Süreler, Eski Hâle Getirme ve Adli Tatil

Sürelerin belirlenmesi (md. 90)

Süreler kanunda belirtilir veya hâkim tarafından tespit edilir. Kanunda belirtilen istisnai durumlar dışında hâkim kanundaki süreleri artıramaz veya eksiltemez. Hâkim, kendi tespit ettiği süreleri haklı sebeplerle artırabilir veya eksiltebilir.

Sürelerin başlaması ve bitimi (md. 91-92)

• Süreler tebliğ tarihinden veya kanunda öngörülen hâllerde tefhim tarihinden itibaren işler.
• Gün olarak belirlenen sürede tebliğ veya tefhim günü hesaba katılmaz; süre son günün tatil saatinde biter.
• Hafta, ay veya yıl olarak belirlenen süre, son hafta, ay veya yıl içinde başladığı güne karşılık gelen günün tatil saatinde biter. Bitiş ayında karşılık gelen gün yoksa süre o ayın son günü tatil saatinde biter.

Tatil günlerinin etkisi (md. 93)

Resmî tatil günleri süreye dâhildir. Sürenin son günü resmî tatile rastlarsa süre, tatili takip eden ilk iş günü çalışma saati sonunda biter.

Kesin süre (md. 94)

• Kanunun belirlediği süreler kesindir.
• Hâkim, tayin ettiği sürenin kesin olduğuna karar verebilir; bu durumda sonuçlarını tutanağa geçirerek ihtar eder.
• Kesin olduğu belirtilmeyen süreyi kaçıran taraf yeniden süre isteyebilir; bu ikinci süre kesindir ve yeniden süre verilmez.
• Kesin süreyi kaçıran tarafın o işlemi yapma hakkı ortadan kalkar.

Eski hâle getirme: talep ve süre (md. 95-97)

Elde olmayan sebeplerle kanunda belirtilen veya hâkimin kesin olarak belirlediği süre içinde işlem yapamayan kişi eski hâle getirme isteyebilir. Aynı sonuca başka bir hukuki yoldan ulaşılabiliyorsa bu talepte bulunulamaz.

• Talep, engelin ortadan kalkmasından itibaren iki hafta içinde yapılır.
• İlk derece ve istinaf yargılamalarında en geç nihai karar verilinceye kadar istenebilir; nihai karar bir tarafın yokluğunda verilmişse tahkikatta kaçırılan süreler için karardan sonra da istenebilir.
• Talep dilekçeyle yapılır; sebepler ve delil veya emareleri gösterilir. Kaçırılan işlemin de aynı süre içinde yapılması zorunludur.

Eski hâle getirme: merci, etki, karar, giderler (md. 98-101)

• Talep, işlemi inceleyecek olan mahkemeye yapılır; istinaf hakkı düşmüşse bölge adliye mahkemesine, temyiz hakkı düşmüşse Yargıtaya.
• Talep yargılamanın ertelenmesini gerektirmez, hükmün icrasına engel olmaz. Mahkeme talebi haklı görürse teminat karşılığında, gerektiğinde teminatsız da erteleme veya icranın geri bırakılmasına karar verebilir.
• İlk derece ve bölge adliye mahkemelerinde ön sorunlar hakkındaki usule, Yargıtayda temyiz usulüne göre incelenir.
• Giderler talep edene yükletilir; karşı taraf asılsız itirazlarla giderleri artırmışsa tamamı veya bir kısmı ona yükletilebilir.

Adli tatil (md. 102-104)

Adli tatil her yıl 20 Temmuzda başlar, 31 Ağustosta sona erer; yeni adli yıl 1 Eylülde başlar. Adli tatilde görülen işler: geçici hukuki korumalar (ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz, delil tespiti), her çeşit nafaka, soybağı, velayet ve vesayet işleri, nüfus kaydı düzeltme, işçilerin iş sözleşmesinden doğan davaları, iflas ve konkordato, karar verilen keşifler, çekişmesiz yargı ve ivedi işler. Tarafların anlaşmasıyla bu işler tatil sonrasına bırakılabilir. Tatile tabi işlerde dilekçe alınması, ilam verilmesi ve tebligat yapılabilir.

Adli tatile tabi işlerde HMK sürelerinin bitimi tatile rastlarsa süreler, ayrıca karar gerekmeksizin tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzatılmış sayılır.

Sınavda dikkat

• Gün hesabında tebliğ günü sayılmaz; resmî tatil günleri süreye dâhildir, yalnız son gün tatile rastlarsa süre uzar.
• Kanuni süreler kesindir; hâkimin süresi ancak kesin olduğu açıkça belirtilirse kesindir, aksi hâlde verilecek ikinci süre kesindir.
• Eski hâle getirme süresi engelin kalkmasından itibaren iki haftadır; talep icrayı kendiliğinden durdurmaz.
• Adli tatil 20 Temmuz-31 Ağustos; süre uzaması bir haftadır ve karar gerektirmez.