Kapsam ve Tanımlar

Kanunun kapsamı (md. 1)

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK), ceza muhakemesinin nasıl yapılacağı hususundaki kurallar ile bu sürece katılan kişilerin hak, yetki ve yükümlülüklerini düzenler. Suç ve cezaları değil, yargılamanın usulünü konu alır.

Kişilere ilişkin tanımlar (md. 2)

• Şüpheli: Soruşturma evresinde suç şüphesi altında bulunan kişi.
• Sanık: Kovuşturmanın başlamasından itibaren hükmün kesinleşmesine kadar suç şüphesi altında bulunan kişi.
• Müdafi: Şüpheli veya sanığın savunmasını yapan avukat.
• Vekil: Katılan, suçtan zarar gören veya malen sorumlu kişiyi temsil eden avukat.
• Malen sorumlu: Hükmün kesinleşmesinden sonra maddi ve mali sorumluluk taşıyarak hükmün sonuçlarından etkilenecek veya bunlara katlanacak kişi.

Evreler (md. 2)

• Soruşturma: Yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evre.
• Kovuşturma: İddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar geçen evre.

Buna göre aynı kişi, iddianame kabul edilinceye kadar şüpheli, kabulden sonra sanık sıfatını taşır.

İfade alma ve sorgu (md. 2)

• İfade alma: Şüphelinin kolluk görevlileri veya Cumhuriyet savcısı tarafından dinlenmesi.
• Sorgu: Şüpheli veya sanığın hâkim veya mahkeme tarafından dinlenmesi.

Suçüstü (md. 2/j)

• İşlenmekte olan suç,
• Henüz işlenmiş fiil ile fiilden hemen sonra kolluk, suçtan zarar gören veya başkalarınca takip edilerek yakalanan kişinin işlediği suç,
• Fiilin pek az önce işlendiğini gösteren eşya veya delille yakalanan kimsenin işlediği suç.

Toplu suç ve disiplin hapsi (md. 2/k-l)

• Toplu suç: Aralarında iştirak iradesi bulunmasa da üç veya daha fazla kişi tarafından işlenen suç.
• Disiplin hapsi: Kısmi bir düzeni korumak amacıyla yaptırım altına alınan fiil dolayısıyla verilen hapis. Seçenek yaptırımlara çevrilemez, önödeme uygulanamaz, tekerrüre esas olmaz, şartla salıverilme uygulanamaz, ertelenemez ve adli sicile geçirilmez.

Sınavda dikkat

• Şüpheli-sanık ayrımı iddianamenin kabulüne göre yapılır.
• İfadeyi kolluk veya savcı alır; sorguyu hâkim veya mahkeme yapar.
• Müdafi şüpheli/sanığı, vekil katılan, suçtan zarar gören veya malen sorumluyu temsil eder.
• Toplu suç için iştirak iradesi aranmaz; en az üç kişi yeterlidir.