Usulsüzlük

Usulsüzlüğün tarifi (md. 351)

Usulsüzlük, vergi kanunlarının şekle ve usule ilişkin hükümlerine uyulmamasıdır. Usulsüzlük cezası şekil ve usul kurallarının ihlaline bağlanmıştır; md. 353'e göre özel usulsüzlükle birlikte vergi ziyaı da doğarsa ziyaın cezası ayrıca kesilir. Ceza tutarları kanuna bağlı cetvellerde yer alır ve her yıl yeniden değerlemeyle güncellenir; sınavda tutardan çok derece, oran ve kat kuralları önemlidir.

Usulsüzlük dereceleri (md. 352)

Usulsüzlükler, derecelerine göre kanuna bağlı 1 sayılı cetvele göre cezalandırılır. Usulsüzlük fiili re'sen takdiri gerektirirse cetveldeki cezalar iki kat kesilir.

• I. derece örnekleri: vergi ve harç beyannamelerinin süresinde verilmemesi; tutulması zorunlu defterlerden birinin tutulmaması; kayıtların doğru bir incelemeye imkân vermeyecek kadar noksan, usulsüz veya karışık olması; işe başlamanın zamanında bildirilmemesi; tasdiki zorunlu defterin tasdik ettirilmemesi (kanuni sürenin sonundan itibaren 1 ay geçtikten sonra tasdik ettirilen defter tasdik ettirilmemiş sayılır); kayıt nizamına uyulmaması (her incelemede aynı takvim yılı için tespit edilenler tek fiil sayılır).
• II. derece örnekleri: vergi kanunlarındaki bildirimlerin zamanında yapılmaması (işe başlamayı bildirmek hariç); defterin tasdikinin süresinin sonundan itibaren bir ay içinde yaptırılması; beyanname ve belgelerin kanuni şekil ve muhteviyatına uyulmaması; hesapların doğruluğunu bozmamak şartıyla bazı belgelerin bulunmaması veya ibraz edilmemesi; vergi karnesinin süresinin sonundan itibaren 15 gün geçtiği hâlde alınmaması.

Özel usulsüzlükler (md. 353)

• Fatura, gider pusulası, müstahsil makbuzu, serbest meslek makbuzu verilmemesi, alınmaması, gerçek meblağdan farklı düzenlenmesi veya e-belge gerekirken kâğıt düzenlenmesi hâlinde, düzenleyen ve alan her birine, her belge için alt sınırdan aşağı olmamak üzere belgeye yazılması gereken meblağın veya farkın %10'u oranında ceza kesilir.
• Belgeyi alması gereken, durumu idarenin bilgisine girmeden önce belge düzenleme süresini izleyen beş iş günü içinde bildirirse alıcıya ceza kesilmez; düzenleyene ise ceza üç kat uygulanır. Belge yerine kanun kapsamında olmayan belge düzenlenirse ceza iki kat, bu durum alıcı tarafından bildirilirse altı kat uygulanır.
• Tek tespitte aynı neviden birden çok belge düzenlenmemişse her belge için ayrı ceza kesilir, ancak cetveldeki tespit sayısı bakımından bir tespit sayılır.
• Özel usulsüzlükle birlikte vergi ziyaı da doğarsa vergi ziyaı cezası ayrıca kesilir.

Damga vergisi ve bilgi verme (md. 355, mükerrer md. 355)

• Damga vergisi ödenmemiş kâğıdı tasdik eden noterlere tahsil edilmeyen vergi üzerinden maktu vergilerde %50, nispi vergilerde %10 özel usulsüzlük cezası kesilir.
• Bilgi verme ve benzeri ödevlere uymayanlara ceza; uyarı tebliğinden sonra da uymayanlara yeniden süre verilir, yine uyulmazsa ceza bir kat artırılır.
• Elektronik beyanname zorunluluğuna uymamada, beyanname kanuni sürenin sonundan itibaren 30 gün içinde e-ortamda verilirse ceza 1/10, izleyen 30 günde verilirse 1/5 oranında uygulanır.
• Tek fiil birden fazla özel usulsüzlüğü gerektirirse en ağırı kesilir.

Sınavda dikkat

• Re'sen takdiri gerektiren usulsüzlükte ceza iki kat.
• İşe başlamayı bildirmemek I. derece; diğer bildirimlerin gecikmesi II. derece.
• Defter tasdiki 1 ay içinde gecikmeli yapılırsa II. derece, 1 aydan sonra yapılırsa I. derece.
• Belge cezalarında beş iş günü içinde kendiliğinden bildirim önemlidir.