Mülkiyet Hakkının Tespitine İlişkin Esaslar

Tapulu taşınmazların tespiti (md. 13)

• Kayıt sahibi veya mirasçıları zilyetse: kayıt sahibi adına; ölmüşse mirasçıları adına; mirasçılar belirlenemezse ölü olduğu yazılarak kayıt sahibi adına.
• Başkası zilyetse zilyet adına tespit için: kayıt sahibi veya mirasçılarının teknisyen huzurunda muvafakati; ya da zilyedin taşınmazı tapu dışı yolla edindiğini ispat etmesi ve en az on yıl çekişmesiz, aralıksız, malik sıfatıyla zilyetliği; ya da kayıt sahibinin yirmi yıl önce gaipliğine karar verilmiş veya malikin sicilden anlaşılamamış olması ve yirmi yıl zilyetlik.
• Noterce tespit edilen muvafakat beyanı veya düzenlenen satış vaadi senedi teknisyen huzurunda yapılmış muvafakat sayılır.

Tapusuz taşınmazların tespiti (md. 14)

Aynı çalışma alanında toplamı sulu toprakta 40, kuru toprakta 100 dönüme kadar (dahil) olan tapusuz taşınmazlar, çekişmesiz ve aralıksız en az yirmi yıl malik sıfatıyla zilyetliğini belge, bilirkişi veya tanıkla ispat eden zilyet adına tespit edilir. Sulu/kuru ayrımı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununa göre yapılır. Bu sınırı aşan kısım için zilyetliğin ayrıca belgeye dayanması gerekir: 31/12/1981 veya önceki tarihli vergi kayıtları, tasdikli irade suretleri ve fermanlar, tasdiksiz tapu yoklama kayıtları, evkaf idarelerinden tapuya devredilmemiş tasarruf kayıtları vb. Mera işlemlerinde komisyona konu uzmanı ziraat mühendisi katılır.

Taksim ve kısmi iktisap (md. 15)

Malikler, mirasçılar veya zilyetler arasında taksim ispatlanırsa taksime göre tespit yapılır. İştirak hâlinde mülkiyette pay devri tapulu taşınmazda yazılı, tapusuzda her türlü delille ispat edilir. Kadastrodan önce taksim edilmiş ve sınırları belirlenmiş taşınmazlar, imar planı bulunmayan yerlerde zemindeki fiilî sınırlara göre tespit edilir.

Kamu malları (md. 16)

• Hizmet malları (hükûmet, okul, karakol binası, cami, genel mezarlık, çeşme, park vb.) kayıt veya özel kanuna göre Hazine, kamu kurumu, il, belediye, köy adına tespit edilir.
• Orta malları (mera, yaylak, kışlak, otlak, harman, panayır yeri) sınırlandırılır, parsel numarası verilir ve özel siciline yazılır; bu sınırlandırma tescil mahiyetinde değildir ve bu yerler özel mülkiyete konu olmaz. Yol, meydan, köprü gibi orta malları yalnız haritada gösterilir.
• Kayalar, tepeler, dağlar gibi tarıma elverişsiz sahipsiz yerler ile deniz, göl, nehir gibi genel sular tescil ve sınırlandırmaya tabi değildir.
• Devletin hüküm ve tasarrufundaki ormanlar özel kanunlarına tabidir.

İhya, Hazine ve diğer esaslar (md. 17-23)

• Orman sayılmayan, kamu hizmetine tahsis edilmemiş Devlet arazisini emek ve masrafla tarıma elverişli hâle getirenler md. 14 şartları varsa adına, yoksa Hazine adına tespit edilir; imar planı alanlarında bu hüküm uygulanmaz (md. 17).
• Diğer tescile tabi yerler Hazine adına tespit edilir. Orta malları, hizmet malları, ormanlar ve kamu hizmetine tahsisli yerler kazandırıcı zamanaşımıyla edinilemez (md. 18).
• Takyitler ve sınırlı ayni haklar saklıdır; başkasına ait muhdesat beyanlar hanesinde gösterilir; taraflar razıysa ikili kullanma tek mülkiyete dönüştürülebilir (md. 19).
• Belgenin kapsamı: haritaya dayanan belgede harita sınırı; uygulanabilir sabit sınırda sınır; değişebilir sınırda miktar esas alınır. Hazinece satılan veya dağıtılan yerdeki fazlalık on yıl geçmişse kayıt sahibine kalır (md. 20). Miktar fazlası değişebilir sınır tarafından, sınır sabitse zilyedin göstereceği taraftan ifraz edilir (md. 21).
• Kadastrosu yapılmış yerin yeniden kadastrosu yapılamaz; yapılırsa ikinci kadastro hükümsüzdür, TMK md. 1026'ya göre işlem yapılır ve süresinde dava açılmazsa tapu sicil müdürlüğünce re'sen iptal edilir. Teknik hataların giderilmesi için yenileme alanlarını TKGM Genel Müdürü onaylar; en az on beş gün önce duyurulur (md. 22).
• Aksine hüküm yoksa TMK ve diğer kanunların iktisap ve tescil hükümleri uygulanır (md. 23).

Sınavda dikkat

• Tapulu taşınmazda tapu dışı edinen zilyet için 10 yıl, tapusuzda 20 yıl zilyetlik aranır.
• Sınır: sulu 40, kuru 100 dönüm; vergi kaydı tarihi 31/12/1981.
• Orta malı sınırlandırması tescil değildir; genel sular tescile tabi değildir.
• İkinci kadastro hükümsüzdür.