Vergi Ziyaı Cezası

Vergi ziyaı cezası (md. 344)

213 sayılı VUK'un ceza hükümleri içinde vergi ziyaı cezası, vergi kayıplarına karşı öngörülen temel vergi cezasıdır. Kanunun 341. maddesinde yazılı hallerde vergi ziyaına sebebiyet verildiğinde, mükellef veya sorumlu hakkında ceza kesilir. Cezanın tutarı, ziyaa uğratılan vergiye bağlı olarak kat esasına göre belirlenir.

Cezanın oranları

• Temel kural: 341. maddede yazılı hallerde vergi ziyaına sebebiyet verilirse, ziyaa uğratılan verginin bir katı tutarında vergi ziyaı cezası kesilir.
• 359. maddedeki fiillerle vergi ziyaına sebebiyet verilmesi hâlinde ceza üç kat uygulanır. Bu fiillere iştirak edenlere ise ceza bir kat olarak uygulanır. 359. maddedeki fiiller; defter ve kayıtlarda hesap ve muhasebe hileleri yapmak, gerçek olmayan veya kayda konu işlemlerle ilgisi bulunmayan kişiler adına hesap açmak, defter, kayıt ve belgeleri tahrif etmek veya gizlemek, muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı ya da sahte belge düzenlemek veya kullanmak gibi kaçakçılık suçu oluşturan fiillerdir.
• Süresinden sonra verilen beyanname: Kanuni süresi geçtikten sonra verilen vergi beyannameleri için kesilecek ceza yüzde elli oranında uygulanır. Ancak bu indirim, vergi incelemesine başlanılmasından veya takdir komisyonuna sevk edilmesinden sonra verilen beyannameler için uygulanmaz.
• Mükellefiyet tesis ettirmeden faaliyet: Vergi kanunlarına göre mükellefiyet tesis ettirilmesi gerektiği hâlde bu zorunluluğa uyulmaksızın, vergi dairesinin ıttılaı (bilgisi) dışında ticari, zirai veya mesleki faaliyette bulunularak vergi ziyaına sebebiyet verilirse, birinci, ikinci ve üçüncü fıkralara göre kesilecek vergi ziyaı cezası yüzde elli artırılarak uygulanır. Aynı vergi türü ve dönemine ilişkin sonraki tarhiyatlarda kesilecek cezalara da aynı artırım uygulanır.

Yürürlükten kalkan hükümler

Eski VUK sisteminde yer alan kaçakçılıkta ceza (md. 345), teşvik (md. 346), yardım (md. 347), kusurun tarifi (md. 348), ağır kusurda ceza (md. 349) ve kusur cezası (md. 350) maddeleri mülgadır. Bugün vergi kaybına karşı tek ve kat esasına dayalı yaptırım vergi ziyaı cezasıdır; eski kusur ve kaçakçılık cezası ayrımı bu madde içinde oranlarla karşılanır.

Özet tablo

• Olağan vergi ziyaı: 1 kat.
• 359. maddedeki fiillerle ziyaa sebebiyet: 3 kat; iştirak edenlere 1 kat.
• Süresi geçtikten sonra kendiliğinden verilen beyanname: cezanın %50'si.
• Mükellefiyet tesis ettirmeden faaliyet: ceza %50 artırımlı.

Sınavda dikkat

• Ceza, ziyaa uğratılan verginin katları üzerinden hesaplanır; sabit bir tutar değildir.
• İştirak edenin cezası üç kat değil bir kattır.
• İnceleme başladıktan veya takdire sevkten sonra verilen beyannamede yüzde elli indirim uygulanmaz.
• Kayıt dışı faaliyetteki artırım, sonraki tarhiyatlardaki cezalara da uygulanır.
• Kusur cezası ve kaçakçılık cezası maddeleri yürürlükte değildir.