Zamanaşımı ve Terkin

Zamanaşımının mahiyeti (md. 113)

Zamanaşımı, süre geçmesi suretiyle vergi alacağının kalkmasıdır. Zamanaşımı, mükellefin başvurusu olup olmadığına bakılmaksızın hüküm ifade eder; idare bunu kendiliğinden dikkate almak zorundadır.

Zamanaşımı süreleri (md. 114)

• Vergi alacağının doğduğu takvim yılını izleyen yılın başından başlayarak beş yıl içinde tarh ve mükellefe tebliğ edilmeyen vergiler zamanaşımına uğrar (tarh zamanaşımı).
• Vergi dairesince matrah takdiri için takdir komisyonuna başvurulması zamanaşımını durdurur. Duran zamanaşımı, komisyon kararının vergi dairesine tevdiini izleyen günden itibaren kaldığı yerden işler. İşlemeyen süre her hâlde bir yıldan fazla olamaz.
• Şarta bağlı istisna veya muafiyet nedeniyle alınmayan vergilerde zamanaşımı, şartların ihlal edildiği tarihi izleyen takvim yılı başından başlar.
• Vergi ve cezası zamanaşımına uğrayan damga vergisine tabi evrakın hükmünden zamanaşımı dolduktan sonra yararlanılırsa, bu evraka ait vergi alacağı yeniden doğar.

Hatırlatma: md. 15'e göre mücbir sebep hâlinde de tarh zamanaşımı işlemeyen süreler kadar uzar.

Verginin terkini (md. 115)

Yangın, yer sarsıntısı, yer kayması, su basması, kuraklık, don, zararlı hayvan ve haşarat istilası ve benzeri afetler yüzünden:

• Varlıklarının en az üçte birini kaybeden mükelleflerin, afetin zarar verdiği gelir kaynaklarıyla ilgili vergi borçları ve vergi cezaları,
• Mahsullerinin en az üçte birini kaybeden mükelleflerin afete maruz araziyle ilgili, zararın gerçekleştiği hasat yılına ait vergi borçları ve cezaları,

Hazine ve Maliye Bakanlığınca zararla orantılı olarak kısmen veya tamamen terkin edilir. Bakanlık terkin yetkisini mahalline devredebilir. Zarar derecesini ve ilgili gelir kaynağını mahalli idare heyetleri yaptıracakları tahkikat üzerine tespit eder.

Tahakkuktan vazgeçme (mükerrer md. 115)

İkmalen, re'sen veya idarece tarh edilen vergi ve cezaların toplamı kanunda belirlenen küçük bir tutarı aşmıyor ve tahakkuk için yapılacak giderlerin bu tutardan fazla olacağı tespit ediliyorsa, Bakanlıkça belirlenecek usul ve esaslar dahilinde tahakkuktan vazgeçilebilir. İki şart birlikte aranır.

Sınavda dikkat

• Tarh zamanaşımı süresi beş yıldır ve alacağın doğduğu yılı izleyen yılın başından başlar.
• Süre içinde hem tarh hem tebliğ yapılmalıdır.
• Takdir komisyonuna sevk zamanaşımını keser değil durdurur; durma en fazla bir yıl.
• Terkin için kayıp eşiği üçte bir; zarar tespiti mahalli idare heyetlerince yapılır.