde (savunma, güvenlik ve istihbarat alımları) asgari işçilik değerlendirmesi yapılmaz.

İtiraz komisyonları (md. 113)

• Prim Tahakkuk, İdari Para Cezaları ve İşkolu Kodu İtiraz Komisyonları; ünite amiri veya yardımcısı, şef, dosya memuru ve varsa avukat (işkolunda sosyal güvenlik denetmeni) üyeden oluşur.
• Prim borcuna tebliğden itibaren bir ay içinde itiraz edilir, itiraz takibi durdurur, en geç 30 gün içinde karar verilir; ret kararına karşı bir ay içinde iş mahkemesine gidilir.
• İdari para cezasına 15 gün içinde itiraz edilir, 30 gün içinde karar verilir; ret hâlinde 30 gün içinde idare mahkemesine gidilir.
• İtiraz süresinden sonra yeni iddia ileri sürülemez; maddi hatalar re'sen dikkate alınır. Komisyonlar haftada en az bir kez toplanır. Karar verilinceye kadar itirazdan vazgeçilebilir. Kararlar üç nüsha düzenlenir.

Not

SSİY md. 113/7 hâlâ tehlike sınıfına göre kısa vadeli prim oranı değişikliğinden söz etmektedir; Kanunun 83 ve 84. maddeleri mülga olup kısa vadeli prim oranı artık tüm işyerlerinde %2,25 olarak tek oranlıdır (5510 md. 81/c).

Sınavda dikkat

• Ünite araştırmasında oran %25 eksiğiyle uygulanır; tescilsiz işlerde eksiltme yok.
• Prim itirazı 1 ay → iş mahkemesi; İPC itirazı 15 gün → idare mahkemesi.
• Eksik işçilik iş bitim ayına mal edilir.