Yakalama ve Gözaltı

Yakalama (md. 90)

• Herkes tarafından geçici yakalama yapılabilecek hâller: kişiye suçu işlerken rastlanması; suçüstü fiil nedeniyle izlenen kişinin kaçma olasılığı veya kimliğinin hemen belirlenememesi.
• Kolluk, tutuklama kararı veya yakalama emri gerektiren ve gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcıya veya amirlerine derhâl başvuramıyorsa yakalama yetkisine sahiptir.
• Şikâyete bağlı olsa da çocuklara veya kendini idareden aciz kişilere karşı suçüstü hâlinde yakalama şikâyete bağlı değildir; bu durumda yakalama şikâyete yetkili kişiye bildirilir (md. 96).
• Kolluk, gerekli tedbirleri aldıktan sonra yakalanan kişiye kanuni haklarını derhâl bildirir; Cumhuriyet savcısına hemen bilgi verilir ve emri doğrultusunda işlem yapılır.

Gözaltı ve süreleri (md. 91)

• Gözaltı; tedbirin soruşturma yönünden zorunlu olmasına ve suç şüphesini gösteren somut delillere bağlıdır.
• Süre, yakalama yerine en yakın hâkime gönderilme için zorunlu süre hariç, yakalama anından itibaren 24 saati geçemez; zorunlu gönderme süresi 12 saatten fazla olamaz.
• Toplu suçlarda savcı, her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün süreyle uzatmaya yazılı emir verebilir; emir gözaltına alınana derhâl tebliğ edilir.
• Suçüstü hâlleriyle sınırlı olarak, sayılan suçlarda (toplumsal olaylarda cebir ve şiddet, kasten öldürme, yağma, hırsızlık, terör suçları, sokağa çıkma yasağını ihlal vb.) mülki amirlerce belirlenen kolluk amirleri 24 saate, toplumsal olaylar ve toplu suçlarda 48 saate kadar gözaltı kararı verebilir. Kişi en geç 48 saat, toplu suçlarda dört gün içinde hâkim önüne çıkarılır.
• Yakalama, gözaltı ve uzatmaya ilişkin savcı emrine karşı yakalanan, müdafii, kanuni temsilcisi, eşi veya birinci ya da ikinci derece kan hısımı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Hâkim incelemeyi evrak üzerinde yapar ve 24 saat dolmadan sonuçlandırır.
• Serbest bırakılan kişi, yeni ve yeterli delil ve savcı kararı olmadıkça aynı nedenle yeniden yakalanamaz. Bırakılmazsa süre sonunda sulh ceza hâkimince sorgulanır; sorguda müdafi hazır bulunur.

Denetim, nakil ve bildirim (md. 92-97)

• Nezarethaneleri ve gözaltı kayıtlarını Cumhuriyet başsavcıları veya görevlendirdikleri savcılar denetler; sonuç Nezarethaneye Alınanlar Defterine kaydedilir.
• Nakilde kaçma veya tehlike belirtisi varsa kelepçe takılabilir.
• Hâkim veya mahkemenin yakalama emriyle yakalanan kişi en geç 24 saat içinde yetkili hâkim önüne çıkarılır; çıkarılamıyorsa sesli ve görüntülü iletişim sistemiyle sorgusu yapılır. İfade amaçlı yakalama emriyle mesai dışında yakalanan ve hazır bulunmayı taahhüt eden kişi savcının emriyle bırakılabilir; bu her emir için bir kez uygulanır.
• Yakalama, gözaltı veya uzatmada savcının emriyle bir yakına gecikmeksizin haber verilir; yabancıda yazılı olarak karşı çıkmazsa konsolosluğa bildirilir.
• Yakalama tutanağa bağlanır; hakların tam anlatıldığı açıkça yazılır.

Yakalama emri (md. 98)

• Soruşturmada çağrıya gelmeyen veya çağrı yapılamayan şüpheli hakkında savcının istemiyle sulh ceza hâkimi düzenler; tutuklama isteminin reddine itirazda itiraz mercii de düzenleyebilir.
• Kolluktan, tutukevinden veya ceza infaz kurumundan kaçanlar hakkında Cumhuriyet savcıları ve kolluk da yakalama emri düzenleyebilir.
• Kovuşturmada kaçak sanık hakkında resen veya savcı istemiyle hâkim veya mahkeme düzenler.

Sınavda dikkat

• Gözaltı 24 saat + en çok 12 saat zorunlu gönderme süresi; toplu suçta günlük uzatmalarla üç gün.
• Sulh ceza hâkimi itirazı evrak üzerinde ve 24 saat içinde karara bağlar.
• Kaçan hükümlü için savcı ve kolluk da yakalama emri düzenleyebilir.